Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
9 décembre 2012 7 09 /12 /décembre /2012 10:48

 

Thailand-2009-1-038-copie-1.jpg គួរលើកយកមកពិចារណាដែរ

 

ព្រលឹងជាតិខ្មែរគឺអ្វី?

 

ខ្មែរយើងតែងតែមានមោទនភាពអំពីអតីតកាលប្រកបដោយកិត្តិនុភាពខ្មែរ,ជាពស្តុតាង,យើងឃើញថា,តាំងពី

ប្រទេសខ្មែរបានទទួលឯករាជ្យពីបារាំងមក,អ្នកដឹកនាំខ្មែរគ្រប់របបនយោបាយតែងតែយកប្រសាទអង្គរវត្តជាបដិ

រូបជាតិខ្មែរ,លើទង់ជាតិរបស់ប្រជាជាតិខ្មែរ,គេតែងយករូបប្រាសាទអង្គរវត្តទុកជាវត្ថុដ៏ប្រសិទ្ធិសំរាប់ធ្វើអច្ជាវ័ទ(ការ

គោរព),រំលឹកជាកំណត់ការចងចាំ,នូវភាពថ្កុំថ្កើងខ្មែរពីអតិតកាល(។)តែយើងដឹងថា,អង្គរវត្តត្រូវបានអ្នកដឹកនាំ

ខ្មែរយើង,ធ្លាប់បានបោះបង់ចោល,ហើយទុកជាកន្លែងឧត្បាតសំរាប់ជាតិខ្មែរ៖

លើកទី១,យោងលើឯកសារព្រះរាជពង្សាវត្តខ្មែរ,ក្នុងផែនដីព្រះបាទអង្គជ័យ,ឬព្រះបាទត្រសក់ផ្អែម(១៣៤០,១៣៤៦),

ក្នុងបុរាណកាល,មានស្តេចខ្មែរមួយអង្គព្រះនាម”សេណរាជ”ទ្រង់សំរេចចិត្តចាកចេញពីមហានគរ,មកសាងព្រះរាជវាំង

ក្បែរភ្នំប្រសិទ្ធិ។

ទោះបី,ក្នុងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ,គេឥតបានបញ្ចាក់ឲច្បាស់ពីហេតុ,ដែលព្រះអង្គបានសំរេចចិត្តដូររាជធានីនោះ

ក៏ដោយ,តែតាមការយល់របស់យើងគឺគ្មានអ្វីក្រៅពីរាជាធានីមហានគរលែងមានភាពជាវិហាទីតាំង,មិនតែប៉ុណ្ណោះ

ក្លាយជាទីកន្លែងអសន្តិសុខ,សំរាប់របបដឹកនាំជាតិជំនាន់នោះផង។

ស្តេចអង្គនេះហើយ,ដែលតាត្រសក់ផ្អែមបានធ្វើឃាតដោយជួន,ក្នុងចំការត្រសក់ផ្អែមរបស់គាត់,ហើយក្រោយមកត្រូវ

បានសេនាបតីមន្ត្រីទាំងពួង,អញ្ជើញតាត្រសក់ផ្អែមឲឡើងសោយរាជ្យបន្តមក,ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១២៩០(តាមឯកសារដំ

កល់ទុកក្នុងបណ្ណាល័យព្រះបរមរាជវាំង,សៀវភៅក្បាលទី៣,លេខ៥៣,ទំព័រ៦៨),បន្ទាប់មកព្រះបាទត្រសក់ផ្អែមបាន

សម្រេចចិត្តលើករាជធានីពីភ្នំប្រសិទ្ទិមកតាំងនៅមហានគរវិញ(។)តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរយើងព្រះបាទសេណ

រាជ,ជាមហាក្សត្រចុងក្រោយបំផុតនៃវង្សត្រកូលក្សត្រមហានគរ។

តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងទៀត,ចារទុកលើសិលាចារឹកថា,ស្តេចចុងក្រោយបង្អស់នៃសម័យអង្គរគឺ,ព្រះបាទជ័យវ័

រ្មនទី៩(១៣២៧,១៣៤០),ស្តេចអង្គនេះហើយដែលត្រូវតាត្រសក់ផ្អែមធ្វើឃាត,បន្តាប់មកបុគ្គលនេះ,បានឡើងសោយ

រាជ្យនៅឆ្នាំ១៣៤០(។)យើងដឹងថាក្នុងចំណុចនេះ,អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រមានការអល់អែកយ៉ាងខ្លាំងមិនដឹងថា,ត្រូវដាក់អង្គ

ស្តេចណាឲសោយរាជ្យតពីព្រះបាទជ័យវ័រ្មនទី៩,ដែលគេមិនដឹងច្បាស់ផងថា,ស្តេចអង្គនេះបានសោយទីវង្គតនៅឆ្នាំណា

ពិតប្រកដផង(។)សេចក្តីរួញរានេះ,បញ្ចាក់បង្ហាញថាក្នុងសម័យនោះ,ច្បាស់ជាមានកលិយុគអ្វីមួយ,ឬបដិវត្តន៏,កើត

ឡើងក្នុងមហានគរ,ដែលនាំឲមានការកាច់ស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិបន្តឲច្បាស់ពីរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវ័រ្មនទី៩,ដែលជា

ស្តេចចុងក្រោយបង្អស់នៃសម័យអង្គរ។

លើកទី២,គឺព្រះបាទពញាយ៉ាត(១៣៨២,១៤២៧),ទ្រង់បានសម្រេចចិត្តលើករាធានីពីមហានគរមកតាំងនៅក្នុងស្រុក

បាសានក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៣៨២(។)បន្ទាប់មកទៀត,ទ្រង់បានលើករាជធានីមកតាំងនៅភូមិឫស្សីកែវ,ក្នុងខេត្តភ្នំពេញ,

ដោយសារនៅស្រុកបាសានជាដំបន់លិចទឹកជ្រៅក្រៃលែង,ដែលនាំឲមានក្តីលំបាកជាច្រើនដើម្បីកសាងរាជធានី។

ការប្តូររាជធានីនេះជាការដូរជាស្ថាពរ,ព្រោះស្តេចខ្មែរបន្តក្រោយៗមក,រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាល,មិនដែលមានព្ឬះ

រាជាណាម្នាក់,បានលើករាជធានី,វឹលត្រឡប់ទៅតាំងនៅមហានគរវិញនោះឡើយ(។)ដូច្នេះយើងអាចសន្និដ្ឋានបានថា,

ការដូរទីកន្លែងរាជធានីនេះ,ជាការបញ្ចប់ជាស្ថាពរដែរ,នៃរបបនយោបាយមហានគរខ្មែរ(។)គួរដឹងដែរ,ពីមូលហេតុអ្វី

បានជាព្រះបាទពញាយ៉ាតសម្រេចចិត្តចាកចេញពីមហានគរ?

តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ,មូលហេតុមានច្រើន,ដំបូងជាយុទ្ធសាស្ត្រយោធា,ដូចយើងដឹងថា,ព្រះបាទពញាយ៉ាត,ជាវេវ

ក្សត្រ(Roi.victorieux)រំដោះស្រុកខ្មែរចេញពីការកាន់កាប់សៀម,តែទ្រង់,បែជាយល់ឃើញថា,ជោគជ័យនេះជាជោគជ័យ

បំភាន់ភ្នែកតែប៉ុណ្ណោះ,បើសិនជាព្រះអង្គមិនដូរយុទ្ធសាស្ត្រការពារជាតិ(។)ក្នុងគំនិតនេះ,ទ្រង់យល់ថា,មហានគរជា,ទី

តាំងនៅក្បែរពេកពីទល់ដែនខ្មែរសៀម,ទីជិតនេះ,នាំឲខ្មែរយើងមានការលំបាកជាច្រើនក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រយោធាការពារ

មហានគរ,ព្រោះទ័ពសៀមអាចវាយប្រហាររាជធានីខ្មែរតាមការលួចល្បក់បានងាយស្រួលណាស់,ដូច្នេះការដូរទីកន្លែង

រាជធានី,មកតាំងទី,នៅឆ្ងាយពីទល់ដែនសៀម,ជារបៀបរៀបការពារជាធម្មជាតិមួយ,ដើម្បីទុកពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ឲ

ព្រះអង្គកេណ្ឌកងទ័ពដើម្បីតទប់នឹងវេរវេគ(កម្លាំងសត្រូវ)វាយលុកចូលដែនដីខ្មែរ(។)ជាពិសេសទៅទៀត,នៅក្នុង

ដំបន់មហានគរពេលនោះ,លែងមានធនធានមនុស្សគ្រប់គ្រាន់សំរាប់កេណ្ឌធ្វើទាហានផង,និងជាពលសេដ្ឋកិច្ចសំរាប់

ការរស់នៅផង,ព្រោះថាដោយសារមានសង្គ្រាមជាច្រើនដងពេករវាងខ្មែរនិងសៀម,នាំឲប្រជារាស្ត្រស្លាប់ច្រើនក្នុងស

ង្គ្រាម,និងនាំគ្នារត់ចេញពីដំបន់មហានគដើម្បីរត់គេចពីការកេណ្ឌធ្វើទាហាន,និងខ្លាចទ័ពសៀមកេណ្ឌយកទៅស្រុក

សៀម។

ចំពោះអ្នកស្រុករស់ក្នុងដំបន់មហានគរជំនាន់នោះ,គេយល់ឃើញថាមហានគរ,អស់មានលទ្ធភាពរក្សាសន្តិសុខដល់

ការរស់នៅរបស់គេទៀតហើយ(។)និមិត្តរូបនៃ”ភាពថ្កុំថ្កើង”,ដែលធ្លាប់ជាម្លប់នៃសេចក្តីសុខ,ដូរភាពជាវាលសោះខ្សល់

សំរាប់ជីវភាពរស់នៅប្រកបទៅដោយការភិតភ័យរង់ចាំតែមហន្តរាយដែលនឹងអាចកើតឡើងគ្រប់ពេលវេលាឥតឲ

ដំណឹងជាមុននោះឡើយ(។)វុត្តការណ៏(ហេតុដែលបាននិយាយរួចហើយ)នេះ,ជាកត្តាជំរុញឲព្រះបាទពញាយ៉ាត,សម្រេច

ចិត្តចាកចេញពីមហានគរ។

ម្យ៉ាងវិញទៀត,ស្តេចខ្មែរក្នុងព្រះរាជវង្សតាត្រសក់ផ្អែម,ដែលមានពូជពងវង្សត្រកូលជារាស្ត្រ,មិនសូវដែលមានការ

ជំពាក់ចិត្តនឹងមហានគរនោះឡើយ,ព្រោះជាទីកន្លែងរបស់សន្តនិវង្សចាស់,និងជាទីកន្លែងដែលព្រះរាជវង្សានុវង្សខ្មែរ

នោះ,បានកសាងឡើង,សំរាប់តែធ្វើការបូជាថ្វាយដល់អាទិទេពនៃព្រាហ្មញ្ញសាសនា,ដែលជាមនោគមវិជ្ជានៃពួក

ព្រាហ្មណ៏បុរោហិតក្ឡិង្គិ,ខុសពីពុទ្ធសាសនា,ដែលជាសាសនាពិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។

ព្រះរាជវង្សតាត្រសក់ផ្អែម,ក្រោយពីបានទៅសោរាជ្យនៅមហានគរអស់ច្រើនរជ្ជកាល,បានឈ្វេងយល់ថា,មហានគរជាទី

កន្លែងនាំឲមានការខូចអត្ថប្រយោជន៏ច្រើន,ដល់ការដឹកនាំជាតិ,ព្រោះទី១ជា,និមិត្តរូបនៃ”រដ្ឋបព្វជា”,ទី២ជាទីតាំងត្រូវ

ការធនធានច្រើនណាស់,ជាប្រាក់ក្តី,ជាមនុស្សក្តី,ចំណាយដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពរស់នៅរបស់អ្នកស្រុក,និងការពារបូរី,

ទី៣មហានគរ,តាមរូបភូមិសាស្ត្រ,លែងជាទីតាំងកណ្តាលនៃរាជាណាចក្រខ្មែរដូចកាលពីសម័យ

អង្គរវត្ត។

សូមជម្រាបថា,ដោយយោងតាមសីមាថ្មបុរាណ,ដែលគេរកឃើញក្នុងភូមិភាគឥសាននៃប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃ,គេដឹងថា,

ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ,តាំងពីសម័យចេនឡាមកម្លេះ(នៅពាក់កណ្តាលស.វ.ទី៦រហូតមកដល់ដើមស,វ,ទី៩),បានគោរពព្រះ

ពុទ្ធសាសនាហីនយាន,មុនក្លិង្គិចូលស្រុកខ្មែរ(។)ដូច្នេះឯងបានជាយើងសង្កេតឃើញថាព្រហ្មញ្ញសាសនាមិនសូវមានឥទ្ធិ

ពលមកលើប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរច្រើននោះឡើយ,ទោះបីសាសនានេះត្រូវវណ្ណៈអ្នកដឹកនាំខ្មែរយកមកធ្វើជាសាសនារដ្ឋ,សំ

រាប់វណ្ណៈខ្លួនគោរពបូជាក៏ដោយ។

យើងដឹងថា,ក្នុងសម័យអង្គរ(ចាប់តាំងពីឆ្នាំ៨០២,រហូតដល់ឆ្នាំ១៣៤០?),ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវ័រ្មនទី៧

(១១៨១,១២១៩)ទោះបីរបបរាជានិយមជំនាន់នោះ,គោរពស្រឡាញ់ពុទ្ទសាសនាយ៉ាងណាក៏ដោយ,ក៏របបនេះនៅតែរក្សា

ទំនាមទំនាប់ព្រហ្មញ្ញសាសនានៅក្នុងព្រះរាជវាំងដ៏ដែល,ព្រោះគេយល់ឃើញថា,ព្រហ្មញ្ញសាសនាមានអត្ថប្រយោជន៏ពីរ

យ៉ាងសំខាន់សំរាប់វណ្ណៈអ្នកដឹកនាំ៖

១.ព្រហ្មញ្ញសាសនាមានអត្ថរសជាសាសនាផង,និងជាក្បួនសំរាប់ដឹកនាំជាតិផង(។)ក្នុងទិដ្ឋភាពជាក្បួននេះហើយ,ដែល

របបរាជានិយមទុកអត្ថប្រយោជន៏នៃមនោគមវិជ្ជាព្រាហ្មបុរោហិត,ជាបោសិតកិច្ច(កិច្ចដែលត្រូវចិញ្ចឹមបីបាច់រក្សា)

របស់អ្នកដឹកនាំ(។)ប៉ុន្តែគេបានបញ្ចូលបន្ថែមនូវទិដ្ឋភាពថ្មីមួយទៀតក្នុងក្បួនដឹកនាំជាតិនោះគឺ,វិស័យសីលធម៍ដែល

ជាវិស័យមួយសំខាន់របស់ព្រះពុទ្ធសាសនា(។)ជំនឿលាយគ្នានេះ,នាំបង្កើតលទ្ធិដឹកនាំថ្មីមួយ,ដែលយើងតែងឮបោរាណា

(ចាស់ទុំ)ខ្មែរនិយាយថា,”អ្នកដឹកនាំល្អ,គឺអ្នកដឹកនាំប្រកបដោយព្រហ្មវិហាធម៍”(តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនា,ព្រហ្មគឺជា,ធម៍

បន្សាត់បាប,ឬកំចាត់កិលេស)។

ក្នុងលទ្ធិដឹកនាំថ្មី,ដែលយកគោលព្រះពុទ្ធសាសនាជាមូលដ្ឋានច្បាប់,លែងចាត់ទុកព្រះមហាក្សត្យជាអាទិទេពលើលោក

កិយ,ដូចក្នុងរបបរាជានិយម,និយមព្រហ្មញ្ញសាសនាទៀតហើយ(។)តួនាទីព្រះមហាក្សត្យគឺ,ជាអ្នកការពារព្រះពុទ្ធ

សាសនា,អ្នកដឹកនាំប្រជារាស្ត្រក្នុងធម្ម,ដើម្បីសេចក្តីសុខ,និងចំរើននៃសង្គមជាតិ។

២.ព្រហ្មញ្ញសាសនា,មានការបែងចែកវណ្ណៈក្នុងសង្គម,ដែលជាការបែងចែកឈរលើការបែងចែកដាច់ស្រឡះពីតួនាទី

របស់វណ្ណៈនិមួយៗសំរាប់រកស្ថិរភាពក្នុងសង្គម(។)វណ្ណៈទាំងបួន,មានដូចតទៅ,គឺវណ្ណៈបព្វជិត(ព្រាម្មណ៏),វណ្ណៈអ្នកដឹកនាំ

(ក្សត្រីយៈឬខត្តិយៈ),វណ្ណៈអ្នកប្រកបវិជ្ជាជីវៈសេរី(វៃស្សៈឬវេស្សៈ),និងវណ្ណៈបាវបំរើ,ឬខ្ញុំគេ(សូទ្រៈឬសុទ្ទៈ)។

វណ្ណៈនិមួយៗជាវណ្ណៈសួពូជ,ឥតអាចមានលទ្ធភាពដូរ,ឬឆ្លងពីវណ្ណៈមួយទៅវណ្ណៈមួយបាននោះឡើយ(។)តាមទិដ្ឋភាព

រក្សាស្ថិរភាពក្នុងសង្គមនេះហើយ,ដែលយើឃើញថា,របបរាជានិយមខ្មែរនិយមពុទ្ធសាសនានៅតែរក្សារបៀបនៃរាជពិធី

ព្រហ្មញ្ញសាសនាក្នុងវាំងជានិច្ច(។)ការរក្សានេះ,គឺជាការរក្សាវង្សត្រកូលស្តេចក្នុងតួនាទីជាអ្នកដឹកនាំជាតិផ្តាច់មុខ,

ស្របតាមការបែងចែកវណ្ណៈក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា(។)យើងឃើញថាទោះបីតាត្រសក់ផ្អែម,ដែលជាស្តេចមានពូជជារាស្ត្រ

ក៏ដោយ,ហើយជាអ្នកគោរពពុទ្ធសាសនាគ្មានខ្ចោះផង,ក៏ទ្រង់នៅតែរក្សាក្រុមព្រាហ្មណ៏បុរោហិតនៅក្នុងរាជវាំងជានិច្ច,

ព្រោះទ្រង់ទុករបបរាជានិយមជាប្រពៃណី,និងជាគ្រិះរបស់ជាតិខ្មែរ(។)ក្នុងទស្សនៈនេះហើយដែលខ្មែរយើងតែងឮបោរណា

ខ្មែរនិយាយថា”បើពេលណានគរឥតមានស្តេច,គឺនឹងមានកើតកលិយុគជាមិនខាន”(។)ក្នុងទស្សនៈនេះដែរ,ដែលវង្ស

ត្រកូលស្តេច,តែងទុកពូជអំបូររបស់ខ្លួនជានរបតី(ម្ចាស់នៃពួកមនុស្ស),ដែលមានប្រជារាស្ត្រជាខ្ញុំបំរើ(។)ហេតុនេះឯង

បានជាខ្មែរទុកខ្លួនជា”ខ្ញុំ”មានស្តេចជាម្ចាស់(។)ប្រើពាក្យ”ខ្ញុំ”សំរាប់សំគាល់អត្ថិភាពរបស់ខ្លួន,ការប្រើពាក្យសំដីនេះគឺ

ជាបច្ចេកទេស,វាយសតិរាស្ត្រ,ឲទទួលស្គាល់និស្ស័យរបស់ខ្លួនជា”ខ្ញុំ”របស់វណ្ណៈក្សត្យ,ឬអ្នកដឹកនាំជាតិ(។)លទ្ធិដឹងនាំ

របស់រាជានិយមព្រះពុទ្ធសាសនា,ដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ”ស្តេចស្រឡាញ់រាស្ត្រ,រាស្ត្រមានសក្ករៈ(ស្នេហាខ្ពង់ខ្ពស់)

ចំពោះស្តេច”,ប្រហែលគ្រាន់ជាទ្រឹស្តី,ឬការឃោសនារបស់របបនយោបាយនេះតែប៉ុណ្ណោះ(។)ត្រូវដឹងថា,”ម្ចាស់”,និង”ខ្ញុំ”,

កើតមានក្នុងសង្គមខ្មែរពីការរួបរួមនៃវណ្ណៈបី,គឺព្រាម្មណ៏,ក្សត្រៈ,និងវេស្សៈ,ដើម្បីជញ្ជក់ផលប្រយោជាន៏អំពីវណ្ណៈសូទ្រៈ

ដែលវណ្ណៈទាំងបីទុកជាកម្លាំងបាវបំរើ,ដែលគេតែងហៅថាពូជរាស្រ្ត,ឬពូជខ្ញុំគេ(។)ត្រូវដឹងដែរថាវណ្ណៈព្រាម្មហ៏,និង

ក្សត្រៈ,ជាគូដៃតាមប្រយោជន៏,តែបែងចែកមុខនាទីដាច់គ្នា,តួនាទីព្រាម្មហ៏គឺគោលការណ៏ខាងសាសនា,តួនាទីពួក

ក្សត្រៈគឺគោលការណ៏នយោបាយ(។)ស្តេចត្រូវការព្រាម្មហ៏បុរោហិតសំរាប់ធ្វើវិធីទំនាក់ទំនងនឹងព្រះអាទិទេព,បើគ្មាន

ព្រហ្មបុរោហិតជាអ្នករៀបវិធី,ព្រះអាទិទេពពុំអាចបរិភោគដង្វាយរបស់ស្តេចថ្វាយជូននោះឡើយ,ជាពិសេសព្រះមហា

ក្សត្រត្រូវចំបាច់មានព្រាហ្មណ៏បុរោហិតម្នាក់ជាទីប្រឹក្សាផ្ទាល់,ដែលខ្មែរយើងហៅថា”ព្រះរាជគ្រូ”,ជាអ្នកមានអំណាច

សាសនាចក្រ,អមព្រះមហាក្សត្រ,ដែលជាអ្នកកាន់អំណចអាណាចក្រ(។)អំណាចទាំងពីរនេះ,ជាអំណាចសំរាប់ដឹកនាំ

ជាតិរបស់របបរាជានិយម។

 

ត្រឡប់មកនិយាយអំពីការបោះបង់មហានគរវិញ,យើងដឹងថា,ពីសតវត្សមួយទៅសតវត្សមួយកន្លងទៅ,រហូតដល់ចុង

សតវត្យទី១៩,ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,បានភ្លេចឈឹងពីអត្ថភាពនៃសម័យរុងរឿងរបស់ប្រជាជាតិខ្លួន(។)ការភ្លេចពីអតីតកាល

នេះ,ជាការបាត់សម្បជញ្ញៈ(conscience)ជាតិក្នុងរយៈពេលដ៏យូរអង្វែងមួយ,ដែលនាំឲយើងចោទសួរជាសំនួរថា,តើ

សង្គមខ្មែរមហានគរ,និងសង្គមខ្មែរដែលបានបាត់សម្ពជញ្ញៈជាតិ,ជាសង្គមខ្មែរតែមួយនោះដែរនោះឬទេ?

មកដល់ចំណុចនេះ,យើងអាចសួរជាសំនួរមួយទៀតថា,អ្វីជា”សម្បញ្ញៈជាតិ”?

សម្បញ្ញៈជាតិជា,អត្ថរស(substance)របស់សង្គមមួយ,ដែលជាអសម្ភារៈ(ឥតរូប),ដែលមានចិន្តា(pensant),ដែលយើង

តែងហៅថា”ព្រលឹងជាតិ”(។)នៅក្នុងខណៈមួយដែលសង្គមបាត់ព្រលឹងជាតិ,ក្នុងខណៈនោះ,សង្គមនោះច្បាស់ជាមិន

ដូចគ្នានឹងសង្គម,ដែលមានព្រលឹងជាតិនោះទេ,ដែលជាគំនិតសំរាប់សំគាល់អត្ថសញ្ញណរបស់ប្រជាជាតិ។

តើប្រជាជាតិជាអ្វី(?)ប្រជាជាតិមានអត្ថរស់បី៖

១.ទឹកដីនិងប្រជាពលរដ្ឋ(corps),

២.បញ្ញាបានសម្រេចមួយ(intelligencesFinies),

៣.ជំនឿលើគំនិតខ្ពង់ខ្ពស់មួយ,ដូចជាសាសនា,ឬព្រះ,ដែលគេយល់ឃើញថាជាធម្មាគ្រិះរបស់មនុស្ស។

 

ប្រលឹងជាតិជា,បញ្ញាបានសម្រេច,ដែលជាបញ្ញាកើតមានឡើងបន្តៗគ្នា,តំាងពីប្រជាជាតិមានកំណើតមកម្លេះ,ដូច្នេះ

ក្នុងការវិវឌ្ឍរបស់សង្គមជាតិពីដំណាក់កាលមួយទៅដំណាក់កាលមួយ,តែងតែមានខណៈកាលសម្រេចមួយ,ដែលជា

បញ្ញាបានសម្រេចមួយសំរាប់ពង្រឹងគ្រិះប្រជាជាតិ(។)ការបូករួមខណៈកាលជាបន្តនិមួយ,រួមបានជាបញ្ញាបានសម្រេច

របស់ប្រជាជាតិនោះឯង។

យើងដឹងថា,ប្រជាជាតិខ្មែរ,ក្នុងរយៈពេលដ៏យូរមួយ(៥សត្តវត្យ),មានដំណើរបាក់ការវិវឌ្ឍនៃបញ្ញាជាតិ,គឺបាត់ព្រលឹង

ជាតិ,ក្នុងខណៈកាលដែលបាត់ព្រលឹងជាតិនេះ,យើងសង្កេតឃើញ,តាមស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រ,ការរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ,

គឺគាត់រស់ក្នុងទំនាមទំលាប់មួយគ្មានអភិវឌ្ឍន៏ភាពក្នុងបញ្ញាជាតិ,ដែលនាំឲជាតិខ្មែរយើងធ្លាក់ក្នុងអត្ថង្គតរហូត

ស្ទើរតែក្ស័យជីវិតជាតិតែម្តង(។)ជាឪកាសងាយស្រួលដល់ប្រទេសជិតខាង,ធ្វើនយោបាយវាតទឹកដី,ដែលជាការវិនាស

ដល់ប្រជាជាតិ,និងជាតិសាសន៏ខ្មែរៈ”បាត់ព្រលឹងជាតិ,គឺបាត់អាវុធសំរាប់ការពារទឹកដីជាតិ”(។)យើងដឹងថាវិនាដកម្ម

ខ្មែរនេះ,ត្រូវបានអ្នកកវីបុរាណខ្មែរយើងជាច្រើន,លើកយកមកតែងជាជាកាព្យសំរាប់ទុកជាមេរៀនសំរាប់ប្រជាលរដ្ឋ

ខ្មែរ,ឧទាហរណ៏,ដូចជាបន្តាំក្រុមង៉ុយ,ជាអាទិ(។)វិនាដកម្មនេះទៀត,ដែលជាហេតុ,នាំឲខ្មែរយើងបានយល់ឃើញថាសិទ្ធិ

សញ្ញាអណាព្រាបាលបារាំងនាឆ្នាំ១៨៦៣,ជាការសង្គ្រោះជាតិខ្មែរពីសេចក្តីស្លាប់,ទោះបីសិទ្ធិសញ្ញានេះ,គ្រាន់តែការ

ដូរអ្នកត្រួតត្រាខ្មែរពីសៀមមកបារាំងក៏ដោយ។

 

គួរយើងធ្វើការពិចារណាដែរ,អំពីធាតុនៃរដ្ឋរបស់ប្រជាជាតិខ្មែរ,ព្រោះធាតុរបស់រដ្ឋនេះ,នាំឲយើងយល់កាន់តែជ្រៅលើ

សារជាតិនៃរបៀបដឹកនាំជាតិរបស់អ្នកដឹកនាំខ្មែរ,និងឧបាទាននៃចិត្តវិជ្ជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរចំពោះប្រជាជាតិ

ខ្លួន។

យើងដឹងថាធាតុរបស់រដ្ឋមានច្រើនបែបយ៉ាង៖

(រដ្ឋ.ប្រជាជាតិ),(ប្រជារាស្ត្រ.ប្រជាជាតិ),(វប្បធម៍.ប្រជាជាតិ)

“រដ្ឋ.ប្រជាជាតិ”ជាប្រជាជាតិមានគ្រឹះលើភូមិសាស្ត្ររូបនិយម,ដែលផ្ទុយស្រឡះពីគ្រឹះ”ប្រជារាស្ត្រ.ប្រជាជាតិ”,ដែលមាន

សារជាតិជាអត្តសញ្ញាណនៃរដ្ឋគឺ,”ភាសារជាតិ”,”បវេណី”,និង”សាសនា”(។)ចំណែកឯ”វប្បធម៍.ប្រជាជាតិ”,ជាប្រជាជាតិ

មានវប្បធម៍ជាគ្រឺះរបស់សង្គម,ដូចជា,ទម្លាប់,ឫកពា,ចរិត,ប្រតិកម្មរួមគ្នានៃប្រជារាស្ត្រក្នុងការរស់នៅជាធម្មតា។

យើងសួរថា,តើប្រជាជាតិខ្មែរជាប្រជាជាតិបែបណា?

 

ខ្មែរយើងតែងតែបែងចែកប្រជាជាតិខ្លួនជាដំបន់ភូមិសាស្ត្រ,ដូចជាយើងនិយាយថា,ខ្មែរលើ,ខ្មែរកណ្តាល,និងខ្មែរ

ក្រោម(។)តាំងតែពីសម័យនគរហ្វូណន់(ឈ្មោះចិនហៅ),ដែលជាពាក្យកំឡាយពី”នគរភ្នំ”,ក៏ខ្មែរយើងបានយកពាក្យទី

កន្លែងភូមិសាស្ត្រសំរាប់ដាក់ឈ្មោះឲនគរខ្លួនដែរ(។)ឯចំណែក”នគរចេនឡា”(ឈ្មោះចិនហៅមិនច្បាស់),បើតាមការស្រាវជ្រៀវ

របស់លោកបណ្ឌិត,ម.ត្រាណេ,ពាក្យចេនឡាននេះ,ជាពាក្យកំឡាយពីពាក្យខ្មែរថា”ជាន់លើ”(។)ការអះអាងនេះ,លោកត្រាណេ

ផ្អែកទៅលើសក្ខីកម្មរបស់ជនជាតិខ្មែរយើងរស់នៅខេត្ត,សូរិន្រ្ទបូរីរម្យ),និងអ៊ូប៊ុន,ក្នុងដំបន់ខ្ពង់រាប់នៃជ្រលងទន្លេមូលនៃ

ខេត្តនគររាជសីមា,ស្ថិតនៅម្ខាងទៀតនៃជួរភ្នំដងរែក(។)ពួកគេមានទម្លាប់តាំងខ្លួនជាខ្មែរលើ,ដោយប្រៀបផ្ទឹមខ្លួនគេនឹង

ជនជាតិខ្មែរក្រោមដែលថៃហៅថាខម

លោកត្រាណេសរសេរបន្ថែមថាៈ”ដោយចោទសួរន័យរបស់ពាក្យ(ជាន់លើ),ពួកខ្មែរនៅខេត្តសុរិន្រ្ទបានឆ្លើយតប,និង

អះអាងថា,ដូនតារបស់គេក៏និយមពាក្យនេះដែរ,គឺសំរាប់សំដៅទៅលើខ្មែររស់នៅជួរភ្នំដងរែក,ដែនដីជាន់លើ,ដែល

គេទុកជាស្រុកកំណើតរបស់ពូជពង្សវង្សត្រកូលរបស់ពួកគេ,ដែលជាខ្មែរលើ”

យើងសង្កេតឃើញមកទៀត,នៅពេលដែលនគរ”ជាន់លើ”,ឬ”ចេនឡា”,បែកជារដ្ឋពីរ,ខ្មែរយើងនៅតែយកគោល

ភូមិសាស្រ្តរូប,សំរាប់សំគាល់ដំបន់នៃរដ្ឋបំបែកជាពីរគឺ”ចេនឡាទឹក”,និង”ចេនឡាគោក”(។)ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលនេះ

ទៀត,ខ្មែរយើងនៅតែបែងចែកប្រជាជាតិខ្លួនជាដំបន់ភូមិសាស្ត្រដដែល,គឺមាន៖

ខ្មែរលើ(ទឹកដីខ្មែរដែលប្រទេសថៃគេភ្ជាប់ក្នុងប្រទេសគេ),ខ្មែរកណ្តាល(ទឹកដីប្រទេសខ្មែរបច្ចុប្បន្ន),និងខ្មែរក្រោម(ទឹក

ដីកូសាំងស៊ីនដែលរៀតណាមគេភ្ជាប់ក្នុងប្រទេសគេ)។

តាមស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រ,ប្រជាជាតិខ្មែរជាប្រជាជាតិមួយកើតមានឡើងពីការប្រជុំផ្តុំនៃរដ្ឋតូចៗជាច្រើនដែលបានចុះ

ចូលតាមការបង្ខំក្តី,តាមចេតនាក្តី,ក្នុងរដ្ឋធំជាងគេមួយ(។)ខ្មែរយើងនិយមហៅរដ្ឋថាស្រុក,ដូចយើងហៅប្រទេសខ្មែរ

ថា”ស្រុកខ្មែរ”នោះឯង(។)ពាក្យ”ចៅហ្វាយស្រុក”,គឺជាចៅហ្វាយរដ្ឋ(Chef.de.l’Etat),មានអំណាចផ្តាច់ការ,ដែលជាអំណាច

តពូជ,លើទឹកដី,ដែលឋិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន,ទោះបីខ្លួនឋិតនៅក្រោមអំណាចមជ្ឈិមក៏ដោយ,តែអំណាច

អធិរាជនោះតែងតែទុកស្វ័យភាពឲចៅហ្វាយស្រុកនិមួយៗ,ត្រួតត្រាស្រុក,តាមឆន្ទៈរបស់អ្នកត្រួតត្រានោះ។

ក្នុងរាជពង្សាវតាខ្មែរ,ក្នុងរាជព្រះឥន្ទរាជា,ជាស្តេចសៀមត្រួតស្រុកខ្មែរក្នុងគ.ស១៣៨០(ឯកសារលោកអេងសុត,ទំព័រ៤៧)

បានសរសេរទុកការចោទសួរជាសំនួរនៃព្រះបរមរាជា,ស្តេចសៀម,ដែលត្រូវជាបីតាព្រះឥន្ទរាជា,ទៅមន្ត្រីខ្មែរម្នាក់ដែលជា

អ្នកនាំព្រះអង្គដើរមើលបូរីមហានគរ,ក្រោយពីព្រះអង្គឈ្នះសង្គ្រាម,នៅពេលនោះ,ព្រះអង្គឃើញមានប្រសាទ,និងរោង

ទង,ធ្នឹមថែរខ្វាត់ខ្វែងច្រើនជាន,ច្រើនអន្លេ,ទើបទ្រង់ត្រាសសួរមន្ត្រីខ្មែរថាៈ”តើទីកន្លែងជាកន្លែងព្រះរាជបុត្រ,ឬជាទី

កន្លែងព្រះអគ្គមហេសី,ឬជាទីកន្លែងអ្វី?”,មន្រី្តខ្មែរក្រាបទូលថាៈ”ទីនេះហៅថា,ប្រសាទ១៥៥,ល្វែង,និងរោងទង,រោង

ជួង,ដំណាក់ពិសេស,ស្រះស្រង់រងថ្លា,សួនច្បារ,ផ្កាដំណាំ,និងកំផែងខ្វាត់ខ្វែង,ច្រើនថ្នល់ច្រើនថ្នាក់នេះ,ជាប្រសាទ

សម្រាប់ព្រះរាជបុត្រក្សត្យគ្រប់នគរជាចំណុះ,មាន១៥៥នគរ,ដែលព្រះអង្គតែងយកព្រះរាជបុត្រឲមកនៅបម្រើ,តាង

ព្រះអង្គគ្រប់នគរ,ក្នុងសម័យខ្មែររុងរឿង,ក្នុងសម័យនោះព្រះមហាក្សត្រខ្មែរគង់នៅប្រាសាទបាយ័ន,ឯចំណែកព្រះរាជ

បុត្រ,ទ្រង់គង់ក្រសាលនៅប្រាសាទពិមានអាកាស,ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ,ដែលបានបង្វែរនគរតូច,ទៅជាវត្តនោះ,ទ្រង់ព្រះ

នាមព្រះបាទ,បទុមសុរិយោវង្ស,ការបង្វែងនេះគឺសំរាប់តម្កល់ព្រះត្រៃបិដកនៅនគរតូច,ឬអង្គរវត្ត”(។)ព្រះចៅបរម

រាជាទ្រង់ជ្រាបហើយ,ទ្រង់ព្រះអំណរណាស់,តមកទ្រង់ត្រាស់ឲមន្ត្រីសៀម៨នាក់នៅរក្សាព្រះនគរខ្មែរជាមួយនឹងព្រះឥន្ទ

រាជា,ជាព្រះរាជបុត្រ(។)ព្រះអង្គឲនិមន្តព្រះពុទ្ធរូបមាស,ប្រាក់,សំរិទ្ធិ,ព្រះកែវ,ព្រះគោ,រូបសត្វទីទៃជាច្រើន,និងព្រះសង្ឃ

សមណៈឲនាំយកទាំងពញាកែវ,ពញាទ័យ,ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទធម្មាសោករាជ(ស្តេចខ្មែរ,សុគតក្នុងបន្ទាយមហា

នគរ,ក្នុងគ្រាធ្វើសង្គ្រាមនឹងសៀមជំនាន់នោះ),និងទ្រង់ឲកៀរគ្រួខ្មែរបានចំនួន៧ម៉ឺននាក់,ហើយឲលើកទ័ពទៅក្រុង

ស្រីអយុធ្យាវិញ។

ក្នុងឯកសារនេះដែរ,បានសរសេរថា,ស្តេចខ្មែរដែលថយព្រះតេជានុភាព,បណ្តាលមកពីគ្មានបុត្រក្សត្រគឺព្រះបាទសេ

ណរាជ(ស្តេចដែលតាត្រសក់ផ្អែមបានធ្វើឃាត),រៀងមកទៀត,ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមានតេជានុភាពត្រឹមត្រូវឡើងវិញ,

ទាល់តែមកដល់ព្រះចៅបរមរាជា,ស្តេចសៀម,មកវាយបែកព្រះនគរក្នុងឆ្នាំ១៣៨០។

 

ត្រឡប់មកនិយាយអំពីគំនិត”រដ្ឋ.ប្រជាជាតិ”,អំណាចអធិរាជ,ត្រូវការជាចំបាច់,មានកម្លាំងកងទ័ពច្រើន,មាន

អនុភាពសំរាប់ត្រួតត្រាទឹកដីដ៏ធំទូលំទូលាយមួយ,ហើយត្រូវការស្វាមីភក្តីដាច់ខាតពីសំណាក់មេដំបន់និមួយៗ,ឬ

ចៅហ្វាយស្រុក(។)បើគ្មានវត្ថុធាតុទាំងពីរនេះទេ,គឺច្បាស់ជាអំណាចអធិរាជនេះមិនអាចរស់នៅគង់វង់បានយូរនោះ

ឡើយ(។)បើយោងតាមប្រវត្តិសាស្ត្រ,ប្រទេសខ្មែរជា”រដ្ឋ.ប្រជាជាតិ”(ផ្តុំ១៥៥រដ្ឋតូចៗ),មានរដ្ឋធំពីរ,ជារដ្ឋអ្នកធ្វើ

សមោធាន(អ្នកប្រមូលឲមានតែមួយ),ជាដំបូងគឺនគរភ្នំ(ហ្វូណន់),បន្ទាប់មកគឺនគរចេនឡា(ជាន់លើ),តាមទស្សនៈ

ភិក្ខុតោប៉ាងខាត់(ដកស្រង់ពីសៀវភៅប្រទេសខ្មែររបស់សមាគមPromo.Khmer,ក្រោយពីបានរួបរួមនគរទាំងពីរនេះ

ឲទៅតែមួយ,ខ្មែរយើងដាក់ឈ្មោះនគរថាៈកម្ពុជា,ពាក្យកម្ពុជាកើតចេញមកពីពាក្យឥសីកម្ពុ(ស្វយម្ភវ),ព្រោះកាល

ដែលឥសីកម្ពុបាននាងអប្សរា”មេរា”ជាភរិយា,ក៏បានកើតទៅជាវង្សមួយខាងនគរចេនឡាហៅថាសូរ្យវង្ស(។)តាម

ប្រវត្តិសាស្ត្រ,ការសម្ព័ន្ធ”កម្ពុមេរា”នេះក៏កើតបានជាបុត្រពីរព្រះអង្គហៅថាកម្ពុជៈ,បុត្រកម្ពុ,គឺស្រុតវ័រ្មន,និងស្រេស្ឋវ័រ្មន

សោយរាជ្យខាងចេនឡាជាប់រៀងមក(។)ដើមឡើយគេមិនសូវឃើញមានប្រើពាក្យកម្ពុជៈនេះទេ,តែកាលព្រះបាទជ័យ

វ័រ្មនទី២(៨០២,៨៥០)បានសោយរាជ្យ,មានអំណាចខ្លាំងពូកែ,ព្រះអង្គបានរួបរួមចេនឡាដីគោក,ចេនឡាទឹក,ជា

ប្រទេសមានឯកភាពជារដ្ឋតែមួយហើយទើបឃើញមានសិលាចារឹតប្រើពាក្យថា,កម្ធុជទេស,ឬកម្ពុទេសៈ,ប្រទេសនៃ

បុត្រកម្ពុ(។)តែទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ,ខ្មែរយើងនៅតែហៅនគរខ្លួនថា”ស្រុកខ្មែរ”ជានិច្ច,ដែលជាប្រទេសរបស់អំបូរ”

ខ្មែរមន”។

 

ធាតុជា”រដ្ឋ.ប្រជាជាតិ”,ជាប្រទេសរួមរដ្ឋជាច្រើនមួយ,មានការពិបាកច្រើនក្នុងការស្វែងរកអត្ថសញ្ញាណរួម

ដើម្បីទុកជាតម្លៃរួមសំរាប់បង្កើតកម្លាំងរួមដើម្បីការពារតម្លៃរួមនោះ(។)ព្រះបាទជ័យវ័រ្មនទី២ទ្រង់បានស្វែងរកតម្លៃ

រួម,ដោយយកតួ”អង្គស្តេច”ឲទៅជា”ស្តេចអទិទេព”(Dieu.Roi),ជាមហាក្សត្យមានអំណាចអាណាចក្រ,និងវេហាចក្រ

ឋិតនៅពីលើស្តេចរដ្ឋទាំងឡាយដែលជាស្តេចចំណុះ(។)យើងដឹងថាលទ្ធិទេវរាជនេះអាចមានប្រសិទ្ធិភាពលុះត្រាតែមហា

ក្សត្រនោះ,ជាស្តេចយោធិន,ល្បីខាងធ្វើ,និងឈ្នះសង្គ្រាមគ្រប់សមរភូមិ,ដូចករណីព្រះពាទជ័យវ័រ្មនទី២នោះឯង(។)បើ

និយាយឲក្លីគឺត្រូវមានកម្លាំងទ័ពជាអចិន្ត្រៃយសំរាប់រក្សាមហានគរឲបានគង់វង់(។)បើគ្មានកម្លាំងទ័ពនេះគឺច្បាស់ជា

បាត់គ្រិះសំរាប់ការពារឯកភាពមហានគរ,វានាំបង្កើតអនាធិបតេយ្យពេញផ្ទៃប្រទេសជាពុំខាន។

យើងលើកយកករណីព្រះបាទជ័យវរ្មនទី៧(១១៨១,១២១៩)មកបង្ហាញពីការស្វែងរកតម្លៃរួមជាតិផ្ទុយស្រឡះពីព្រះបាទ

ជ័យវ័រ្មនទី២(។)យើងដឹងថាព្រះបាទជ័យវ័រ្មនទី៧ទោះបីព្រះអង្គជាស្តេចយោធិន,ឈ្នះសង្គ្រាមក៏ដោយ,តែទ្រង់យល់ឃើញ

ថាលទ្ធិ”ស្តេចអទិទេព”លែងមានឥទ្ធិពលសំរាប់ដឹកនាំទៀតហើយ,ដូច្នេះទ្រង់បង្កើតលទ្ធិដឹកនាំថ្មីមួយ,ដោយយក”អង្គ

ស្តេច”ជាអ្នកដឹកនាំមានអំណាចបុគ្គលប្រកបស្នេហ៏(Pouvoir.charismatique)មានសីលធម៍,និងមេត្តាធម៍(។)ក្នុង

លទ្ធិថ្មីនេះ,ទ្រង់យកពុទ្ធសាសនាជាគ្រិះ,ព្រោះជាសាសនារបស់ប្រជារាស្ត្រ(។)ដើម្បីបង្ហាញទឹកចិត្តព្រះអង្គក្នុងលទ្ធិនេះ,ព្រះ

អង្គបញ្ចាឲកសាងប្រាសាទបាយ័នសំរាប់តំកល់បដិមាពុទ្ធរាជអង្គយ៉ាងធំ(កំពស់ជិត៤ម.),និងកសាងមន្ទីពេទ្យ១០២,

សំរាប់ព្យាបាលជម្អឺប្រជារាស្ត្រគ្រប់វណ្ណៈ(។)គួរយើងដឹងដែរថាក្នុងសតវត្សទី១៣,នៅទ្វិបឥណ្ឌា,ត្រូវជនជាតិកាន់សាសនាអី

ស្លាមបានជ្រៀតចូល,ហើយធ្វើចម្បាំងឈ្នះ,ហើយត្រួតត្រាទ្វិបឥណ្ឌាតែម្តង,ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១២០៩(ឆ្នាំដែលពួកអីស្លាមបង្កើត

រដ្ឋអីស្លាមមួយដែលមានក្រុងដេលីជារាជធានី)។

ការកាន់កាប់នេះមានភាពហិស្សាណាស់,ពួកអ្នកឈ្នះបានដុតវិហារព្រហ្មញ្ញសាសនា,និងសម្លាប់យ៉ាងឃោឃៅបំផុតពួក

អ្នកកាន់សាសនានេះ,និងចាប់ស្ត្រីធ្វើជាទាសី(។)ប្រទេសឥណ្ឌានៅក្នុងពេលនោះត្រូវពូកអ្នកឈ្នះបង្ហិនបង្ហោចយ៉ាង

ខ្លោចផ្សា(។)ស្ថានការណ៏មិនល្អនៅប្រទេសឥណ្ឌានេះ,អាចឲយើងធ្វើការស្មានបានថា,នៅប្រទេសកម្ពុជា,រយៈពេលនោះ

មានការថយឥទ្ធិពលពួកព្រាហ្មបុរោហិតយ៉ាងខ្លាំងលើវណ្ណៈអ្នកដឹកនាំខ្មែរ,ឧទាហរណ៏ដូចយ៉ាងការដូររបបនយោបាយ

ទេវរាជមកជារបបនយោបាយពុទ្ធរាជ(។)ការបង្កើតតម្លៃរួមសំរាប់ជាតិ,ដោយយកពុទ្ធសាសនាជាគ្រិះ,តម្រូវឲយើងធ្វើការ

ពិចារណាលើធាតុពុទ្ធសាសនាក្នុងលទ្ធិដឹកនាំខ្មែរ,ដែលមានរៀបរាប់ខាងក្រោមនេះ។

យើងដឹងថាពុទ្ធសាសនាជាសាសនាដើម្បីបុគ្គល,ជាផ្លូវសំរាប់បុគ្គលម្នាក់ស្វែងរកសុខសំរាប់អាត្មា,ធ្វើធម៍ដើម្បីឲរួចចេញពី

កង់ចក្រជីវិតសត្វលោក,គឺខំកសាងបុណ្យដើម្បីឈប់ឲកើតមានជីវិតជាសត្វលោក,ដែលយើងហៅថាឋាននិព្វាន(។)រួមសេចក្តី

មក,ពុទ្ធសាសនាមិនអាចជាលទ្ធិសំរាប់បង្រួបបង្រួមតម្លៃរួមបាននោះឡើយ,ព្រោះថាគុណូបការ(mérite)កើតមកពី

ការធ្វើបុណ្យគឺសំរាប់តែបុគ្គលម្នាក់ដែលគេខំកសាងសំរាប់តែអាត្មាតែប៉ុណ្ណោះ,ឧទាហរណ៏គឺថា”បុគ្គលម្នាក់ពុំអាចធ្វើ

បុណ្យសំរាប់បុគ្គលម្នាក់ទៀត,ឬសំរាប់ក្រុមមនុស្សមួយ,ឬប្រជាពលរដ្ឋប្រទេសមួយឲបានទទួលផលពីបុណ្យរបស់ខ្លួន

បានឡើយ”(។)តែប្រជារាស្ត្រអាចទាញប្រយោជន៏ពីលទ្ធិនយោបាយពុទ្ជរាជបានគឺ,សេចក្តីអាសូរ,និងមេត្តាធម៍អ្នក

ដឹកនាំលើទុក្ខវេទនារបស់ខ្លួន(។)មេត្តាធម៍នេះ,នាំបន្ថយចិត្តអ្នកដឹងនាំក្នុងគំនិតជិះជាន់,និងឆ្លៀតរកប្រយោជន៏

លើកម្លាំងរាស្ត្រ(។)ហេតុនេះ,បានជាលិទ្ធិនយោបាយពុទ្ធរាជមានជោគជ័យណាស់ក្នុងចំណោមប្រជារាស្ត្រៈ”បើស្តេចមាន

ចរិតស្លូតបូត,គឺច្បាស់ជារាស្ត្របានសុខ,តែបើស្តេចមានចរិតពាល,គឺច្បាស់ជានគររលាយហិនហោច”។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ,យើងដឹងថា,ព្រះបាទជ័យវរ្មនទី៨(១២៤៣,១២៩៥),ជាស្តេចទទួលខុសត្រូវធំក្នុងរឿងប្រតិកម្មប្រឆាំង

នឹងពុទ្ធសាសនា,ព្រោះព្រះអង្គជាអ្នកធ្វើអនុគ្រោះសាជាថ្មីឡើងវិញឲពួកព្រាហ្មបុរោហិតមានឥទ្ថិពលលើនយោបាយ

ដឹកនាំជាតិ(។)ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ,ទ្រង់បានផ្លាស់ប្តូររបបនយោបាយពុទ្ធរាជមកទេវរាជវិញ,ដែលនាំឲមាន

អាស្រូវបារាយកេរ្ត៏ដល់ការដឹកនាំរបស់ព្រះអង្គ,មិនតែប៉ុណ្ណោះការប្រែប្រួលនេះទៀតនាំឲមានការបែកបាក់ក្នុងវណ្ណៈ

អ្នកដឹកនាំ,និងការបះបោរនៃរដ្ឋចំណុះជាច្រើនដែលជារដ្ឋនិយមពុទ្ធសាសនា,ជាអាថិគឺរដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសសៀម,និង

លាវបច្ចុប្បន្ន,ដែលខ្មែរយើងហៅថាខ្មែរលើ(ចេនឡា),ដែលប្រជារាស្ត្រតែងតែគោរពពុទ្ធសាសនាតាំងពីបុរាណកាលមក

ម្លេះ(។)ស្តេចខ្មែរសោយរាជ្យបន្តពីព្រះបាទជ័យវ័រ្មនទី៨,មានព្រះបាទឥន្ទ្រវ័រ្មនទី៣(១២៩៥,១៣០៧),ព្រះបាទឥទ្ទ្រវ័រ្មនទី៤

(១៣០៧,១៣២៧),ព្រះបាទជ័យវ័រ្មនទី៩(១៣២៧,១៣៤០),មានការជួបប្រទះនឹងវិបត្តិនយោបាយផ្ទៃក្នុងច្រើនក្នុងការ

ដឹកនាំជាតិ(។)ប្រទេសខ្មែរបាត់ឯកភាពដោយសារអំណាចកណ្តាលបាត់អនុភាពជាអំណាចឯកសមោធាន(។)ភាព

ចលាចល,និងអនាធិបតេយ្យក្នុងអាណាចក្រកាន់តែមានច្រើនឡើងៗក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវ័រ្មនទី៩,ហេតុនេះឯង

បានជាប្រវត្តិសាស្ត្រមានការអស់អែកយ៉ាងខ្លាំងមិនដឹងថា,ត្រូវដាក់ស្តេចអង្គណាជាស្តេចសោយរាជ្យបន្តពីព្រះបាទ

ជ័យវ័រ្មនទី៩,ដែលជាស្តេចចុងក្រោយបំផុតរបស់សន្តិវង្សមហានគរ។

ដូចបានរៀនរាប់ខាងលើរួចមកហើយ(យោងលើឯកសារលោកអេងសុត,ដកស្រង់ពីពង្សាវតារខ្មែរ),ព្រះបាទសេណរាជ

ដែលជាស្តេចចុងក្រោយបំផុតនៃសន្តិវង្សមហានគរ,បានចាកចេញពីមហានគរមកតាំងរាជធានីនៅភ្នំប្រសិទ្ធិ,បើ

តាមការយល់របស់យើង,ការបោះបង់ចោលនេះ,គឺគ្មានអ្វីពីការរត់គេចពីការបេះបាលប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គនោះឡើយ,

តែព្រះអង្គបានជួបនឹងអភ័ព្វ,មករស់នៅក្នុងដំបន់មួយដែលប្រជារាស្ត្រជាអ្នកស្រឡាញ់ពុទ្ធសាសនាខ្លាំង,ហើយជា

ពិសេសមានអ្នកឧបត្ថម្ភសាសនាដ៏ឆ្នើមមួយគឺតាត្រសក់ផ្អែម,ដែលជាមនុស្សម្នាក់ប្រកបដោយគតិបណ្ឌិតគួរ

ឲគោរព(។)សេនាបតីមន្ត្រីមួយក្រុមដែលស្រឡាញ់ពុទ្ធសាសនា,មើលឃើញគុណសម្បត្តិតាត្រសក់ផ្អែមនេះ,បានរួម

គំនិតគ្នាក្បត់នឹងមហាក្សត្រ,ដោយយកតាត្រសក់ផ្អែមដែលជាបុគ្គលមានប្រជាប្រិយភាព,ឲជាអ្នកដឹងនាំកំពូលនៃ

បដិវត្តន៏វាំងមួយ,គឺការធ្វើឃាតតាមផ្លូវសម្ងាត់ព្រះមហាក្សត្រ(។)តាមការយល់របស់យើង,ព្រះបាទសេណរាជត្រូវបាន

សេនាបតីព្រះអង្គធ្វើឃាតក្នុងព្រះរាជវាំង,ហើយនាំគ្នាយកសពព្រះអង្គទៅចោលក្នុងចំការត្រសក់របស់តាត្រសក់ផ្អែម,

ហើយនាំគ្នាបង្កើតរឿងស្តេចទៅឃ្លាំមើលតាត្រសក់ផ្អែម,ក្រែងគាត់លួចលក់ត្រសក់ឲជនឯទៀតខុសបំរាមរបស់ព្រះ

អង្គ,ហើយត្រូវបានម្ចាស់ចំការធ្វើឃាតដោយជួននោះទៅ(។)យើងយល់ឃើញថា,ទោះបី,តាត្រសក់ផ្អែមចូលរួមចំណែក

យ៉ាងសកម្មក្នុងរឿងក្បត់ស្តេចនេះក៏ដោយ,គាត់ច្បាស់ជាប្រាប់ពួកសេនាបតីថាគាត់មិនព្រមធ្វើឃាតស្តេចដោយ

ផ្ទាល់ដៃគាត់នោះឡើយព្រោះគាត់ជាអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនា,ដូច្នេះរឿងធ្វើឃាតគឺជារឿងពួកសេនាបតី,ចំណែកគាត់គឺ

ជាអ្នកបញ្ចុះបញ្ចូល,និងពន្យល់ប្រជារាស្ត្រថាឃាតកម្មស្តេចនេះជាឃាតកម្មដោយជួន,ដែលជាកម្មផលរបស់ព្រះបាទសេណ

រាជតែប៉ុណ្ណោះ។

យើងដឹងហើយថា,ទីបញ្ចប់នៃសន្តវង្សអង្គរ,ក៏ជាទីបញ្ចប់ជាស្ថាពរនៃលទ្ធិទេវរាជនោះដែរ(។)ចាប់តាំងពីរជ្ជកាលព្របាទតា

ត្រសក់ផ្អែមមក,រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាល,លទ្ធិនយោបាយខ្មែរយើងតែងយកពុទ្ធសាសនាជាគ្រិះជាតិ(។)របបរាជានិយម

បានយកបាវចនា”ជាតិ,សាសនា,និងមហាក្សត្រ”ជាព្រលឹងជាតិ,យើងសួរថា,តើបាវចនានេះ,ជាកត្តាបង្រួបបង្រួម

ជាតិខ្មែរយើងបានដែរឬទេ(?)តើជាបាវចនា,ថាមវ័ន្ត(dynamique)ឬជាឋិតវន្ត(statique)?

ការយកអង្គវត្តជាអត្តសញ្ញាណជាតិ,តើសំរាប់គ្រាន់តែជាការរំលឹកអនុស្សាវរីយ៍នៃសេចក្តីថ្កុំថ្កើងខ្មែរពីអតីតកាល,ឬជា

មាគ៌ាសំរាប់ខ្មែរដើរទៅរកសេចក្តីចំរឿនជាតិក្នុងគតិថ្មីដែលប្រកបដោយនវភាព(ភាពទំនើប),និងលទ្ធិប្រជាធិបតេ

យ្យសេរី?

តាមការសំគាល់ឃើញពីវិបន្តធំខ្មែរបច្ចុប្បន្ន,យើងយល់ឃើញថាព្រលឹងជាតិឈរលើបាវចនា”ជាតិ,សាសនា,មហាក្សត្រ”

មិនពិតជាមាគ៌ាសំរាប់សង្គ្រោះជាតិខ្មែរបាននោះឡើយ,បើអ្នកដឹកនាំខ្មែរនៅតែរក្សាចរិតខ្លួនជាអ្នកសោយសម្បត្តិ

(សោយរាជ្យ)តាមអំណាចរបស់ខ្លួន,និងក្រាញក្នុងអំណាចដើម្បីអញ(។)ទោះបីប្រជាជាតិខ្មែរធ្លាប់ស្គាល់សេចក្តីរង់រឿង

យ៉ាងណាក៏ដោយ,តែបើតាមការសង្កេតមើលរបស់យើង,យើងយល់ឃើញថាខ្មែរយើងមិនដែលធ្លាប់មានព្រលឹងជាតិ

ពិតប្រាកដនោះទេ,ព្រោះទី១,ប្រជាជាតិយើងជា”រដ្ឋ.ប្រជាជាតិ”,ទី២,សេចក្តីថ្កុំថ្កើងរបស់ជាតិខ្មែរគឺឈរលើកម្លាំងយោធា,

ដែលជាអំណាចបង្ខំ(coercitif),អំណាចនេះមិនត្រឹមតែបង្ខំឲនគរចំណុះខ្លាចតែប៉ុណ្ណោះទេ,គឺបង្ខំឲប្រជាពលរដ្ឋខ្លួន

ឯងខ្លាចដូចគ្នាដែរ(។)ក្នងអំណាចបង្ខំនេះ,អ្នកដឹកនាំជាតិខ្មែរតែងតែទុកប្រជាពលរដ្ឋខ្លួនឯងជាសត្រូវធំរបស់ខ្លួន

មុនសត្រូវពីក្រៅប្រទេស,ដូចក្នុងសង្គ្រាមចន្លោះឆ្នាំ១៩៧០,១៩៧៥,ខ្មែរក្រហមបានទុករបបសាធារណរដ្ឋជាសត្រូវទី១

នៅចំពោះមុខខ្មាំងជាតិគឺយួនកុម្មុយនិស្ត,មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះពេលពួកវាបានអំណាច,គឺពួកវាទុកប្រជាពលរដ្ឋជាស

ត្រូវរបស់អំណាចបង្ខំរបស់ពួកវាដែលមានឈ្មោះថា”អង្គការលើ”(។)លោកវាន់ឌីកាអុន,អ្នកមានគតិបណ្ឌិតខ្មែរម្នាក់,

ធ្លាប់បានសរសេរថាៈ”នយោបាយខ្មែរឥតរាស្ត្រខ្មែរ”,សំណេរនេះ,ជាការសង្ខេបដ៏ត្រឹមត្រូវមួយរបស់ចិត្តគំនិតអ្នក

ដឹកនាំខ្មែរគ្រប់វណ្ណៈ,គឺគាត់មិនដែលយកប្រជារាស្ត្រជាឧត្តមប្រយោជន៏នៃប្រទេសនោះឡើយ(។)របបខ្មែរក្រហាម,និង

របបបច្ចុប្បន្ន,សុទ្ធតែពូជរាស្ត្រហើយ,ជាអ្នកដឹកនាំ(ប៉ុលពត,ហ៊ុនសែន),តែមិនពិតជាពួករាស្ត្រនេះស្រឡាញ់ប្រជារាស្ត្រ

ខ្មែរដែលជាប្រភពកំណើតរបស់ខ្លួននោះឡើយ,មិនតែប៉ុណ្ណោះ,គេខំនាំគ្នាពាក់ងារដែលមានក្នុងរបបសក្តិភូមិ,ដើម្បីឲ

ប្រជារាស្ត្របំភ្លេចដើមកំណើតជារាស្រ្តរបស់គេ។

អំណាចនៅស្រុកខ្មែរមិនមែនជារឿងវណ្ណៈនោះឡើយ,វាជាវប្បធម៍ដុះស្លែមួយក្នុងសង្គមខ្មែរ,ដែលនាំឲអ្នកដឹកនាំគ្រប់

វណ្ណៈ,ពេលណាខ្លួនមកកាន់អំណាច,គឺត្រូវតែបន្តវប្បធម៍ចង្រៃនេះតទៅទៀត,គឺធ្វើនយោបាយឥតមានរាស្ត្រ,ដូចជា

ការយល់ឃើញរបស់លោកវាន់ឌីកាអុននោះឯង(។)រួមសេចក្តីមក,បើដឹកនាំឥតរាស្ត្រគឺពិតជាឥតមានព្រលឹងជាតិ

នោះឯង។

ដូច្នេះ,បាវចនា”ជាតិ,សាសនា,មហាក្សត្យ”គឺគ្រាន់ជាពាក្យសំរាប់អ្នកដឹកនាំគ្រប់វណ្ណៈ,យកមកច្រៀងសំរាប់ឲតែពីរោះ

ត្រចៀកខ្លួនឯងតែប៉ុណ្ណោះ,ព្រោះថាខ្លួន,ឥតត្រូវការឲរាស្ត្រស្តាប់នោះឡើយ(។)សួរថាតើព្រលឹងជាតិខ្មែរពិតគឺអ្វី?

ចំពោះយើងព្រលឹងជាតិគឺប្រជារាស្ត្រខ្មែរនោះឯង។

 

ឧប.សង្ហា

Partager cet article

Repost 0
Published by ឧប​សង្ហា - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article

commentaires