Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
18 décembre 2012 2 18 /12 /décembre /2012 09:00

 

Thailand 2009 1 037 គួរលើកយកមកពិចារណាដែរ

 

ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,និងនយោបាយ

 

មានពាក្យបីយ៉ាង,ប្រជារាស្ត្រ,ប្រជាពលរដ្ឋ,ប្រជាជន,ដែលខ្មែរយកមកប្រើសំរាប់សំគាល់សហពន្ធជាតិខ្មែរ(។)សួរថាតើ

ការឲឈ្មោះបីយ៉ាងនេះមានន័យខុសគ្នាបែបណា?

យើងសាងល្បងយកពាក្យទាំងបីនេះមកធ្វើវិភាគដើម្បីស្វែងរកធាតុពិតរបស់ពាក្យនិមួយៗ៖

ប្រជារាស្ត្រៈ,ជាពាក្យឲទម្ងន់ទៅលើអត្ថរសពីរយ៉ាងគឺ,អត្ថរសនៃវណ្ណៈក្នុងសង្គម,និងអត្ថរសនៃប្រវត្តិសាស្ត្រ(។)បើយើង

ប្រើពាក្ររាស្ត្រ,គឺជាពាក្យគូនឹងពាក្យក្សត្រ,ឬស្តេច,ដូច្នេះវាបង្ហាញរូបភាពជាវណ្ណៈមនុស្សក្នុងសង្គមនោះឯង(។)តែ

ពាក្យនេះ,ក៏មានអត្ថរសជាប្រវត្តិសាស្ត្រនោះដែរ,ព្រោះថា,ពាក្យនេះខ្មែរយើងធ្លាប់តែប្រើអស់ច្រើនសតវត្សរួចមក

ហើយ,ក្នុងរបបរាជានិយម។

ប្រជាពលរដ្ឋៈ,ជាពាក្យឲទម្ងន់ទៅលើអត្ថរសពីរយ៉ាងដែរគឺ,អត្ថរសនៃវណ្ណៈ,តែចង់ចង្អុលចំវណ្ណៈទី៤នៃព្រហ្មញ្ញសាសនា,

ដែលអ្នកដឹកនាំខ្មែរក្នុងរបបសក្តិភូមិចាត់ទុកជាទាស,ទាសី,ឬមនុស្សខ្ញុំគេ,ជាពលកម្លាំងសំរាប់គេប្រើដូចបសុសត្វ,

តែពាក្យនេះក៏មានអត្ថរសជាកម្លាំងទ័ពនោះដែរ,ព្រោះនិយាយថាពលរដ្ឋគឺនិយាយអំពីកម្លាំងរបស់ជាតិសំរាប់អ្នក

ដឹកនាំកេណ្ឌធ្វើទាហាននៅពេលស្រុកមានសង្គ្រាម,ជាសង្គ្រាមការពារជាតិក្តី,ការពារអំណាចក្តី។

ប្រជាជនៈ,ជាពាក្យឲទម្ងន់ទៅលើអត្ថរសពីរយ៉ាងដូចគ្នាគឺ,អត្ថរសនៃនយោបាយ,គឺចង់បង្ហាញថា,ជនម្នាក់ៗជា

បុគ្គលមានសេរីភាព,ជាម្ចាស់លើខ្លួនឯងឥតនៅក្រោមវណ្ណៈណាមួយនោះឡើយ,ពាក្យនេះជាពាក្យសម័យ,ដែលអ្នក

បដិវត្តន៏,យកមកប្រើដើម្បីដាស់សតិវណ្ណៈរាស្ត្រឲស្គាល់នូវសិទ្ធិខ្លួនជាជនឯករាជ្យ,តែពាក្យនេះក៏វាមានន័យជាគិតយុត្ត

គឺថាជាបុគ្គលរស់ក្នុងវេហានៃច្បាប់រដ្ឋ,ដែលមានពាក្យថ្មីមួយទៀតហៅថា”និតិជន”,គឺជាជនមានសិទ្ធិ,និងករណីយកិច្ច

ជាប្រជាជននៅក្នុងប្រជាជាតិមួយ។

គួរដឹងដែរថា,តាំងពីស្រុកខ្មែរមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញទី១(១៩៤៧)មកដល់បច្ចុប្បន្ន,អ្នកតែងច្បាប់ខ្មែរ,យកពាក្យទាំងឡាយ

ដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនេះមកប្រើខុសៗគ្នាទៅតាមលទ្ធិនយោបាយក្តី,ទៅតាមឧបនិស្ស័យ(ចំណុចចិត្ត)ខ្លួនក្តី។

ក្នុងរបបរាជានិយមទី១,និងទី២(របបបច្ចុប្បន្ន),គេបានជ្រើសរើសយកពាក្យ”ប្រជារាស្ត្រ”មកប្រើ,ដូចគ្នានឹងរបប

សាធារណរដ្ឋដែរ(១៩៧០,១៩៧៥),តែចំណែករបបខ្មែរក្រហម,ពួកគេបានជ្រើសរើសយកពាក្យ”ប្រជាជន”មកប្រើជំនួស

ពាក្យប្រជារាស្ត្រ,ពាក្យនេះក៏ត្រូវបានរបបខ្មែរកុម្មុយនិស្តក្រោមអាណាព្យាបាលរៀតណាម(១៩៧៩,១៩៩១)យកមកប្រើ

បន្តពីរបបខ្មែរក្រហមដែរ(។)ឯចំណែកពាក្យប្រជាពលរដ្ឋវិញ,ហាក់បីដូចជាខ្មែរយើងមិនសូវនាំគ្នាយកមកប្រើនៅក្នុង

ឯកសារជាផ្លូវការ,ប្រហែលជាគេយល់ឃើញថាពាក្យនេះ,វាមានទំហំជា”ពល”របស់អ្នកកាន់អំណាច,សំរាប់គេយកមកប្រើ

ប្រាស់ដូចជាឧបករណ៏,ឬដូចបសុសត្វ។

មកដ់ចំណុចនេះ,យើងលើកជាសំណួរសួរថា,អ្វីទៅដែលជាប្រជារាស្ត្រ(?),ប្រជាពលរដ្ឋ(?),ឬប្រជាជន(?)ទីនេះ,យើងយក

តែពាក្យ”ប្រជារាស្ត្រ”មកប្រើចុះ,ហើយជំរើសនេះគឺ,យើងគ្មានចំណង់ថាពាក្យនេះជាពាក្យល្អ,ឬមានតម្លៃខ្ពស់ជាង

ពាក្យពីរទៀតនោះឡើយ(។)គឺគ្រាន់ជាជំរើសមួយ,តាមអាយុចាស់ជាងនៃពាក្យនេះដោយប្រៀបធៀបនឹងពាក្យពីរ

ទៀតតែប៉ុណ្ណោះ។

 

ប្រជារាស្ត្រ

មានទស្សនៈពីរ,អំពីប្រជារាស្ត្រ៖

ទី១.គេទុកប្រជារាស្ត្រជា”សារព័ននៃសហគមន៏ជាតិ”,គឺជាទស្សនៈមួយដែលប្រកបដោយឧត្តមគតិ,ដែលមានសារ

ជាតិជា”គតិបណ្ឌិតរួមគ្នា”,ជា”ប្រយោជន៏រួម”,ដែលលោករ៉ូសូរ(Rousseau),ទស្សនវិទូបារាំង,លោកហៅថា,ឆន្ទៈជាទួទៅ

(Volonté.générale),ដែលមានប្រយោជន៏តែមួយ,និងមានជំនឿរួមគ្នា,នៅក្នុងឆន្ទៈនេះ។

ទី២.គេទុកប្រជារាស្ត្រជាគំនរមនុស្ស,ជាមនុស្សតោកយ៉ាក,ដែលជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ,គិតតែខ្លួនឯង,សាវ៉ា,រហូតចាត់

ទុកជាមនុស្សឃោឃៅទៅទៀត(។)ទស្សនៈនេះជារូបភាពមួយគួរឲខ្លាច,តែវាក៏បង្ហាញនូវថាមពលនៃប្រជារាស្ត្រដែល

ជាសេចក្តីពិតរស់រវើកមួយ,ហើយក៏ជាការបង្ហាញរូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសនិមួយតាមអត្ថភាពនូវកម្លាំងនៃ

ប្រជារាស្ត្រ(ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅលោកPierre.Tavoillot,ជានាយកនៃផ្នែកទស្សវិជ្ជាក្នុងសាលាជាន់ខ្ពស់

Collège.de.France(តើអ្នកណាត្រូវដឹកនាំ(?)Qui.doit.gouverner?)។

យើងសង្កេតឃើញថា,អ្នកដឹងនាំខ្មែរយើងក្នុងសម័យសក្តិភូមិ,មានគំនិតទុកប្រជារាស្ត្រខ្លួនឯង,ប្រហាក់ប្រហែលនឹង

ទស្សនៈទី២ខាងលើនេះគឺ,គេទុកប្រជារាស្ត្រជាមនុស្សខ្ជិល,និងល្ងង់ខ្លៅ,ដែលគេច្រើននិយាយដោយសង្កត់សម្លេង

មើលងាយថា”ពូជរាស្ត្រ,វាល្ងង់ខ្លៅណាស់,ហើយខ្ជិលច្រអូសទៀតផង”,ដូច្នេះត្រូវធ្វើនយោបាយក្តៅ,ទើបពុតវាឲខ្លាច

បាក់ស្បាតទើបអាចងាយត្រួតបាន។

មកដល់ចំណុចនេះ,តម្រូវឲយើងលើកយក”វប្បធម៍នយោបាយ”មកបកស្រាយដើម្បីឲស្រួលយល់ពីដំណួលចិត្តអ្នកដឹក

នាំខ្មែរចំពោះប្រជាពលរដ្ឋខ្លួនឯង។

 

វប្បធម៍នយោបាយ

បើយោងទៅតាមទ្រឹស្តីនយោបាយរបស់លោកGabriel.Almond,សង្គមវិទូអាមេរីកាំងម្នាក់,លោកបានសរសេរថាៈ”បើ

ថា“វប្បធម៍សង្គម”មានអត្ថន័យជា,ឥរិយាបថ,និងជាអនុស្ថាប័ន(orientation)រួម,នៃបុគ្គលនិមួយៗ,នៅចំពោះមុខ

សង្គមខ្លួនមួយដែលមានក្បួនរស់នៅពិតប្រកដ,គឺច្បាស់ជាមានវប្បធម៍នយោបាយផ្លែកៗគ្នាក្នុងលោកនេះ,ព្រោះ

ឥរិយាបថ,និងអនុស្ថាប័ន,រួមនៃបុគ្គល,តែងតែមានភាពខុសផ្លែកគ្នាជានិច្ចក្នុងប្រព័ន្ធសង្គមនិមួយៗ,ហើយបុគ្គល

និមួយៗតែងតែមានឥរិយាបថ,និងអនុស្ថាប័ន,ខុសផ្លែកពីបុគ្គលម្នាក់ទៀតនៅចំពោះមុខប្រព័ន្ធនយោបាយមួយ។

យើងអាចបកស្រាយគំនិតនេះជាគំនិតសាមញ្ញថាៈប្រជារាស្ត្រមានវប្បធម៍នយោបាយមួយក្នុងប្រព័ន្ធសង្គម,តែ

បុគ្គលម្នាក់ៗមានវប្បធម៍នយោបាយខ្លួនក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយ,បើនិយាយឲស្រួលយល់ទៅទៀត,ដោយយកឧទាហរ

ណ៏មងបង្ហាញគឺថាៈប្រជារាស្ត្រខ្មែរជាអ្នករាជានិយម,តែខ្មែរម្នាក់ៗអាចមិនស្រឡាញ់វិធីដឹកនាំនៃរបបរាជានិយមផ្តាច់

ការ,ឬសក្តិភូមិ(។)ក្នុងគំនិតនេះហើយដែលសហរដ្ឋអាមេរិក,ក្រោយពីឈ្នះសង្គ្រាមលើប្រទេសជប៉ុនក្នុងសង្គ្រាមលោក

លើកទី២,បានទុកព្រះចៅអធិរាជ,ជប៉ុន,អោយនៅសោយរាជ្យដដែល,ព្រោះអាមេរិកាំងយល់ឃើញប្រជារាស្ត្រជប៉ុននៅ

ស្រឡាញ់និងគោរពព្រះចៅអធិរាជ,តែអាមេរីកកាំង,បានដូររបបនយោបាយជប៉ុន,ដោយគេយល់ឃើញជនជាតិជ

ប៉ុនម្នាក់អាចមានគំនិតខុសគ្នាទៅលើរបបនយោបាយចាស់,ដូច្នេះអាមេរីកាំងទុកលទ្ធភាពឲប្រជារាស្ត្រជប៉ុនធ្វើការ

ជ្រើសរើសតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីនូវវិធីដឹកនាំនយោបាយមួយថ្មីសំរាប់ប្រទេសជប៉ុន។

 

ក្នុងវប្បធម៍នយោបាយនិមួយៗ,មាន,ទំហំ(dimension)បីយ៉ាង,ហើយវាប្រែប្រួលទៅតាមប្រទេស,ឬតាមប្រព័ន្ធសង្គម

និមួយៗ(។)ទំហំទាំងបីយ៉ាងនោះមានដូចតទៅ៖

១.ទំហំ”ការឃើញស្គាល់”(cognitif),ជាឧទាហរណ៏ៈទំហំនៃវប្បធម៍នយោបាយរបស់ពួកខ្មែរក្រហមគឺអំពើប្រល័យពូជសា

សន៏ប្រជារាស្ត្រខ្លួនឯង។

២.ទំហំ”ការសំដែងចិត្តមិត្តភាព”(affectif),ជាឧទាហរណ៏ៈទំហំនៃវប្បធម៍នយោបាយនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីគឺ,

ភាតរភាពក្នុងសង្គម។

៣.ទំហំ”ការវិវឌ្ឍន៏”(évolutif),ជាឧទាហរណ៏ៈវប្បធម៍នយោបាយនៃប្រទេសដែលគោរពសិទ្ធិមនុស្ស,តែងតែមានការវិវ

ឌ្ឍទៅរកលិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីជានិច្ច,ហើយការវិវឌ្ឍន៏នេះ,វាតែងតែមានទៅវិញទៅមក។

ម្យ៉ាងទៀត,គេបែងចែកវប្បធម៍នយោបាយជាក្រុមធំបីយ៉ាង៖

.វប្បធម៍នយោបាយជាបក្សពួក(culture.politique.paroissiale),ប្រជារាស្ត្រមានវប្បធម៍បែបនេះ,មិនសូវមានគំនិត

ជាតិនិយមនោះទេ,ហើយមិនសូវស្គាល់ផងនូវន័យរបស់”រដ្ឋ.ប្រជាជាតិ”(។)ក្នុងវប្បធម៍នេះ,គេរស់ជាក្រុម,ស្គាល់តែ

ភូមិខ្លួន,រស់ជាបក្សពួក,ឬជាជាតិពន្ធុតែប៉ុណ្ណោះ។

២.វប្បធម៍នយោបាយជាប្រជារាស្ត្ររង់ចាំ”ជនុបត្ថម្ភក”(អ្នកទំនុកបម្រុងដល់ប្រជារាស្ត្រ)

(culture.politique.de.sujétion),ប្រជារាស្ត្រមានវប្បធម៍បែបនេះជា,ប្រជារាស្ត្រ,ស្គាល់ច្បាស់អត្ថិភាពខ្លួន,តែរស់ជាអ

កម្ម,រង់ចាំតែអំណាចរដ្ឋ,អង្គការដ៏ទៃទៀត,ជួយឧបត្ថម្ភក្នុងការរស់នៅរបស់ខ្លួន,តែផ្ទុយទៅវិញ,គេមានការបារម្មណ៏ជា

និច្ច,ខ្លាចអំណាចរដ្ឋរិបជាន់សម្បត្តិ,ឬរំលោភលើសិទ្ធិរបស់ខ្លួន(។)ប្រជារាស្ត្របែបនេះ,ជាប្រជារាស្ត្ររស់នៅក្រៅប្រព័ន្ធ

នយោបាយជាតិ។

៣.វប្បធម៍នយោបាយជាការចូលរួមចំណែក(culture.politique.de.participation),ប្រជារាស្ត្រជានិតិជន,ស្គាល់សិទ្ធិនិង

មធ្យោបាយរបស់ខ្លួន,សំរាប់ធ្វើសម្ពាត,តាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី,ទៅលើប្រព័ន្ធនយោបាយ,ឲគេដូរ,ឬកែទម្រង់

នយោបាយគេទៅតាមតាមចំណុចចិត្តដែលខ្លួនចង់បាន(។)ប្រជារាស្ត្របែបនេះជាប្រជារាស្ត្រចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុង

នយោបាយជាតិ,គេទុកខ្លួនឯងជាម្ចាស់នៃអំណាចរដ្ឋ,ដែលមានការធានាពីទេសធម៍(ច្បាប់សំរាប់ប្រទេស)គឺ,រដ្ឋធម្ម

នុញ្ញ។

 

វប្បធម៍នយោបាយនៃប្រជារាស្ត្រខ្មែរ

យើងសាកល្បងយកទ្រឹស្តីខាងលើនេះមកឆ្លុះមើលវប្បធម៍នយោបាយនៃប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,ដូចខាងក្រោមនេះ។

ក្នុងសម័យបុរាណ,ជាពិសេសក្នុងសម័យអង្គរ,ដែលប្រទេសខ្មែរមានសេចក្តីរុងរឿង,ជាមហាអំណាចនៅក្នុងដំបន់អាស៊ី

អាគ្នេយ៍,ក្នុងរូបភាពនេះ,នាំយើងចោទជាសំនួរថា,តើវប្បធម៍នយោបាយប្រជារាស្ត្រខ្មែរយើងជាវប្បធម៍បែបណា(?)តើ

ប្រជារាស្ត្រខ្មែរយើងមានចំណែក,និងបានចំណែកដែរឬទេពីកិត្តិគុណនៃប្រទេសជាតិខ្លួននេះ?

បើងសិនជាយើងគ្រាន់តែយកសំណង់ប្រសាទដ៏វិចិទាំងឡាយ,និងផ្ទៃក្រឡាទឹកដីធំរបស់ស្រុកខ្មែរ,មកធ្វើជាគោលនៃ

ហេតុផលនៃសេចក្តីរុងរឿងនេះ,យើងធ្វើអនុមានបានថា,ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,មានវប្បធម៍នយោបាយខ្ពង់ខ្ពស់ទើបអាច

ជាតិខ្មែរមានការថ្កុំថ្កើងបាន(។)ការយល់ឃើញនេះគឺឈរលើទសន្សនៈសម្ភារនិយម(matérialisme),តែយើងដឹងដែរថា

ទស្សនៈនេះមិនអាចបង្ហាញការពិតទាំងអស់នោះឡើយ,ឧទាហរណ៏,ដូចជាយើងឃើញភូមិគ្រឹះល្អៗដុះពាសពេញទី

ក្រុងភ្នំពេញ,ម៉ុងខ្មោចចិនយួនធំៗដុះពាសពេញនៅស្រុកខ្មែរបច្ចុប្បន្ននេះ,តើយើងអាចធ្វើអនុមានបានថាស្រុកខ្មែរ

ជាប្រទេសថ្កុះថ្កើងបានដែរឬទេ(?),ក៏ដូចគ្នាក្នុងសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម,យើងឃើញមានដុះមហាវិទ្យាល័យដូចដុះស្មៅ,ក៏

យើងពុំអាចធ្វើអនុមានបានថា,ស្រុកខ្មែរជាប្រទេសមួយដែលប្រជារាស្ត្រមានកំរិតការចេះដឹងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់នោះឡើយ។

គួរលើកយកពាក្យអរ្យធម៍មកពិចារណាដែរ,ក្នុង ពាក្យអារ្យធម៍នេះ,តាមប្រវត្តវិទូល្បីល្បាញមួយចំនួន,ដូចលោក

Fernand.Braudel,បានសរសេរក្នុងសៀភៅលោកមួយថា(Grammaire.des.civilisations),”ប្រវត្តវិទូខ្លះតែងមានចំណង់

ចែកពាក្យពីរដាច់គ្នាគឺ,ពាក្យអារ្យធម៍,និងវប្បធម៍ៈតាមលោកAlfred.Weber,អារ្យធម៍គឺគ្រាន់ជាការចេះដឹងជាទូទៅ

នូវវិស័យបច្ចេកទេស,និងរបៀបប្រើប្រាស់,ដែលជាការសម្រាំងមួយនៃមធ្យោបាយរបស់មនុស្សសំរាប់ការរស់នៅក្នុង

ធម្មជាតិ,ចំណែកឯពាក្រ”វប្បធម៍”វិញគឺជា,គោលធម្មនិយាម(Principes.normatifs)នៃ,”តម្លៃ”,”ឧត្តមគតិ”របស់

សង្គមមនុស្ស,ដែលគេហៅថា”សតិ,ឬព្រលឹង”សង្គម។

 

ដើម្បីឆ្លុះមើលវប្បធម៍នយោបាយប្រជារាស្ត្រខ្មែរក្នុងគ្រប់សម័យបុរាណខ្មែរ,គួរយើងពិនិត្យមើលវត្ថុធាតុពីរៈធាតុសង្គម

និងធាតុប្រព័ន្ធនយោបាយ,ធាតុទាំងពីរនេះ,ប្រវត្តិវិទូល្បីឈ្មោះមិនសូវលើកយកមកធ្វើជាប្រធានសិក្សានោះឡើយ,

ព្រោះវាជាប្រធានពិសិដ្ឋ,ដែលប៉ះពាល់មិនបាន(tabou),ដោយសារវាមានធាតុនយោបាយអាចនាំឲប៉ះពាល់,និងខូច

ប្រយោជន៏ដល់របបរាជានិយម,និងអាជ្ញាធរបារាំងក្នុងជំនាន់អាណាព្យាបាលបារាំង(។)យើងត្រូវដឹងថា,នៅស្រុកខ្មែរ,

ប្រវត្តិវិជ្ជាជាវិស័យទុកសំរាប់តែអ្នកដឹកនាំ,គេសរសេរទុកសំរាប់ធ្វើរឃោសនានយោបាយតែប៉ុណ្ណោះ,អ្វីដែលល្អសំរាប់គេ,គេ

នាំគ្នាសរសេរទុក,ហើយអ្វីដែលជាអំពើអាក្រក់,គេនាំគ្នាបំភ្លេចចោល,ហើយហាមមិនឲលើកមកនិយាយទៀតផង,

ឧទាហរណ៏,ដូចក្នុងបច្ចុប្បន្ននេះអ្នកដឹកនាំ,ដើម្បីប្រយោជន៏ដែលឋិតនៅតែមួយស្របក់របស់គេ,គេនាំគ្នាសរសេរ

ប្រវត្តិហេតុរបស់សម្តេចសីហនុ,ខុសពីសេចក្តីពិតឆ្ងាយណាស់,ហេតុនេះឯងហើយ,តម្រូវឲអ្នកអាន,ឬសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ

នយោបាយខ្មែរ,លើចំណេរទាំងឡាយ,ឲមានការប្រុងប្រយ័ត្ន,កុំមើលតែនឹងភ្នែក,ហើយរីករាយ(enchanter)ក្នុងល្បិតរក

ប្រយោជន៏របស់អ្នកនិពន្ធ(។)យើងនិយាយនេះ,មិនមែនយើងចេះតែមានការគិតមមៃថា,គ្រប់ប្រវត្តវិទូ,សរសេរអំពី

ប្រវត្តិសាស្ត្រសុទ្ធតែមានគោលបំណងបំរើប្រយោជន៏នយោបាយនោះឡើយ,តែជួនកាលគេសរសេរដោយផ្អែងទាំងស្រុង

ទៅលើឯកសារដែលអ្នកកាន់អំណាច,គេសរសេរទុកសំរាប់កេរិ៍ឈ្មោះជាចីរកាលរបស់គេ(។)ឯកសារបែបនេះ,គេច្រើន

ទុកជាជាវត្ថុជាប្រវត្តិសាស្ត្រ,តែមិនមែនជាប្រវត្តិហេតុបង្ហាញការពិតនោះឡើយ(។)ដូច្នេះវិស័យប្រវត្តិសាស្ត្រ,ជាពិសេស

ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយ,ជាវិស័យមួយនៅសស្អាតសំរាប់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ,បច្ចុប្បន្ននេះក្តី,ក្នុងអនាគតកាលក្តី,មាន

លទ្ធភាពច្រើន,ធ្វើការរុករកសេចក្តីពិតសំរាប់ប្រជាជាតិខ្មែរ(។)យើងត្រូវដឹងថាបច្ចុប្បន្ននេះ,អ្នកដឹកនាំវៀតណាម,គេ

កំពុងកាន់ដៃអ្នកដឹកនាំខ្មែរ,នាំសរសេរតាមគំនិតគេនៃប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយមួយ,ដែលគេដាក់ចំណងជើងថាៈ

”ការទំនាក់ទំនងពិសេសរវាងរៀតណាមខ្មែរ,ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៣០ដល់ឆ្នាំ២០០៥”(។)គោលបំណងនេះ,គួរខ្មែរយើង

ទុកជាភេរវសញ្ញា(alerte)និងជាគ្រោះថ្នាក់មួយសំរាប់ជាតិខ្មែរ។

 

ត្រឡប់មកនិយាយវិញ,អំពីវត្ថុធាតុពីរសំខាន់គឺ,ធាតុសង្គមខ្មែរ,និងប្រព័ន្ធនយោបាយខ្មែរ(។)បើយើងបានអានប្រវត្តិ

សាស្ត្រខ្មែរ,ដោយយកបញ្ញាជារស្មីសំរាប់ឆ្លុះមើលប្រវត្តិហេតុ,យើងឃើញច្បាស់ថា,សង្គមខ្មែរមុនក្រោយ,សម័យអង្គរ,

និងនៅក្នុងសម័យអង្គរក្តី,មានធាតុជាសង្គមសក្តិភូមិ(។)ដូច្នេះ,គួរយើងចោទជាសំណួរថា,សង្គមសក្តិភូមិខ្មែរជា

សង្គមបែបណា?

តាមការសិក្សារបស់លោកសាស្ត្រចារ្យវ៉ាន់ឌីកាអុន,ដែលមានជំណងជើងថា”សង្គមសក្តិភូមិខ្មែរនៅក្នុងរឿងទំទាវ

(រឿងទំទាវជារឿងមានកើតឡើងក្នុងសត្តវត្យទី១៦,ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទបរមរាជា(១៥៦៨,១៥៧៦),សម័យលុងវែក)

បើយើងអានការសិក្សារបស់លោកវ៉ាន់(លោកជាទុល្លកៈជន(ជនកម្ររកបាន)ខ្មែរម្នាក់),សរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៧១,

យើងអាចដកស្រង់បាននូវវត្ថុធាតុធំបី,ដែលយើងយល់ឃើញថាជាគ្រិះនៃសង្គមសក្តិភូមិខ្មែរ។

១.ដំបូន្មាន(morale),លោកវ៉ាន់ឌីកាអុនលោកសរសេរថាៈ”ដំបូន្មានសំដៅទៅមេរៀន,ឬអកប្បកិរិយាដែលមនុស្សម្នា

ក់ៗនៅក្នុងសង្គម,ត្រូវគោរពធ្វើតាម,ដើម្បីថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ឲបានគង់វង់ល្អ(។)បើមនុស្សណាម្នាក់មិនគោរព

ទំនៀមទម្លាប់នោះទេ,គេទុកមនុស្សនោះជាមនុស្សពាល,ដែលគេឈប់រាប់អានទៀត(។)ដោយខ្លាចការដាក់ទោសនេះ

(sanction),មនុស្សគ្រប់រូបត្រូវសង្គមរបស់ខ្លួនកាច់ឲបាក់ជាផ្នត់ស្រេចៗតែម្តង,ការកាច់ឲបាក់ជាផ្នត់ដូច្នេះ,គេហៅថា

ការអប់រំ”។

២.ការអប់រំ(éducation),ក្នុងវិស័យនេះលោកវ៉ាន់ឌីកាអុនសរសេរថាៈ”ដើម្បីឲយល់នូវកតប្បកិច្ចនេះ,អ្នកទូន្មានខ្មែរ

យើងតែងប្រដៅថាៈ”ចូលស្ទឹងតាមបទ,ចូលស្រុកតាមប្រទេស”(។)លុះមនុស្សម្នាក់ៗសុខចិត្តឲគេកាច់,ឲគេអប់រំដោយ

ស្រួលបួលហើយ(ដោយមិដឹងខ្លួន)អ្នកដែលមានប្រជ្ញាជាងគេ,ក៏តាំងតែរំលោភមកលើអ្នកមានប្រជាជ្ញាតិចជាងខ្លួន

(។)ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៏របស់គេ,អ្នកមានប្រជ្ញាទាំងនោះ,ក៏កាន់តាក់តែងមេរៀនចរិយាសាស្ត្រ,ឬដំបូន្មានផ្សេ

ងៗដោយខ្លួនឯង(។)ឧទាហរណ៏ៈ”ខ្លួនទាបកុំតោង,ដៃខ្លីកុំឈោង,ស្រវាឪបភ្នំ”;”ពងមាន់កុំជល់នឹងថ្ម”;”នំមិនធំជាង

នៀល”(។)ពាក្យប្រដៅទាំងឡាយខាងលើនេះ,ជាពុម្ពនៃការអប់រំ”បណ្តារាស្ត្រ”ខ្មែរយើងនៅសម័យសក្តិភូមិ

៣.ការស្មោះត្រង់(fidélité),លោកវ៉ាន់ឌីកាអុនបានបង្ហាញចំណុចនេះដូចតទៅៈ”រីឯការស្មោះត្រង់នោះគឺស្មោះត្រង់គ្មាន

ល័ក្ខខ័ណ្ឌ(fidélité.inconditionnelle),បុណ្យស័ក្តិបុណ្យផងកើតទៅដោយសារការស្មោះត្រង់នេះ(។)ទោះបីចេះ,ឬមាន

ប្រជ្ញាដល់ណាក្តី,បើមិនព្រមលក់ខ្លួនទៅឲអ្នកមានអំណាចរិទ្ធិបារមីទេ,ក៏បុណ្យស័ក្តិនោះពុំអាចគង់វង់បានដែរ(។)

ប្រសិនបើបានបុណ្យស័ក្តិហើយ,ត្រឡប់ជាឆ្មើងទៅវិញ,ក៏បុណ្យស័ក្តិនោះពុំអាចគង់វង់បានដែរ(។)ឧទាហរណ៏,”បើបាន

ងារស័ក្តិយស,ចិត្តឲស្មោះនឹងមហាក្សត្រ,បើចង់គង់សម្បត្តិ,ច្បាប់លោកថាកុំសូវចាយ”។

លោកវ៉ាន់ឌីកាអុនបានសន្និដ្ឋានដូច្នេះ”ដោយច្បាប់ចរិយាសាស្ត្រសង្គមសក្តិភូមិនោះ,មានលក្ខណៈតឹងតែងដូច្នេះ,

លំនាំនៃការរស់នៅក៏យោលទៅតាមច្បាប់(éthique)នោះដែរ”។

យោងទៅលើគ្រិះសង្គមសក្តិភូមិខាងលើនេះ,អាចឲយើងធ្វើការស្មានបានថា,ប្រជារាស្ត្រខ្មែរយើងរស់នៅក្នុងសង្គម

សក្តិភូមិជា,ប្រជារាស្ត្រស្តាប់បង្គាប់អ្នកកាន់អំណាចណាស់,មានវប្បធម៍នយោបាយជាការរង់ចាំជនុបត្ថម្ភក,ដូច្នេះ

គាត់ខ្លាចផង,និងស្មោះត្រង់ផង,នឹងអ្នកកាន់អំណាច,ព្រោះគាត់ត្រូវការជាបាច់នៃអំណាចអ្នកដឹកនាំក្នុងការរស់នៅ

ជារៀងរាល់ថ្ងៃរបស់គាត់(។)វប្បធម៍នេះជាគ្រឿងទប់នូវសេចក្តីចម្រើននៃសង្គមនយោបាយ(។)ការវិវឌ្ឍន៏របស់វាគឺ,ស្ទើរ

តែឋិតនៅក្នុងនិច្ចលភាព(immobilité),ដូច្នេះឯងហើយបានជាខ្មែរយើងតែងតែសួរខ្លួនឯងថា,ចុះហេតុអ្វីបានជា

នៅស្រុកខ្មែរ,ពិបាកនឹងអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី(?),ហើយអ្នកដឹងនាំ,មិនថា,ជាពូជស្តេច,ឬរាស្ត្រក្តី,ពួកគាត់

ឥតមានដូររបៀបដឹងនាំគេឲស្របទៅនឹងសម័យថ្មី(។)ប្រជារស្ត្រខ្មែរក្នុងសង្គមសក្តិភូមិជាពល,កម្លាំងបាយ,របស់អ្នក

កាន់អំណាច,ដែលខ្មែរយើងមានទម្លាប់ហៅថា”ប្រជាពលរដ្ឋ”,ឬជាពលសំរាប់អ្នកដឹកនាំធ្វើភារិកម្មបាន(កេណ្ឌ),សំរាប់

បំរើប្រយោជន៏គេ,ហើយគេទុកភារិកម្មនេះជាពន្ធត្រូវបង់ខានមិនបានឲគេ,តែពន្ធនេះ,ជាពន្ធគ្មានបដិភាគ

(contrepartie)នោះឡើយ។

ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,គាត់រស់ក្នុងភូមិតូចៗ,ជាគ្រួ,ជាញាតិប្រកបដោយសុខដុមភាពក្នុងជនាចារ(បែបបទក្នុងភូមិ)។

គោលជីវិតរបស់គាត់គឺសេចក្តីសុខក្នុងគ្រួនេះ,ដែលជាផ្នត់គំនិតដែលគាត់ទទួលពីការអប់រំ,ដូច្នេះខ្មែរម្នាក់ៗ,មិន

ដែលហ៊ានមានគំនិតអ្វីខុសពីគំនិតគ្រួរបស់ខ្លួន,ព្រោះខ្លាចនាំទុកឲញាតិខ្លួន(។)ដំបូន្មាននៃគ្រួខ្មែរគឺ”កុំខំហួសវាសនា,

កុំចរចាចោលច្បាប់,កុំប្រឹងចោលកណ្តាប់,កុំបន្លំចោលខ្នាត”(ច្បាប់ហៃមហាជន),ក្នុងផ្នត់គំនិតនេះនាំរលុបអ្វីៗដែល

មានលើសពីភូមិ,និងគ្រួ,របស់គ្រួខ្មែរនិមួយៗ(។)អវត្តមាននៃសញ្ញាណស្រ័យ(notion)ប្រជាជាតិមានជាក់ស្តែងក្នុង

សង្គមខ្មែរ,ដែលខ្មែរយើងតែងនិយាយថាៈ”រឿងប្រទេសជាតិជារឿងរបស់ស្តេច,ទុកឲព្រះអង្គដោះស្រាយទៅ”,ឬ”ខ្លួន

មួយពុំអាចទ្រផែនដីបាននោះទេ”,ឬ”ទទេៗទៅយកជ័រមកត្បៀតក្លៀក”(។)យើងដឹងថាដំបូន្មានបែបនេះ,ឥតអាច

ឲផងអ្វីដល់ប្រជាជាតិនោះឡើយ,វានាំអោយប្រជារាស្ត្រលះបង់សិទ្ធិខ្លួនឲអ្នកកាន់អំណាចទាំងស្រុង,ហេតុនេះឯងហើយ

បានជាយើងឃើញក្នុងសង្គមសក្តិភូមិខ្មែរ,ឬសង្គមខ្មែរតែម្តង,ការទាក់ទងគ្នារវាងអ្នកកាន់អំណាចនឹងប្រជារាស្ត្រ,វា

មានភាពជាទំនាក់ទំនងបែប,”ម្ចាស់និងខ្ញុំ”,”អ្នកធំនិងអ្នកតូច”,”អំណាចនិងប្រតិបាប្មន៍(ការចេះស្តាប់បង្គាប់)។

ការទំទំនាក់ទំនងនេះជាការបង្ហាញលនូវក្ខណៈប្រព័ន្ធនយោបាយខ្មែរថាជាប្រព័ន្ធសក្តិភូម៍,ឬផ្តាច់ការ(។)ហើយប្រព័ន្ធ

នេះវានៅរស់រវើកក្នុងសង្គមខ្មែរបច្ចុប្បន្នកាលនេះ,ដូច្នេះវាហាក់បីដូចជាសង្គមនយោបាយខ្មែរឥតមានការវិវឌ្ឍន៏អ្វី

បន្តិចសោះតាំងពីបុរាណកាលរហូតមកដល់ឥឡូវនេះ(។)និច្ចលភាពនេះ,នាំឲយើងធ្វើអនុមានថា,ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,និង

នយោបាយហាក់បីដូចជាធាតុពីរមិនរលាយចូលគ្នាបាន,ដូចទឹកនិងប្រេង,តែខ្មែរយើងដឹងច្បាស់ណាស់ថា,ទោះបី

ប្រេងវាអណ្តែតលើទឹកក៏ដោយ,តែបើយើងយកភ្លើងទៅដុត,វាច្បាស់ជានឹងឆេះធ្លូឡើងលើទឹក,ហើយនឹងធ្វើឲទឹកមាន

កំដៅ,ពុះជាពុំខាន(។)យើងត្រូវគិតថា,ទឹកក៏ដូចជាប្រជារាស្ត្រ,ប្រេងក៏ដូចជានយោបាយ,ទោះបីវាមិនរលាយចូលគ្នា,

តែវាមានបដិការ(réciprocité)ជាមួយគ្នាដូចបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ។

យើត្រូវដឹងដែរថាបើប្រជារាស្ត្រខ្មែរមិនចូករួមចំណែកក្នុងនយោបាយ,គឺនយោបាយវាច្បាស់ជានឹងធ្វើប្រឆាំងនឹង

ប្រយោជន៏ប្រជារាស្ត្រជាពុំខាន,ព្រោះថានយោបាយជាអំណាច,ហើយអំណាចតែងតែឲចំណង់អ្នកកាន់អំណាចស្វែងរក

ចំណេញដល់ខ្លួនជានិច្ច,បើសិនអំណាចនោះគ្មានអ្វីសំរាប់ទប់ទេ,ចំណង់នោះច្បាស់ជារិកធំជាពុំខាន។

បច្ចុប្បន្ននេះប្រជារាស្ត្រខ្មែរមានមធ្យាបាយគ្រប់គ្រាន់សំរាប់ចូលរួមជាសកម្មក្នុងនយោបាយ,មធ្យោបាយនោះមាន,ច្បាប់

ជាតិផង,ច្បាប់អន្តរជាតិផង,និងច្បាប់ធម្មជាតិផង,រឿងសំខាន់នោះ,គឺសេចក្តីក្លាហានក្នុងការធ្វើនយោបាយដើម្បីការពារ

ខ្លួនឯងផង,និងការពារជាតិផងតែប៉ុណ្ណោះ(។)ឧទាហរណ៏មានច្រើន,ដូចយ៉ាងបើលោកអូប៉ាមា,ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេ

រីក,គេបង្ហាញការមិនគាំទ្ររបស់គេចំពោះនយោបាយខ្មែរបច្ចុប្បន្ន,នៅចំពោះមុខអ្នកដឹកនាំកំពូលខ្មែរ,មិនមានន័យថា

ខ្មែរយើងនៅតែដេករង់ចាំអន្តរាគមន៏អាមេរីកាំងដើម្បីធ្វើសម្ពាតទៅលើរដ្ឋាភិបាលខ្មែរនោះឡើយ,គឺខ្មែរយើងទេដែលត្ត្រូវ

ងើបឈរព្រមគ្នាឡើងដើម្បីធ្វើសមម្ពាតទៅលើអ្នកដឹកនាំខ្លួនឲខ្លាំងសិន,ទើបអាចមានសម្ពាតជាចំនួយពីកម្លាំងអន្តរជាតិ។

ឧទាហរណ៏មួយទៀត,បើប្រទេសលោកសេរីគេប្រាប់លោកសមរង្ស៊ី,កឹមសុខា,ថាគេចង់ឲស្រុកខ្មែរដោះដូរអ្នកដឹកនាំ

តាមការបោះឆ្នោតសេរី,និងយុត្តិធម៍,មិនមែនមានន័យថាឲអស់លោកចូលរួមការបោះឆ្នោតនោះឡើយ,គឺគេចង់

ឲអស់លោកថ្វើពហិការ,បើការបោះឆ្នោតនោះវាគ្មាន”សេរី”,និង”យុត្តិធម៍”(។)ក្នងចំណុចនេះ,យើងឃើញថាមិនមែន

តែប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,គាត់មិនចូលរួមធ្វើនយោបាយ,ដូចអ្នកដឹកនាំគណៈបក្សប្រឆាំង,ក៏គាត់មិនច្បាស់ជាធ្វើនយោបាយ

ដែរ,ព្រោះយើងឃើញការធ្វើរបស់ពួកគាត់ជាដំណើរសុនទ្រុនណាស់,សួរថាតើអាចទទួលសុផាតផល(ផលល្អ)បានដែរ

ឬទេក្នុងដំណើរសាញរបស់ពួកគាត់នេះ(។)យើងឥតមើលឃើញអ្វីទាំងអស់ថាពួកគាត់ចង់ធ្វើអ្វីនោះមកដល់ថ្ងៃនេះ

ហើយ,តើគាត់អាចទៅប្រមូលប្រជារាស្ត្របែបណា(។)ចំណែកលោកសមរង្ស៊ី,សព្វថ្ងៃគាត់ចាំតែមួយគត់,គឺការអនុញ្ញាត

ពីលោកហ៊ុនសែនឲគាត់ចូលស្រុកតែប៉ុណ្ណោះ,បើមានមែន,គាត់អាចនឹងបោះបង់ឧត្តមគតិគាត់ទាំងអស់សំរាប់ដូរ

នឹងការវិវដ្តចូលស្រុកវិញតែប៉ុណ្ណោះ(។)យើងនិយាយនេះគឺគ្មានគំនិតអ្វីចង់មើលងាយលោកសមរង្ស៊ីនោះឡើយ,តែ

យើងមើលឃើញថាលោកសមរង្ស៊ីកំពុងចាញ់បោកគូកនគាត់នៅឯក្នុងស្រុក,ដែលពួកគេដឹកច្បាស់ថាគេកំពុងធ្វើអ្វី

គឺការរៀបចំចូលបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិនៅឆ្នាំ២០១៣,ទោះបីមានឬអត់លោកសមរង្ស៊ីក៏ដោយ,យើងមិនបាច់លើកយក

បញ្ហាកែទម្រង់គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យមកនិយាយនោះទេ,ព្រោះចំពោះគូកនលោកសមរង្ស៊ីបញ្ហានេះវាលែងជាបញ្ហា

សំរាប់ពួកគេទៅហើយ(។)អ្វីដែលពួកគេកំពុងធ្វើនៅបរទេសជាមួយលោកសមរង្ស៊ី,គឺជាការជួយលើកទឹកចិត្តលោក

សមរង្ស៊ី,មេគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ,ដែលក្លាយទៅជាគណបក្សនិរទេសរួចទៅហើយ,និងសំរាប់ស្វែងរកថវិកាសំរាប់

គណបក្សសមរង្ស៊ីឥតសមរង្ស៊ី,និងគណបក្សសិទ្ធិមនុស្សតែប៉ុណ្ណោះ(។)យើងជឿជាក់ថាថ្ងៃដែលលោកសមរង្ស៊ី,គាត់ភ្ញាក់

ពីដំណេក,គឺជាថ្ងៃប្រកបដោយសេចក្តីឈឺចិត្តជាទីបំផុតសំរាប់គាត់,បើសិនជាលោកមានចិត្តជាអ្នកស្នេហាជាតិពិត។

ប៉ុន្តែលោកសមរង្ស៊ីអាចចៀសវៀងអន្ទាក់ជាមរណៈនេះបានងាយស្រួលណាស់,គឺសេចក្តីសំរេចចិត្តគាត់ធ្វើពហិការក្នុង

ការបោះឆ្នោតគ្មានសេរី,និងគ្មានយុត្តិធម៍នៅឆ្នាំ២០១៣,ដែលជាការបោះឆ្នោតឲយួនឈ្នះតែប៉ុណ្ណោះ។

យើងឃើញថាបច្ចុប្បន្ននេះ,ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,គាត់ឥតឃើញមានរូបភាពនយោបាយខ្មែរណាមួយដែលបង្ហាញការសង្ឃឹម

ដល់គាត់,ផ្ទុយទៅវិញសកម្មភាពនយោបាយនៅក្នុងស្រុកឥឡូវនេះរិតតែធ្វើឲគាត់ខ្លាចវារិតតែខ្លាំងឡើង,ព្រោះគាត់

គិតថាបើនាំគ្នាចូលលោកសមរង្ស៊ី,ចុះបើលោកសមរង្ស៊ីដូរទៅចូលលោកហ៊ុនសែន,ដូចទ្រង់រ៉ាណារិទ្ធពីមុន,តើនរណាជា

អ្នកទទួលផលអាក្រក់,គឺគ្មាននរណាក្រៅពីគាត់នោះឯង(។)ហេតុនេះឯងបានជាមានពាក្រខ្មែរមួយនិយាយជាចំអក

ថាៈ”នយោបាយនយោបោក”(។)តែបើប្រជារាស្ត្រខ្មែរ,គាត់នៅតែខ្លាចនយោបាយ,គឺច្បាស់ជាអ្នកនយោបាយនៅតែ

បោកគាត់ជានិច្ជដ៏ដែល៕

 

ឩប-សង្ហា

 

 

 

 

 

Partager cet article

Repost 0
Published by ឧប​សង្ហា - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de Sangha OP
  • Le blog de  Sangha OP
  • : La grande Voie n'a pas de porte. Des milliers de routes y débouchent. (Proverbe zen)
  • Contact

Recherche

Liens