Overblog
Suivre ce blog Administration + Créer mon blog
30 mars 2014 7 30 /03 /mars /2014 09:22

 

DSC05407

 

Le peuple khmer

 

Le mot peuple est un mot difficile à saisir, à déterminer et à définir. Il y a deux principes dans le mot peuple. Peuple en tant que corps civique qui appelle à l’unité et peuple en tant que forme sociologique, dans laquelle il y a de multitude des composantes qui existent dans une société.

 

Principe politique de la démocratie

Ce principe qui détermine la puissance d’un corps civique dont le peuple est un sujet collectif. Une unité autonome, dit Hegel, vers l’extérieur. On dit souvent peuple juridique ou peuple fictif. Et on sait que la constitution d’un individu fictif ne soit jamais satisfaite, parce qu’un sujet collectif est insaisissable. Comment reproduire une image une image d’une société d’individus ?

 

Principe sociologique

Le peuple est un corps social, un peuple réel. Mais on sait que le peuple réel est introuvable.

 

Il y a la tension entre ces deux principes au tour de l’idée du peuple. Une tension entre le concret et l’abstrait qui entraînera un écart entre la démocratie formelle et la démocratie réelle. Et on sait qu’aujourd’hui le peuple réel qui reste à déterminer, parce que lui-même qui n’a pas de forme évidente. Dans ces débats, il y a deux interprétations. Celle de Michelet et des socialistes.

 

Interprétation de Michelet

Le mot peuple est indéfinissable et de grand muet. Il ne peut prend le visage et la voix qu’à travers la narration qui forte par les historiens. Ce sont ceux qui valorisent le mot peuple par le travail d’interprétation. Donc, l’historien a une fonction de parler le grand muet. Michelet dit : « il faut parler peuple et il faut lui donner voix ».

 

Interprétation socialiste

Ce principe est la négation de la société d’individu. C’est aussi un projet de la restauration du corporatisme social, selon Pierre Leroux et Prud’hon : peuple du travail qui prendra conscience de sa force du travail.

Les différences catégorie du peuple : On peut distinguer 5 catégories, manifestations ou apparitions  du peuple :

 

Le peuple arithmétique ou peuple électeur

On le trouve pendant les élections (suffrage). Cependant l’existence du peuple est tangible, parce qu’on peut le chiffrer en nombre de voix votants.

Un mot sur le parti politique. C’est une logique moderne et ancienne d’appartenance du peuple qui peut donner une forme et une figure des différences composantes dans une société d’individu. Le parti politique représente un pluralisme arithmétique du peuple. C’est une notion idéale et peuple concrète. Aujourd’hui il existe une notion d’un peuple opinion. Cette existence commence à prendre d’ampleur dans société moderne. On parle souvent de la théorie de la psychologie du peuple.  

 

Le peuple évènement

Le printemps arabe est un exemple de cette caractéristique du peuple évènement. Ce peuple s’identifie avec l’action collective. Marx dit « une éclair de pensée ».

  

Le peuple raconté

Ce peuple existe à travers des témoignages, des reportages, des images. C’est un sujet d’étude qui donne l’identité de ce peuple invisible. Il y a aussi une notion de peuple de narration dans la société d’aujourd’hui. Cette notion correspond à un âge de société sociologique.

 

Le peuple histoire

C’est dans récits qu’on trouve l’existence de ce peuple. Ce sont des travaux des historiens qui agrandir cette existence.  

 

Le peuple principe

On l’appelle aussi peuple individu. Ce peuple est le tout et partie à la fois dans une société. Ce peuple individu est un sujet de droit. C’est un droit subjectif. Il est donc structurellement indéterminé.

 

Le peuple khmer et la science

Le peuple est composé des individus, appelés « Homme ». Celui-ci fait partie intégralement de la nature que presque tous les philosophes ont cru l’existence de quelque chose que l’on pouvait appeler « nature humaine », c’est-à-dire un ensemble de traits plus ou moins permanents – passions, désirs, capacités, vertus, etc. – qui caractérisaient l’homme en tant qu’homme. Alors que les hommes considérés individuellement pouvaient à l’évident varier, la nature essentiellement de l’homme n’avait guère changé avec le temps, qu’il fût paysan de l’Asie, intellectuel de l’Europe occidental. Cette vue philosophique, selon Hegel, est traduite par le cliché commun selon lequel « la nature humaine est immuable », dicton que l’on utilise à propos des manifestations les moins glorieuses mais les plus courantes de l’humanité telles que gloutonnerie, lubricité ou cruauté. Par contraste, Hegel ne refusait pas que l’homme eût un côté naturel dû aux besoins du corps, comme la nourriture ou le sommeil, mais il pensait que, dans sa caractéristique essentielle, l’homme était indéterminé, donc libre de créer sa propre nature. Et avec la découverte de la méthode scientifique moderne par l’homme, selon Francis Fukuyama, certains « faits » de la nature cachés aux plus grands esprits des générations antérieures, sont aujourd’hui accessibles à un étudiant de la première année simplement parce qu’il est né plus tard. La compréhension scientifique de la nature n’est ni cyclique ni aléatoire ; l’humanité ne revient pas périodiquement au même état d’ignorance primitive et les résultats de la science physique moderne ne sont pas soumis aux seuls caprices de l’homme.

 

Le peuple khmer et l’humanité

Le peuple khmer fait partie intégralement de l’humanité. Il bénéficie comme tous les peuples du monde une grande partie du progrès de l’humanité. Par conséquent, on ne peut pas dire que le peuple khmer d’aujourd’hui soit moins intelligent que ses ancêtres de l’époque angkorienne. Appeler donc, comme certains l’ont fait, les Khmers du XXIe siècle à s’identifier à ceux du XIIIe siècle, est une chimère, parce que comme l’on demande à revenir à son statut du peuple objet, c’est-à-dire un peuple dépourvu de la conscience de la liberté. Il est évident que le peuple khmer d’aujourd’hui, malgré sa souffrance identifiée, possède incontestablement cette conscience, parce que « l’histoire du monde n’est rien d’autre que le progrès de la conscience de la liberté ». On ne peut plus aujourd’hui corroborer l’affirmation de Montesquieu que l’esprit de servitude règne en Asie, le génie de liberté en Europe, en raison de l’absence d’une vraie zone tempérée, et de l’étendue des plaines en Asie, excluait les peuples de l’Asie d’être dans l’histoire de l’humanité. Le principe du progrès de la conscience de la liberté est comme acquisition cumulative et infinie de connaissance de l’humanité. Ainsi, la notion liberté à ses origines dans l’évolution de l’humanité qui nous permit d’affirmer son existence dans la conscience des peuples asiatiques comme ceux de l’Europe, sur la base du progrès de la démocratie libérale dans un grand nombre des pays asiatiques.     

 

Le peuple khmer et sa souffrance

La souffrance du peuple khmer d’aujourd’hui n’a pas de rapport avec la rupture du passé glorieux de l’époque angkorienne. Cette souffrance est la conséquence directe des erreurs commises par ses dirigeants et elles n’étaient pas corrigées par la génération suivante. Et on savait que Chaque lignée rajoutait une autre couche de bévue dont la cumulation constituait un jeu aveugle des passions qui conduisait les princes et dirigeants aux conflits et à la guerre pour conquérir le pouvoir et bâtir l’empire, mais cette grande nation démesurée finit par s’effondre parce qu’elle établissait cité divine, mais sans reconnaître les droits et la dignité des habitants humains. Cette « ruse de la raison » avait un prix à payer : la décadence durant plusieurs siècles qui s’ouvrait la porte à la convoitise des pays voisins d’emparer les territoires khmers. Heureusement, le peuple khmer continuait de faire la résistance aux déclins imposés avec une seule arme : la conscience de la liberté, laquelle lui permettait de préserver jusqu’à aujourd’hui la race khmère partout où il habitait. Et il savait que le salut de la nation se forgeait dans une exigence inflexible de cette conscience de liberté, qui lui donne du courage de braver le totalitarisme, une endurance collective face à l’affaiblissement de la qualité des dirigeants, et une patience d’airain vis-à-vis de l’avenir de son pays. La souffrance du peuple est bien identifiée, dont plusieurs générations ont été sacrifiée, plusieurs le seront encore pour que la liberté et l’égalité, appelée la démocratie libérale, soient une réalité.

                      

Conclusion

Nous n’avons pas besoin de puiser dans la grandeur d’Angkor pour faire un modèle du salut national, parce que l’homme khmer est déjà dans le présent, comme Condorcet écrit dans son ouvrage intitulé Progrès de l’esprit humain contenait une histoire de l’homme en dix étapes dont la dernière époque – en voie d’achèvement – était caractérisée par l’égalité des chances, la liberté, le rationalisme, la démocratie et l’éducation pour tous. L’auteur postulait que la perfectibilité de l’homme n’avait pas de fin, ce qui impliquait la possibilité d’une onzième étape de l’histoire inconnue à l’homme au moment où il écrivait. La solution à la souffrance du peuple khmer, est donc dans le présent. Bien sûr, il faut tenir compte le passé comme des leçons. Il faut le répéter sans relâche pour qu’il imprime dans la mémoire khmère, mais il faut que le peuple khmer soit conscient que le passé est toujours le passé. Ce qui est plus important aujourd’hui, c’est d’avancer dans le présent, sinon il n’y aura pas l’avenir.

 

 

Bibliographie1  

 

1 :

 - La fin de l’histoire et le dernier homme, par Francis Fukuyama ;

 - « La nature du climat » et les « lois de la servitude », par Montesquieu ;

 - La démocratie : Esquisse d’une théorie générale, par Pierre Rosanvallon de collège de France.

 -  L’édito de Christophe Barbier.

Partager cet article

Repost0
5 février 2014 3 05 /02 /février /2014 12:13

 

DSC05407 ពិនិត្យឡើងវិញនៃព្រឹត្តិការណ៏សំខាន់ៗមាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ

 

 

ចុចទីនេះដើម្បីអានចំពូកទី១ ព្រះធម្មរាជា,ស្តេចសង្គ្រោះជាតិឬក្បត់ជាតិ?

 

ចំពូកទី២

អធិប្បាយអំពីអំពើព្រះធម្មរាជា

សករាជ(១៤៧៨,១៥០៤)

 

យើងឃើញថា,ចាប់ពីឆ្នាំព្រះបាទសេរីរាជា(១៤៣៣,១៤៨៥)លើកទ័ពទៅច្បាំងនឹងនគរសៀមក្នុងឆ្នាំ១៤៥៣,មកដល់

ពេលព្រះអង្គ,ត្រូវបាទស្តេចសៀម,ចាប់ឃុំព្រះអង្គបានក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៤៨៥,ហើងនាំយកទៅស្រុកសៀម,ជាមួយនឹង

ព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,ជាក្មួយ,និងជាសត្រូវរាជ្យ,ស្រុកខ្មែរ,ថិតនៅក្នុងស្ថានភាព,ជាស្រុកមានចម្បាំង,អស់រយៈពេលដ៏យូរ

មួយ,គឺ៣២ឆ្នាំ,ក្នុងរយៈពេលនេះ,បើយើងគិតពីឆ្នាំ,ដែលព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,បានធ្វើអត្ថប្រកាស,ក្នុងឆ្នាំ១៤៧១,ឡើង

សោយរាជសម្បត្តិ,ជាន់លើរាជ្យព្រះបិតុលា,មានសង្គ្រាមស៊ីវឹលក្នុងនគរជាង១៤ឆ្នាំ(។)ក្នុងរយៈពេលជាងបីទស្សវត្សរ៌នេះ,

ប្រជារាស្រ្ត,បានជួបប្រទះនឹងទុក្ខវេទនាក្រៃលែង(។)ឈរលើបទដ្ឋាននេះឯង,ព្រះធម្មរាជា,ទ្រង់បានស្នើសុំស្តេចសៀម,

ឲយាងមកធ្វើអន្តរាគមន៏យោធាក្នុងស្រុកខ្មែរ,ដើម្បីរកសន្តិភាពជូនដល់ប្រជារាស្រ្តខ្មែរ

 

ទង្វើរបស់ព្រះធម្មរាជានេះ,តើយើងអាចទុកជាអំពើជាវិជ្ជមាន,ឬអវិជ្ជមានសំរាប់ជាតិខ្មែរ?

ការសាងល្បងពិចារណាលើប្រធានសិក្សានេះ,គឺគ្មានបំណងទុកជាវិប្រតិការ(១)រកខុសត្រូវ,ចំពោះមតិឬគំនិតរបស់

អ្នកណាម្នាក់ដែលគេបានលើកយកធ្វើការពិចារណារួចមកហើយ,គឺវាគ្រាន់ជាមតិផ្ទាល់របស់ខ្ញុំ,សំរាប់ជូនដល់មហា

ជន,សំរាប់យកទៅធ្វើការពិចារណាបន្ថែម,លើអ្វីៗដែលលោកបានដឹងឮ,យល់ឃើញរួចមកហើយ,ដូច្នេះបើមានការខុស

ឆ្គងសូមអស់លោក,លោកស្រីមេត្តាអភ័យទោសទុកជាមុន។

សារជាតិនៃអំពើនេះ,គឺថិតនៅលើរស់ជាតិនៃ”សន្តិភាព”ដែលព្រះធម្មរាជា,ទ្រង់យកកម្លាំងបរទេស,មកធ្វើជាគ្រឿង

ផ្សំសំរាប់ដាក់ជូនភាគីខ្មែរ,ជាយុទ្ធការី,នៃវិវាទ,ឲបរិភោគ,ដើម្បីបន្សាបចំបាំងស៊ីវឹលពង្រេចពង្រិល,មានថេរវេលាយ៉ាង

យូរមួយ។

ធាតុនៃសង្រ្គាម

មុននឹងពិចារណាអំពីរស់ជាតិនៃសន្តិភាព,គួរយើងលើកជាអាទិ,យកធាតុនៃសង្គ្រាម,ដែលមានកើតឡើងនោះមក

ពិចារណា(។)ជាការជាក់ស្តែងណាស់,ធាតុសង្គ្រាមនេះ,ជាសង្គ្រាមកើតពីវិវាទក្នុងរាជវង្ស,នាំគ្នាធ្វើសង្គ្រាមនឹងគ្នា,ដើម្បី

ដណ្តើម,និងរក្សារាជបល្ល័ង្ក(។)ដូច្នេះសង្គ្រាមនេះ,មានធាតុជាសង្គ្រាមបំផ្លាញជាតិ,បំបែកឯកភាពជាតិ,និងបង្កើតទុក

ដល់រាស្រ្តខ្មែរ។

សង្គ្រាមនេះ,វាបង្ហាញនូវភាពបរាជ័យនៃសំវាទក្នុងរាជវង្ស,និងអស្ថិរភាពនៃរាជសក្តិ(អំណាចស្តេច)ដែលច្រើនមានកើត

ឡើងពីអវត្តមាននៃច្បាប់ស្នងរាជ្យសម្បត្តិទៀងទាត់,ដែលជាមូលហេតុនៃវិវាទរវាងអភិមានិកនៃរាជបល្ល័ង្ក។

អ្នកណាមួយជាអ្នកខុស​?

ព្រះមហាក្សត្យសេរីរាជា?

ព្រះមហាក្សត្យសេរីរាជា,ព្រះអង្គជាស្តេចឡើងសោយរាជ្យតាមផ្លូវនីត្យានុកូល,ដូច្នេះព្រះអង្គធ្វើសង្គ្រាមបង្ក្រាបព្រះស្រីសុ

រីយោទ័យ,ជាក្មួយ,ជាឧទ្ទាម,ដែលហ៊ានប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គ,ដើម្បីដណ្តើមរាជ្យសម្បត្តិ,ជាកាតព្វកិច្ចរបស់ព្រះអង្គដែលជា

តំណាងនៃឯកភាពជាតិ,និងជាអ្នករក្សារបៀបរៀបរយក្នុងព្រះនគរ។

ដូច្នេះ,អំពើរបស់ព្រះសេរីរាជា,ក្នុងនាមព្រះអង្គជាមហាក្សត្យស្របច្បាប់,ជាអំពើនីត្យានុកូល,ដ្បិទវាជាបុព្ធសិទ្ធិរបស់មហា

ក្សត្យ,ដែលមានចែងក្នុងច្បាប់ប្រពៃណីនៃក្សត្យខ្មែរ(។)ជាសង្រ្គាមមានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ,មានច្បាប់ជាសំអាង,ជារាជសម្ហារៈ

ស្វែងរកឯកភាពជាតិផង,និងការទំនុកបម្រុងប្រជារាស្រ្តក្នុងនគរតែមួយ,អំណាចតែមួយផង,ដើម្បីរក្សាសេចក្តីរៀបរយ,

សំរាប់ការរស់នៅរាល់ថ្ងៃ។

តែចំពោះព្រះអង្គផ្ទាល់,ទ្រង់មានបរាជ័យក្នុងការរក្សាសេចក្តីរៀបរយក្នុងរាជវង្ស,បណ្តោយឲសង្គ្រាមទាមទាររាជបល្ល័ង្កកើត

មានបាន,ហើយខ្ខះមធ្យោបាយស័ក្តិសិទ្ធិសំរាប់,រលត់វិវាទយោធានេះបាន(។)ការនេះ,ជាការទទួលខុសត្រូវរបស់ព្រះអង្គ,ក្នុង

នាមព្រះអង្គជាអ្នករក្សាសន្តិភាពក្នុងព្រះនគរ។

ទង្វើរបស់ព្រះអង្គ,ទោះបីជាអំពើស្របច្បាប់យ៉ាងណាក៏ដោយ,ក៏អាចរាស្រ្តចោទប្រកាន់ព្រះអង្គថា,ជាស្តេចខ្ខះទសពិជរាជធម៍,

ព្រោះក្នុងនគរមានសង្គ្រាមទាមទាររាជបល្ល័ង្ក,នាំបំបែកផែនដីខ្មែរ,ជាតំបន់អំណាចខុសៗគ្នា,ដែលធ្វើឲប្រជារាស្រ្តមានឧបសគ្គ,

ក្នុងការធ្វើចរាចរណ៏ដើម្បីប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត,គ្មានសន្តិសុខក្នុងការរស់នៅ,គ្មានសេចក្តីសុខក្នុងគ្រួរសារ,ព្រោះសមាជិកនៃ

គ្រួរសារ,ត្រូវស្តេចនិមួយៗកែនយកទៅធ្វើសង្គ្រាម,បំរើប្រយោជន៏អំណាចព្រះអង្គរៀងខ្លួន។

ព្រះស្រីសុរីយោទ័យ?

ព្រះអង្គជាឧទ្ទាម,ជាអ្នកបង្ករបង្កើតចលាចលដល់ជាតិ,មានទុច្ជន្ទៈ,ចង់ដណ្តើមអំណាចនៅពេលដែលនគរកំពុងធ្វើ

សង្គ្រាមនឹងនគរសៀម,នាំឲបែកបាក់កម្លាំងជាតិខ្មែរ,នៅចំពោះសត្រូវជាតិ(។)ដូច្នេះអំពើរបស់ព្រះអង្គ,ជាអំពើផ្ទុយ

នឹងប្រយោជន៏ជាតិ,ជាអត្ថទត្ថអំពើ,ទុកជាតិជាវត្ថុដែលខ្លួនប៉ងចង់បាន,យកសង្គ្រាមជាមធ្យោបាយ,ដើម្បីសំរេច

ទំនើងចិត្តខ្លួន,យកអំពើក្បត់,ជាសីលធម៍,ឥតស្គាល់សភាវៈ(ល្អនិងអាក្រក់)ស្គាល់តែមហិច្ជិតាគ្មានព្រំដែន,ដូច្នេះ,ព្រះអង្គ

ជាជនក្បត់ជាតិផង,សំបថនៅចំពោះមុខមហាក្សត្យ,ថានឹងមានភក្តីភាព,និងការពារព្រះមហាក្សត្យ,លុះដល់សេចក្តីស្លាប់។

ព្រះធម្មរាជា?

ព្រះអង្គជានិមិត្តរូបនៃគុណវិបត្តិបំពួន,ជាផ្លែល្វាផង,ជាផ្លែស្លែងផង,ព្រោះសន្តិភាពដែលព្រះអង្គយកបានមកសំរាប់ជាតិ

ខ្មែរ,ជាសន្តិភាពមានជាតិពិសពុល,ព្រោះជាសន្តិភាពបង្ខំតាមឆន្ទះសត្រូវជាតិក្នុងពេលនោះ,គឺសៀម,ដែលគេមានបំណង

តែមួយគត់គឺ”សងសឹកនឹងខ្មែរ”និងឆ្លៀតឪកាសរកប្រយោជន៏ក្នុងវិវាទផ្ទៃក្នុងខ្មែរ។

ព្រះអង្គជាជនក្បត់នឹងព្រះរៀមព្រះអង្គ,និងរាជបល្ល័ង្ក,ជាជនឪកាសនិយម,ឆ្លៀតរកអត្ថប្រយោជន៏នៅពេលដែល

ព្រះស្រីសុរីយោទ័យបង្កើតដំបន់អបគមន៏,ដែលជាការនាំឲបាត់ឯកភាពជាតិ(។)ព្រះអង្គមានលទ្ធភាពអាចជួយព្រះ

មហាក្សត្យ,ដោយយកកម្លាំងទ័ពព្រះអង្គទៅរួមនឹងកម្លាំងទ័ពហ្លួង,ដើម្បីបង្ក្រាបការបះបោរ,បំបែកឯកភាពជាតិ,តែ

ផ្ទុយទៅវិញ,បែរជាបង្កើតដំបន់អបគមន៏,ប្រកាសខ្លួនជាមហាក្សត្យ,រកគ្រប់មធ្យោបាយដើម្បីដណ្តើមអំណាច,រាជប

ល្ល័ង្ក,ទៅពឹងសៀម,ដោយយកឈាមកូនកាត់ជាតិសៀមរបស់ខ្លួន,ទៅប្រលោមចិត្តស្តេចសៀម,ឲមកជួយខ្លួន,ទោះបី

ដឹងច្បាស់ថា,ច្បាស់ជានឹងបាត់ប្រយោជន៏ដ៏ច្រើនដល់ជាតិ,ក្នុងការស្នើសូមជំនួយបរទេសនេះ,ជាពិសេស,នៅក្នុងជំនាន់

នោះ,ទៅសុំឲសៀមជួយ,គឺដូចជាបើកទ្វារនគរ,ឲសៀមចូលមកយកដីខ្មែរងាយស្រួលតែម្តង(។)ទង្វើនេះនាំប្រគរបញ្ហា,លើ

ជាតិខ្មែរ,ដែលមានសៀមជាអ្នកចំណេញដាច់មុខ,ហើយនាំប្រហែកខ្មែរនិងខ្មែរ,និងឲមានប្រឡុកបបុ័ច្ជាក្នុងសតិខ្មែរ(។)

ដូច្នេះ,ព្រះធម្មរាជាពុំអាចមានគុណសម្បត្តិជា,ក្សត្យជោតិក(២)បាននោះឡើយ(។)មោហាគតិ(៣)ព្រះអង្គ,នាំឲជាតិ

ធ្លាក់ក្នុងឥទ្ធិពលបរទេស,ក្លាយជាស្រុកខ្ញុំគេ,ជំពាក់គុណសៀម។

ព្រះអង្គជាជនក្បត់ជាតិស្មើភាពនឹងព្រះស្រីសុរីយោទ័យ,លើសពីព្រះស្រីសុរីយោទ័យ,ព្រះអង្គជាជន,យកការបោកប្រាស,

កុហក,ជាមធ្យោបាយសំរាប់រកប្រយោជន៏ផ្ទាល់ខ្លួន,រស់នៅក្នុងគោលការណ៏ដ៏ក្រខ្វក់,គឺ"ប្រយោជន៏អញធំជាងប្រយោជន៏

ជាតិ"។

 

ធាតុនៃសន្តិភាព

យើងឃើញហើយថាសន្តិភាពដែលព្រះធម្មរាជាបង្កើតបាននេះ,គឺជាបឋម,ជាសន្តិភាពដើម្បីរាជបល្ល័ង្ករបស់ព្រះអង្គ,

ជាសន្តិភាពលក់កិត្តិយសជាតិ,ទោះបីក្នុងសន្តិភាពនោះអាចនាំនូវឯកភាពជាតិមកវិញក៏ដោយ,តែជាតិខ្មែរបាត់

បូរណភាពទឹកដី,ព្រោះខេត្តខ្មែរទាំងឡាយនៅបែកខាងលិច,ដែលសៀមបគេបញ្ចូលជាឧបសម្ពន្ធក្នុងស្រុកសៀម,ត្រូវ

ព្រះធម្មរាជាទទួលស្គាល់ជាស្ថាពរ,ថាជាទឹកដីសៀមពេញច្បាប់(។)ឯកភាពជាតិនោះទៀត,គឺជាឯកភាពមានការប្រេះឆា

ក្នុងចិត្ត,រវាងខ្មែរនឹងខ្មែរ,ព្រោះជាឯកភាពជាតិកើតមានពីវញ្ឈការ(បោកប្រាស)ពីសំណាក់ភាគីមួយដែលទៅពឹងកម្លាំង

បរទេស,ឲជួយជម្រះជម្នះខ្លួន,ដើម្បីបំរើអត្ថប្រយោជន៏(។)ជាសន្តិភាពនាំឲខ្មែរគ្មានមោទនភាពបន្តិចណាឡើយ,ព្រោះ

សៀមគេចាប់ស្តេចខ្មែរយកទៅស្រុកគេបានងាយស្រួលដូចគេដកស្មៅដូច្នោះឯង,នាំឲខ្មែរមានជវនចិត្ត(៤)ថាខ្លួនជា

ជាតិសាសន៏សុញ្ញ,ចំពោះសត្រូវជាតិ,សន្តិភាពបានមកពីកម្លាំងបរទេស,គឺពីតជាសន្តិភាព,ភេជ្ជរូប(៥)សំរាប់ជាតិ។

យើងដឹងថា,ការទៅពឹងសៀម,ឲជួយក្នុងវិវាទផ្ទៃក្នុងខ្មែរ,វាក៏ក្លាយជាទម្លាប់របស់រាជវង្សខ្មែរតៗមកទៀត,តួយ៉ាងព្រះ

អង្គចន្ទ,ដែលខ្មែរភាគច្រើន,តែងតែទុកព្រះអង្គជាវិរបុរស,ដែលជាព្រះរាជបុត្រព្រះធម្មរាជា(។)ខ្ញុំនឹងលើកយកករណី

ព្រះអង្គចន្ទ,មកធ្វើប្រធានសិក្សានៅពេលខាងមុខទៀត។

សន្តិភាពដែលព្រះធម្មរាជា,ទ្រង់ទុកជាបុញ្ញកិរិយា(ទង្វើដ៏ល្អ)របស់ទ្រង់,ព្រោះព្រះអង្គនាំសេចក្តីសុខជូនប្រជារាស្រ្តបាន,

សួរថា,តើសេចក្តីសុខនោះ,ជាសេចក្តីសុខបែបណា,សំរាប់ប្រជារាស្រ្ត,ក្រោយពីបានបាត់បង់អស់នូវអ្វីៗ,ដែលជាប្រគោល

នៃជីវិត,ក្នុងសង្គ្រាមបំផ្លាញជាតិ។

ព្រះធម្មរាជាជាអ្នកដុតភ្លើងសង្គ្រាមម្នាក់,ហើយរក្សាភ្លើងនោះ,ឲឆេះយ៉ាងយូរបំផុត,ដើម្បីឲផ្ទះខ្មែរលែងមានស្តំ(សសរ)

សំរាប់ទ្រទ្រង់,ដើម្បីទ្រង់,ស្រួលទៅសូមស្តេចសៀម,ឲមកយកជ័យជំនះលើខ្មែរ,សំរាប់អំណាចរបស់ទ្រង់តែប៉ុណ្ណោះ។

 

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន


បើយើងបានអានឯកសារ,លោកអេងសុត,យើងឃើញថា,ក្នុងឯកសារនោះ,គ្មានមានការវិនិច្ជ័យទៅលើហេតុការណ៏,

ដែលមានកើតឡើងនោះឡើយ,អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ,គ្រាន់តែលើកព្រឹត្តិការណ៏មកបង្ហាញ,តែមិនមែនមានន័យថា,

គាត់គ្មានគំនិត,ចង់បកស្រាយឲល្អិតល្អន់នូវព្រឹត្តិការណ៏,ដែលគាត់បានសរសេរទុកនោះឡើយ,ប៉ុន្តែនៅក្នុងបរិការណ៌

ខ្មែរជំនាន់នោះ,សេរីភាពមតិ,ត្រូវអ្នកកាន់អំណាច,គេទុកជាបទឧក្រិដ្ឋប្រឆាំងរដ្ឋ,ឬជាបទឧក្រិដ្ឋប្រមាថព្រះមហា

ក្សត្យ។

ដូចយើងបានដឹងរួចហើយដែរថា,អ្វីដែលជាប្រវត្តិសាស្រ្តជាតិ,គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់អ្នកកាន់អំណាច,អ្វីដែលជាមតិផ្ទុយ,

ពីនិក្ខេបបទជាផ្លូវការ,គឺជាអវិជ្ជា,ជាវិទ្ធង្សនាបំផ្លាញប្រយោជន៌ជាតិ,ដូច្នេះជាបទឧក្រិដ្ឋប្រឆាំងនឹងជាតិ(។)នៅក្នុង

ស្សនៈបែបនេះ,យើងជូនជាមតិថា,ប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ជាតិខ្មែរ,ដែលយើងបានអានក្តី,បានឮក្តី,មានលក្ខណៈជាព័តិ

មាន,ឬជាការឃោសនារបស់អ្នកកាន់អំណាច,ច្រើនជាងជាប្រវត្តិវិទ្យា,ហេតុនេះឯង,ចំពោះយើង,អ្នកអានគួរត្រូវមាន

ការប្រយ័ត្ន,គឺកុំអាននឹងភ្នែក,សំរាប់គ្រាន់ឲមានការភើបចិត្ត,តែត្រូវយកសម្បជញ្ញ,មកអាន,ដើម្បីរកការពិតសំរាប់

ទុកជាមេរៀនសំរាប់ជាតិ(។)ប្រវត្តិសាស្រ្តជាតិខ្មែរ,ដែលអ្នកប្រាជ្ញបរទេស,បានស្រាវជ្រាវយ៉ាងល្អិតល្អត់,ដោយយកវិជ្ជា

វិទ្យាសាស្រ្តជាវិធីក្នុងការសិក្សារបស់គេ,គឺពិតជាមានការពិតច្បាស់នោះហើយ,តែអ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះ,គេយកមកសរ

សេរសំរាប់ជូន,ជាព័តិមាន,ជាបឋម,ដល់ជនជាតិគេ,ឬអ្នកចេះដឹងក្នុងកំរិតខ្ពស់មួយ,និងទុកជាការកត់ចំណាំសំរាប់

ការចេះដឹងនៃមនុស្សជាតិ,ដូច្នេះច្បាស់ជាអ្នកអាន,គេយកមកពិចារណាជានិច្ច,នូវអ្វីដែលគេបានអាន,ព្រោះអ្នក

ទាំងនោះ,គេមានទម្លាប់ក្នុងវប្បធម៍របស់គេគឺ,គតិវិវេចនា(៦)សំរាប់រកពន្លឺសំរាប់ការចេះដឹងរបស់គេ(។)គតិវិវេចនា

នេះហើយ,ដែលវាគ្មាននៅក្នុងវប្បធម៍ខ្មែរ,ព្រោះជាតិខ្មែររស់នៅក្នុងរបបសក្តិភូមិ,របបផ្តាច់ការ,ជានិច្ច។

 

ការដឹងឮ,ដោយមិនបានយកវា,មកធ្វើការពិចារណា,មិនអាចទុកជាការចេះដឹងបាននោះឡើយ,ហើយប្រីជាញាណ

(ការកំណត់ដឹង)ណា,ដែលមនុស្សម្នាក់មាននោះ,ពុំអាចចាត់ទុកវា,ជាជំនឿដាច់ខាត,សំរាប់ជនម្នាក់ទៀតបាននោះ

ឡើយ,ដូច្នេះបណ្ឌិតមានះ,គឺមានះ,របស់អ្នកល្ងង់,ដែលលើកខ្លួនដោយប្រកាន់ថាខ្លួនជាអ្នកប្រាជ្ញ។

 

 

វិប្រតិការ=ការជជែកតវ៉ារកខុសត្រូវ។

ជោតិក=អ្នកមានសេចក្តីរុងរឿង។

៣មោហាគតិ=សេចក្តីលម្អៀងបំពាក់បំពានព្រោះមិនយល់ខុសត្រូវ។

ជវនចិត្ត=ចិត្តដែលស្ទុះទៅចាប់អារម្មណ៏។

ភេជ្ជរូប=ដែលមិនជាប់បានយូរ។

គតិវិវេចនា=esprit critique(គតិរិះគន់)។

Partager cet article

Repost0
31 janvier 2014 5 31 /01 /janvier /2014 08:50

 

DSC05407

La machine à perdre

 

En politique, le poids du mot est nécessaire mais pas suffisant pour nettoyer la crasse du pouvoir totalitaire et féodal, par exemple « Hun Sen va-t-en ! » est sans doute un mot qui sonne un idéal radieux, mais il n’est pas un moyen pour changer le destin du peuple khmer, dont son avenir sera à la morgue dans un Cambodge qui se prépare à recevoir davantage des millions des émigrants vietnamiens et des milliers des marchands chinois sans scrupule.

 

Cependant, chaque jour qui passe dans un Cambodge morbide rend plus difficile la pédagogie qui peut dessiller des dirigeants du Parti du salut national (PSN) que la politique est un art d’exécution et d’efficacité, pas des slogans de mots les plus crus. Autrement dit, l'ambition suprême du politique doit être que chaque minute de la vie de chaque citoyen soit aussi pleine d'épanouissement personnel que possible. Le coeur de l'action politique pour réaliser cette ambition, tient en un mot : décider. Mais décider vite ne suffit pas pour décider bien. Après le 4 janvier de cette nouvelle année, les cortèges des citadins en colère s’évanouissaient, alors les sbires du régime, appelés « la troisième main » sortent de leur tanière pour terroriser les opposants politiques et les ouvriers outrageux face aux patrons voyous. Cette apparition des hommes en casque intégral de moto ou « la troisième main » s’explique, peut-être, l’inefficacité des manifs pacifiques face à la détermination du régime actuel de rester coût que coût au pouvoir, ou la politique paralytique de l’opposition qui se transforme en machine à perdre. L'incapacité du PSN de penser son rôle exact dans la révolte populaire a été flagrante. Pendant cette révolte, on ne voyait qu'une succession de décisions potentiellemnt contradictoire, parce qu'il était dans sa logique de négociation avec Hun Sen, dont le trop grand souci de ménager ce dernier a paralysé ses actions. Et pourtant le peuple était prêt à faire la révolution, bien sûr non-violence, dont seuls les dirigeants du PSN feignaient d'ignorer l'existence.      

 

On le savait que Hun Sen se moque du « Khmer du peuple », nommé Sam Rainsy, qui propose aux manifestants une « prophylaxie anti-Hun Sen » dont le continu n’est que la négociation avec lui. Bien sûr, la métaphore « Khmer du peuple » est sans aucun doute à la hauteur du soutien des millions des Khmers à Sam Rainsy, mais cet évènement historique est toujours sous contrôle des conseillers politiques vietnamiens au Cambodge depuis le retour de ce dernier au pays. Et on le savait que sa politique « Chine contre Vietnam », laquelle n’est qu’un modèle obsolète de Sihanouk, a déjà couté au peuple khmer plusieurs millions de morts, c’est dire, il y a aujourd’hui, dans le Cambodge victime du communisme depuis 1970, des supporteurs de cette politique, à s’égarer, indifférents aux leçons de l’histoire de la même façon, après la restauration de la monarchie en 1993, de celui qu’on le nomme « Roi-Père ». Avec cette politique, le Cambodge a perdu son indépendance. Rien n'est plus dangereux pour un pays que de ne pas se souvenir de ce qui l'a menacé. A mon sens, Sihanouk ne transmit rien au peuple khmer, si ce n'est le musée S21 (Toul Sleing).   

 

Si cette politique paralytique de l’opposition perdure dans le temps d’agonie du peuple khmer, Hun Sen vaincra encore une fois sans faire beaucoup d’efforts et l’histoire repassera les plats des années 1993, 1997, 2008. Ces années furent aussi les « années de colère » du peuple khmer, nourris d’un même rejet du régime communiste, mais aussi celles de la « politique sans courage et sans efficacité » de l’opposition qui bloquait tout espoir d’un peuple de sortir de son malheur perpétuel. Peut-on croire que PSN, avec Sam Rainsy en tête, réussira à remonter la pente d’ici 2014 ? Avec la colère prompte du peuple après les élections du 28 juillet 2013, qui redevient aujourd’hui la rage silencieuse, la rupture entre le peuple et le PSN est donc évidente. Le premier n’ose plus descendre dans la rue pour crier « Hun Sen va-t-en ! » le second cherche péniblement une seconde voie pour sortir de l’impasse politique en faisant semblant qu’il est toujours avec le peuple, mais en réalité, il ne veut pas l’assumer idéologiquement. Durant six mois d’agitation, c’était une « parenthèse » pour le PSN. Cette épisode, c’était comme Sam Rainsy a décidé de courir le plus vite possible le 100 mètres pour atteindre la porte de sortie dans la case de 2 m² et sans issue du Vietnam communiste. A la fin, il s’épuisait. L’opposant inoxydable, comme disait l’autre, advient inopérant. Aujourd'hui, la survie politique de Sam Rainsy ne doit qu’à sa patience, mais sa puissance d’un Khmer du peuple est déjà atteinte sa limite. Cependant, sur le plan de sa culture politique, Sam Rainsy est resté lui-même : Sihanoukiste par opportunisme et royaliste par vice.      

 

Aujourd’hui, les choses sont dites, Hun Sen réitère son désir de négocier avec l’opposition, quant à Sam Rainsy, il disait à peu près la même chose : « tout le monde connaissait ses limites, ça suffit maintenant, il faut négocier. » Dans cette perspective d’arrangement qui autorise le mal, le jeu d’opposition stérile, on voit la machine à perdre du PSN est déjà mise en échauffement, et Sam Rainsy le savait très bien que ce démarrage s’ouvre aussi, comme d’habitude, le temps de l’intrigue, du traitre au sein du PSN. Quant au peuple khmer, il vit et vivra dans le présent et le futur qui sont et seront toujours dans le passé maladif. Une fois de plus, ce passé s’est imposé au présent et à l’avenir pour ce malheureux peuple. Mais s’il veut vraiment sortir de cette impasse morbide, dont la cruauté est quotidienne, il doit choisir sa propre voie : aide-toi, le ciel t’aidera. C’est ainsi qu’il pourra déplacer la montagne. Cette voie n’est que celle de la révolution : dès le départ, elle a l’avantage de prendre en charge un riche héritage du peuple khmer, un passé, tout un présent, déjà un avenir. Cette révolution pourrait remplacer la machine à perdre du PSN.            

 

 

Partager cet article

Repost0
23 janvier 2014 4 23 /01 /janvier /2014 17:52

 

DSC05407 ពិនិត្យឡើងវិញនូវព្រឹត្តិការណ៏សំខាន់ៗមាននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ

 

 ចុចខាងលើអត្ថបទដើម្បីអានអត្ថបFichier PDF

ព្រះធម្មរាជា

(១៤៧៨,១៥០៤)

ចំពូកទី១

សង្ខេបនិងសម្រួល,ដកស្រង់ពីឯកសារលោកអេងសុត

 

ព្រះធម្មរាជា,ជាព្រះរាជសង្កិណ្ណបុត្រ(កូនកាត់)ព្រះបាទពញាយ៉ាត(១៣៨៣,១៤២៧)ម្តាយព្រះអង្គជាជនជាតិសៀម,មាន

នាមស៊ីសាងាម,ដែលជាស្នំឯក,ថ្នាក់ព្រះម្នាងរបស់ព្រះឥន្ទរាជា,ដែលជារាជបុត្រស្តេចសៀម,ដែលព្រេះចៅសៀមទុកឲ

នៅគ្រងរាជ្យក្នងនគរកម្ពុជា,បន្តបន្ទាប់ពីព្រះរៀមរបស់ទ្រង់ពីរនាក់មក(ចៅបាសាតនិងចៅកំបង់ពិសី)ក្រោយពីព្រះអង្គ

វាយបានស្រុកខ្មែរដាក់ជាជាចំណុះ,នាឆ្នាំ១៣៥៣(។)ក្រោយពីព្រះឥន្ទរាជា,ចាញ់សង្គ្រាមព្រះបាទពញាយ៉ាត,ហើយស្លាប់ក្នុង

សង្គ្រាមទៅ,ព្រះបាទពញាយ៉ាត,ក៏សព្វព្រះទ័យនឹងអ្នកស៊ីសាងាមនោះណាស់,ស្តេចទ្រង់យកអ្នកម្នាងនេះ,ទុកជាព្រះស្នំឯក,

បន្ទាប់មកព្រះម្នាងស៊ីសាងាម,បានប្រសូត្របានព្រះរាជបុត្រមួយអង្គ,ព្រះនាមព្រះធម្មរាជា(។)ត្រូវដឹងថាព្រះពញាយ៉ាត,មាន

ព្រះរាជបុត្របីអង្គ,កើតពីមាតាបីខុសគ្នា,ព្រះនរាយណ៏រាជា,ព្រះសេរីរាជា,និងព្រះធម្មរាជា,ក្រោយពីព្រះពញាយ៉ាតសុគតទៅ,

ព្រះរាជបុត្រច្បង,ព្រះនរាយណ៏រាជា,ត្រូវបានព្រះបរមរាជវង្សានុវង្ស,នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រី,អញ្ជើញព្រះអង្គ,ឲឡើងសោយរាជ្យ

ស្នងព្រះបីតា,លុះព្រះអង្គសោយរាជ្យបាន៦ព្រះវស្សា,ព្រះជន្ម៣៩ឆ្នាំ,ទ្រង់ប្រឈួនជាទម្ងន់,ហើយសុគតទៅ,ព្រះបរមរាជវង្សា

នុវង្ស,នាម៉ឺនសព្វមុខមន្ត្រីក៏នាំគ្នាអញ្ជើញព្រះសេរីរាជា,ជាព្រះអនុជបន្ទាប់,ឲឡើងសោយរាជ្យស្នងព្រះជេដ្ឋា(។)បន្ទាប់

ពីបានឡើងសោយរាជ្យ,អស់មួយរយៈពេលមក,ទ្រង់បានដំណឹងថា,នៅស្រុកសៀមមានកើតកង្វល់,ព្រោះឃុនវរវង្សា

បានធ្វើរដ្ឋប្រហារដណ្តើមរាជ្យ,ពីព្រះចៅយ៉តហ្វា,ដំណឹងនេះនាំចិត្តព្រះអង្គ,ចង់សងសឹកនឹងនគរសៀមដែលតែងតែ

លើកទ័ពមកវាយស្រុកខ្មែរពីរគ្រារួចមកហើយ,កៀរគ្រួរខ្មែរ,យកទៅជាច្រើន,ព្រោះទ្រង់ឈ្វេងយល់ថា,បើលើកទ័ពទៅ

វាយសងសឹកសៀម,ក្នុងពេលនគរនេះកំពុងមានវិវាទផ្ទៃក្នុង,ហើយវាពុំទាន់រៀបទាបនៅឡើយ,ប្រាកដជាមានជ័យ

ជំនះពុំខាន(។)

ក្រោយពីបានពិចារណាជាមួយអស់សព្វមុខមន្ត្រីរួចហើយ,ទ្រង់បានបញ្ជាឲកេណ្ឌពលបានចំនួន១២ម៉ឺននាក់,ហើយ

ព្រះអង្គដឹកនាំទ័ពផ្ទាល់,ចូលវាយនគរសៀម,ទុកឲព្រះអនុជ,ព្រះធម្មរាជា,នៅរក្សាព្រះនគរ(។)ប្រតិបត្តិការសឹកវាយ

សម្រុកចូលស្រុកសៀមលើកនេះ,មានដំណើរប្រកបដោយជោគជ័យ,ក្នងរយៈពេលដ័ខ្លីមួយ,កងទ័ពហ្លួង,បានវាយយក

ខេត្តមឿងបស្ចិមបាន”មឿងប្រាជិមសព្វថ្ងៃនេះ”,ចាប់បានចៅហ្វាយខេត្ត,និងក្រមការសៀមជាច្រើន,ហើយថែមទាំង

កៀរគ្រួរសៀមបានជាងមួយពាន់ប្លាយនាក់ទៀតផង,ឯចំណែកសម្តេចចៅហ្វាទឡ្ហៈកែវ,មេទ័ពជើងទឹក,លោករំដោះ

បានវិញខេត្តខ្មែរពីរ,រយ៉ង,និងចន្ទបូរី,ដែលសៀមវាយយកបានពីអតិតកាល,លោកតាំងទីបញ្ជាការសេនាធិការក្នុង

ខេត្តរយ៉ង,រង់ចាំរាជបញ្ជាថ្មី,ពីព្រះមហាក្សត្យ,ដែលកំពុងបោះពន្លាជ័យនៅខេត្តមឿងបស្ចិម។

ក្រោយពីបានស៊ើបបានដឹងច្បាស់ពិត,ថាឥឡូវនេះប្រទេសសៀមឈប់មានកើតកោលាហលទៀតហើយ,ព្រោះឃុនពិរេ

ន្ទ្រទេព,ឃុនព្រះឥន្ធទេព,ម៉ឺនរាជស្នេហា,លួងស៊ីយ៉ត,នាំគ្នាងើបបះបោរទម្លាក់ពញាវរវង្សា,ពីអំណាចហើយថែមទាំង

បានប្រហារជីវិតជនដណ្តើមរាជ្យព្រមទាំងម្តាយទៅទៀត,ឥឡូវនេះចតុជនាភិបាល(១)បានលើកប្រធានរាជា,ជាព្រះ

វង្សឲសោយរាជ្យ,ទ្រង់ព្រះនាមព្រះមហាចក្រពត្រាធិរាជ(។)ទោះបីជ្រាបដឹងច្បាស់,ពីសភាពការណ៏នេះ,ព្រះរាជាខ្មែរ,ទ្រង់

នៅតែព្រះទ័យលើកទ័ពទៅវាយរាជធានីសៀម,តែជំនាន់នោះទ័ពខ្មែរគ្មានកាំភ្លើងធំសោះ,ឯចំណែកខាងសៀមវិញ,គេ

មានកាំភ្លើងធំច្រើន,អាចបាញ់ពីបន្ទាយនាំឲទ័ពខ្មែរចូលជិតពុំបាន(។)បន្ទាប់ពីសាកល្បងច្រើនលើកគ្រា,វាយបន្ទាយ

របស់សៀម,តែនៅឥតបែក,ហើយនាំឲស្លាប់ពលខ្មែរជាច្រើន,ព្រះសេរីរាជា,ក៏សំរេចចិត្តដកទ័ពត្រឡប់មកតាំងនៅ

ខេត្តបស្ចិមវិញសិន,ពេលដកទ័ពនោះទ័ពសៀមឃើញហើយ,តែពុំហ៊ានលើកតាមទេ។

 

និយាយអំពីនៅក្នុងនគរខ្មែរវិញ,នៅពេលដែលព្រះសេរីរាជាលើកទ័ព,ទៅវាយសៀម,ព្រះរាជបុត្រមតកក្សត្យព្រះនរាយណ៏

រាជា,ព្រះនាមព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,ជាក្មួយព្រះសេរីរាជា,ទ្រង់មានបំណងដណ្តើមរាជ្យ,ទ្រង់ទៅបបួលរាស្ត្រនិងនាម៉ឺនសព្វ

មុខមន្ត្រីនៅត្រើយខាងកើតបានច្រើន,សុខចិត្តចុះចូលជួយទ្រង់,រួចកេណ្ឌទ័ព,លើកទៅសង្កត់ខាងត្រើយកំពង់សៀម

ស្ទឹងត្រង,បាយណ៏ជើងព្រៃ,និងត្រើយខាងជើងបានជាច្រើន។

ដឹងដំណឹងនេះភ្លាម,ព្រះធម្មរាជា,បានបញ្ជាឲមន្ត្រីខាងព្រះអង្គ,ចេញទៅកាន់កាប់ជាបន្ទាន់ខេត្តទាំងឡាយនៅកម្ពុជា

ក្រោមសព្វថ្ងៃនេះ,តាំងពីខេត្តសំរោងទងរហូតដល់ខេត្តទឹកខ្មៅ,រហូតទល់នឹងសមុទ្រ(។)ខាងកោះស្លាកែត,រហូតដល់

ពាមមីថ,ព្រៃនគរ,លង់ហោ,ផ្សារដែក,ទ្រង់តាំងចៅហ្វាយស្រុកថ្មីគ្រប់ខេត្ត,ត្បិតចៅហ្វាយស្រុកក្នុងងារគ្រប់ខេត្តទាំង

នោះបានចូលទៅក្នុងក្បួនទ័ព,ជាប់ដង្ហែព្រះរាជាទៅធ្វើសង្គ្រាមនៅស្រុកសៀមអស់ទៅហើយ(។)លុះទ្រង់ចាត់ឲរក្សា

ខេត្តមាំមួនហើយ,ទ្រង់បានចាត់មន្រ្តី,ឲទៅក្រាបទូលព្រះជេដ្ឋាធិរាជ,ឲទ្រង់ជ្រាបគ្រប់ប្រការ។

ព្រះបាទសេរីរាជា,ជ្រាបហើយ,ទ្រង់ត្រាស់បង្គាប់,ឲមេទ័ពទាំងឡាយកៀរឈ្លើយសៀម,ហើយស្រូតរូតលើកទ័ព,ត្រឡប់ចូល

មកក្រុងកម្ពុជាធិបតីវិញ,តែទ្រង់ទុកទ័ពចំនួន៥.០០០នាក់,ដាក់ក្រោមបញ្ជាផ្ទាល់ចៅហ្វាយខេត្តបាត់ដំបង,ឲនៅ

កាន់កាប់ខេត្តនាងរោង,ដើម្បីរាំងទ័ពសៀម(។)ពេលទ្រង់យាងមកដល់ខេត្តពោធិសាត,ទ្រង់ជួបប្រទះ,សារហារីព្រះធម្ម

រាជា,ជាអនុជ,នាំបន្ទូលចូលទៅថ្វាយទ្រង់តាមសារសម្ងាត់,មានសេចក្តីថា៖

សូមអញ្ជើញព្រះករុណាពិសេស,លើកទ័ពឆ្លងត្រើយកំពង់សៀម,ហើយវាយប្រសប់ខ្ទប់ពីខាងជើងទ័ពក្មួយស្រីសុរិយោ

ទ័យតែម្តង,គង់មានជ័យជំនះជាមិនខាន,មិនចាំបាច់ព្រះករុណាវឹលត្រឡប់ចូលក្រុងកម្ពុជាធិបតីសិននោះឡើយ,នាំ

ឲខាតពេលវេលា,ព្រោះដំបន់ខាងត្បូង,និងខាងលិច,ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រាមាំមួនរបស់ទ័ពទូលបង្គំ,កុំឲព្រះ

ករុណាព្រួយព្រះរាជហឫទ័យអ្វីនោះឡើយ

ព្រះសេរីរាជា,ទ្រង់ពេញព្រះទ័យនឹងយុទ្ធសាស្ត្រនេះណាស់,ទ្រង់លើកទ័ពជាប្រយ៉ាប់,ទៅវាយទ័ពព្រះស្រីសុរិយោទ័យតែម្តង,

ទទួលជ័យជំនះដូចបានគ្រោងទុកមែន,គឺវាយយកស្រុកត្រើយខាងជើង,បានវិញទាំងអស់(។)ទទួលបានជ័យជំនះរួច

ស្រេចអស់ហើយ,ព្រះសេរីរាជា,ទ្រង់បានបោះពន្លាជ័យនៅស្រុកឆ្លូង,មុននឹងវឹលត្រឡប់ចូលរាជធានី,តែពេលនោះ,ព្រះស្រី

សុរិយាទ័យ,ទ្រង់វាយលុកតបវិញ,បែកបន្ទាយជាច្រើនរបស់ព្រះរាជា,ទោះបីព្រះអង្គសាកល្បងវាយតបវិញជាច្រើនគ្រា,

តែនៅតែបរាជ័យ,ដូច្នេះព្រះអង្គ,ក៏សំរេចព្រះទ័យ,នាំទ័ពឆ្លងទន្លេ,មកត្រើយខាងលិចវិញ,ពេលដកទ័ពនោះ,ពលទា

ហាន,ដែលមានកំណើត,នៅត្រើយខាងកើត,នាំគ្នារត់ចោលជួរទ័ព,ព្រោះមិនចង់ទៅចោលគ្រួររសារខ្លួន,ការលហបង់

នេះ,នាំឲចំនួនកងទ័ពព្រះរាជាចុះជាច្រើន,បង្កើតជាការពិបាក,នឹងបន្តធ្វើសឹកបានទៀត,ទ្រង់ក៏សំរេចព្រះទ័យ,ដក

ថយទ័ពហ្លួង,មកបោះពន្លាជាបណ្តោះអាសន្ន,ក្នុងបន្ទាយខេត្តអម្រាគគិរិន្តបូណ៏,តែទ្រង់ទុកទ័ព,ឲនៅរក្សាខេត្តកំពង់

សៀម,ជើងព្រៃស្ទឹងត្រង,ដែលជាខេត្តនៅត្រើយខាងជើង។

 

ត្រឡប់មកនិយាយពីព្រះធម្មរាជាវិញ,ដឹងដំណឹងថាព្រះជេដ្ឋា,ជួបការពិបាក,ក្នុងការបន្តធ្វើសឹក,នឹងទ័ពព្រះស្រីសុរិ

យោទ័យ,ទ្រង់កើតមានចិន្តារៀបជើងព្រួល,ទប់នឹងកំហឹងព្រះជេដ្ឋា,តាមការញះញង់ជាច្រើនលើកមកហើយ,ពីបរវារ

ព្រះជេដ្ឋា,មកលើទ្រង់,ដូច្នេះទ្រង់គិតថាត្រូវតែទ្រង់ពឹងខ្លួនទ្រង់,ដើម្បីសុវត្ថភាពទ្រង់ជាបឋម,ដោយយកយុទ្ធសាស្ត្រ”

ការការពារខ្លួនដ៏ល្អមួយ,គឺត្រូវវាយប្រហារមុន”គិតឃើញបែបនេះរួចហើយ,ទ្រង់បញ្ជាឲមន្ត្រីរាជទូតនាំគ្រួរសារ,ព្រះ

ទេពី,នារីស្រីព្រះស្នំ,និងព្រះរាជទ្រព្យ,ព្រះបាទសេរីរាជា,ទៅថ្វាយព្រះជេដ្ឋា,ជាមួយគ្នានោះដែរ,ព្រះធម្មរាជា,ទ្រង់ធ្វើចុត

ហ្មាយថ្វាយព្រះជេដ្ឋាថា,សូមព្រះករុណាកុំវឹលត្រឡប់ចូលក្រុងចតុម្មុខវិញ,ព្រោះនាំឲខូចការណ៏សឹក,ដោយហេតុទុកឲទ័ព

នៅក្រោមការត្រួតត្រាព្រះជេដ្ឋា,គ្មានការគាំទ្រពីទ័ពហ្លួង,និងជាបង្អែកយុទ្ធសាស្ត្រ,ដើម្បីទប់ទល់,នឹងការវាយប្រហារ

របស់ទ័ពព្រះភាតិនេយ្យោ(ក្មួយ)ស្រីសុរិយោទ័យ

ជាមួយគ្នានោះដែរ,ព្រះធម្មរាជាបានបញ្ជា,ឲមន្ត្រីព្រះអង្គនាំទ័ពធំមួយ,ទៅបោះនៅស្រុកឧដុង្គ,ក៏ចាប់ផ្តើមធ្វើប្រតិ

បត្តិការសឹក,វាយរាំងទ័ពព្រះស្រីសុរិយាទ័យ,នៅល្វាឯម,និងទិសខាងត្បូង,ហើយរៀបចំធ្វើខ្សែក្រវាត់,ការពារទ័ពព្រះ

រាជានៅបែកខាងជើង,និងតាំងហាត់សេនាទាហាន,ប្រមូលស្បៀងអាហារ,នៅក្នុងព្រះនគរ,ដើម្បីការពារជាយថាហេតុ

ពីការវាយប្រហាររបស់ទ័ព្រះជដ្ឋាក្តី,ឬព្រះភាគិនេយ្យោក្តី,ចូលក្រុងចតុម្មុខ(។)ឯចំណែព្រះបាទសេរីរាជា,ក្រោយពីបាន

អានសេចក្តីក្នុងចុតហ្មាយសព្វគ្រប់អស់ហើយ,យល់ដឹងភ្លាមពីបំណងខ្មៅរបស់ព្រះអនុជ,ចង់ញែកព្រះអង្គពីរាជ

បល្ល័ង្កក្រុងចតុម្មុខ,ទ្រង់ខ្ញាល់ណាស់,មានបំណងលើកទ័ព,ទៅវាយព្រះធម្មរាជាភ្លាម,តែអស់មន្ត្រីរបស់ព្រះអង្គ,អន្ទង

ព្រះអង្គ,កុំឲបង្កើតសមរភូមិទី២,ព្រោះខ្លាចព្រះធម្មរាជា,និងព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,ចូលគំនិតគ្នា,មកវិវាទនឹងព្រះអង្គ។

 

ក្រោយពីបានទទួលជ័យជំនះច្រើនគ្រាលើទ័ពព្រះបាទសេរីរាជា,ព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,ត្រូវបាននាយកកងទ័ព,និងអស់

មុខមន្ត្រីរបស់ទ្រង់,អញ្ជើញព្រះអង្គ,ឲឡើងសោយរាជសម្បត្តិផែនដី,ក្នុងព្រះជន្មាយុ២៦ព្រះវស្សា,ឯចំណែកព្រះធម្មរាជា,

ទ្រង់ពុំព្រមទទួល,តាមសេចក្តីស្នើរសុំពីអស់មន្ត្រីព្រះអង្គ,ឲទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិផែនដី,ដូចព្រះភាគិនេយ្យោនោះទេ,

ទ្រង់គ្រាន់តែតាំងខ្លួន,ជាអ្នករក្សាផែនដី,ថិតក្រោមការត្រួតត្រា,ទ័ពរបស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះ,តែក្រោយមក,ក្នុងឆ្នាំ១៤៧៨,

ព្រះអង្គក៏សុខចិត្ត,តាមការកួនជាច្រើនគ្រា,ពីសំណាក់នាម៉ីនសព្វមុខមន្ត្រីរបស់ព្រះអង្គ,ឲទ្រង់ឡើងសោយរាជសម្បត្តិ

ផែនដី,ក្នុងជន្មាយុ២៦វស្សា(។)ដូច្នេះស្រុកខ្មែរជំនាន់នោះមានបែងចែកជាបីផែនដី៖

ផែនដីព្រះបាទសេរីរាជា,បណ្តាខេត្តចំណុះព្រះអង្គ,ឋិតក្នុងផែនដីឧត្តរទិសមាន៖

តាំងពីខេត្តលង្វែក,រលាប្អៀ,អម្រាគគិរិបូណ៏,ក្រគរ,គ្រង,ពោធិសាត់,បាត់ដំបង,ឫស្សីសាញ,តាមសីមា,មង្គលបូរី,រយ៉ង,

សុរិន្ទ,សិង្គារ,កំពង់សៀម,ស្ទឹងត្រែង,ជើងព្រៃ,គោកសេះ,អន្ទង់រាជ,ព្រំទេព,ព្រៃក្តី,ស្ទោង,ជីក្រែង,រលួស,សៀមរាប,ម្លូព្រៃ,

ជាំក្សាន្ត,,ត្នោត,ទឹកជោរ,រៀងទៅទល់នឹងដែនសៀម។

ផែនដីដីព្រះធម្មរាជា,បណ្តាខេត្តចំណុះព្រះអង្គមាន៖

បណ្តាខេត្តត្រោយខាងលិចដែលមិននៅក្រោមចំណុះព្រះជេដ្ឋាទាំងអស់,ថែមទាំងខេត្តតាំងពីសំរោងទង,បាទី,លើក

ដែក,ទ្រាំង,បន្ទាយមាស,ថ្ពង,បាសាក់,បាវៀ,ពាម,កៅស្លាកែត(ស្រុកលើកលើកដែកសព្វថ្ងៃ)កំពត,កំពង់សោម,ព្រះ

ត្រពាំង,ក្រមួនស,ដូនណៃ,រៀងទៅទល់នឹងសមុទ្រ។

ផែនដីព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,ក្នុងឆ្នាំ១៤៧១,មានខេត្តចំណុះដូចតទៅ៖

តាំងពីខេត្តសៀមបូក,សម្បុកសម្បូណ៏,ក្រចេះ,ឆ្លូង,ត្បូង,បាសាន,ទទឹងថ្ងៃ,ព្រៃវែង,បាភ្នំ,រំដួល,ស្វាយទាប,រោងដំរី,

ព្រៃនគរ,លងហោ,ជើងបាដែង,រៀងទៅទល់នឹងនគរចាម។

ក្នុងរាជវិវាទជាត្រីកោណនេះ,មានរយៈពេលដប់ឆ្នាំ,នាំឲរេហ៏ពលរាស្ត្រស្លុយស្លាប់ជាច្រើននាក់,តែគ្មានផែនដីណាមួយ

មានប្រៀបជាងគេនោះឡើយ,ក៏នាំគ្នាផ្អាកសង្គ្រាម,នៅស្ងៀម,ស្តេចទាំងបីព្រះអង្គ,ក៏សំរេចចិត្តនៅរក្សាផែនដីរបស់

ទ្រង់រៀងខ្លួន,រង់ចាំឪកាសល្អ,ដើម្បីបន្តសង្គ្រាមស៊ីវឹល,តែយុទ្ធវិស្រម(trêve)នេះ,ត្រូវបានព្រះសេរីរាជាបញ្ឈប់មុនគេ,ទ្រង់

បានលើកទ័ព,វាយសំរុកចូលក្នុងផែនដីព្រះសុរិយោទ័យជាច្រើនគ្រា,តែពុំទាន់ចាញ់ឈ្នះម្ខាងៗឡើយ(។)សង្គ្រាមកើត

មានឡើងជាថ្មីនេះ,នាំឲអស់អាណាប្រជានុរាស្ត្រវិនាសដោយជម្ងឺជាច្រើន,ប្រទេសកើតកោលាហលខ្លាំងណាស់,ចោរ

ខ្មួញ,ក៏កម្រើកថ្លើមធំ,ប្លន់កាប់ចាក់សម្លាប់ប្រជារាស្ត្រគ្រប់ស្រុកគ្រប់ដំបន់។

 

ក្នុងឆ្នាំ១៤៨៥,ព្រះធម្មរាជាមើលឃើញសភាពការណ៏បែបនេះ,ទ្រង់មានព្រះរាជហឫទ័យអាណិតរាស្ត្រ,ទើបទ្រង់តែង

សុភអក្សរ,ឲព្រះរាជតេជទូតចុះទូក,យកចុតហ្មាយនេះទៅថ្វាយព្រះចៅសៀម,នៅក្រុងទេពបុរី,សូមអញ្ជើញព្រះចៅ

ចក្រពត្តិ,ឲលើក,ព្យូហះកងទ័ព,ទៅជួយប្រាបប្រាម,សង្គ្រាមរវាងព្រះសេរីរាជានឹងព្រះសុរិយោទ័យ,ដើម្បីសេចក្តីសុខដល់

បណ្តារាស្រ្ត(។)ក្នុងចុតហ្មាយនេះ,ព្រះធម្មរាជា,មានការស្នើសូមដល់ព្រះចៅសៀម,សូមឲទុកស្រុកខ្មែរនិងសៀមជានគរតែ

មួយ,បើព្រះនគរខាងណាកើតសឹកសង្គ្រាម,ព្រះនគរម្ខាងទៀតនឹងលើកទ័ពទៅជួយគ្នាទៅវិញទៅមក,ទុកព្រះមហា

ក្សត្រទាំងពីរជាព្រះរៀម,ព្រះអនុជ។

លុះអាល័ក្សសូត្រសេចក្តីព្រះរាជសារចប់ហើយ,ព្រះចៅចក្រពត្តិ,ទ្រង់ព្រះអំណរណាស់,ស្តេចត្រាស់សួរថា”ព្រះរៀមនេះឬ,

ដែលមានមាតារបស់ព្រះអង្គ,ជាតិសៀមសុទ្ធ,មាននាមស៊ីសាងាម”ព្រះរាជតេជទូតក្រាបទូលថា”សូមទ្រង់ព្រះមេត្តា

ប្រោស,សេចក្តីនេះ,ដូចព្រះរាជតម្រាស់ហើយ”។

ព្រះចៅចក្រពត្តិ,បានទ្រង់ជ្រាបជៀងជាក់ថាព្រះធម្មរាជា,ជាវង្សសៀម,ព្រះអង្គយល់ព្រមតាមការស្នើសូមនោះ,ព្រោះជា

ឪកាសមួយដ៏ល្អ,សំរាប់សងសឹកព្រះសេរីរាជា,កាលទ្រង់មកវាយប្រទេសសៀម,ទើបត្រាស់បង្គាប់មេទ័ពជើងទឹក,ឃុំពលបី

ពាន់នាក់,លើកចូលមកក្រុងកម្ពុជាធិបតីតាមផ្លូវកំពត,ពាម,បន្ទាយមាស,ឯចំណែកព្រះអង្គ,លើកទ័ពហ្លួង,ជាទ័ពធំ,

ចូលស្រុកខ្មែរ,តាមផ្លូវខេត្តបាត់ដំបង,ពោធិសាត់,ក្រងខ្លុង,ចូលដល់ខែត្រអម្រាគគិរិន្តបូណ៍,ជួបនឹងសម្តេចធម្មរាជា,

ដែលយាងមកចាំស្តេចសៀមនៅទីនោះ,តាមការណាត់គ្នា(។)ស្តេចទាំងទ្វី,ទុកព្រះទ័យសោមនស្ស,គ្មានរង្គាលទាំងសង

ខាង,ស្តេចខ្មែរត្រាស់ហៅព្រះចៅសៀមថា,អនុជ,ខាងស្តេចសៀម,ត្រាស់ហៅស្តេចខ្មែរថា,ព្រះរៀម,ហើយនាំគ្នា,ទ្រង់ព្រះ

តម្រិះកិច្ចការសង្គ្រាម,នៅក្នុងបរិយការណ៏,ជាមេត្រីភាពយ៉ាងធំ,សមនឹងឋានៈជាបងប្អូន,ជាទីស្រឡាញ់(។)បន្ទាប់មក

ស្តេចទាំងពីរព្រះអង្គ,ក៏លើកទ័ពខ្មែរសៀម,ឆ្លងទៅទិសខាងកើត,ចោមបន្ទាយព្រះសេរីរាជាភ្លាម,នៅខេត្តកំពង់សៀម។

ព្រះសេរីរាជា,លុះទ្រង់ស្តេចបានជ្រាបថា,ព្រះអនុជ,ឲទូតទៅអន្ទងទ័ពសៀម,មកច្បាំងនឹងព្រះអង្គ,ទ្រង់មានព្រះតម្រាស់

ប្រឹក្សានឹងសេនាបតី,មន្ត្រីជាមេកងទ័ពធំតូច,ដើម្បីរកមធ្យាបាយ,ទប់ទល់នឹង,វិការ(ការប្រែប្រួល)នៃសភាពការណ៏

សឹកនេះ,ខណៈនោះ,មានយោបល់ពីរខុសគ្នា,ខាងមន្ត្រីស៊ីវឹល,តាមរយៈសម្តេចចៅហ្វាទឡ្ហ,យល់ឃើញថាទ័ពព្រះនគរ,ពុំ

អាចទប់ទល់នឹងទ័ពសម្ពន្ធមិត្តសៀមខ្មែរនោះបានទេ,ដ្បិតទ័ពគេនៅថ្មីថ្មោង,ស្បៀងអាហារ,អាវុធយុទ្ធភ័ណ្ឌ,គេក៏បរិបូណ៏,

ម្ខាងមេទ័ព,យល់ឃើញផ្ទុយពីខាងស៊ីវិល,នាំគ្នាថ្វាយយោបល់ដល់ព្រះចៅខ្លួនថា,ដ្បិតសៀម,វាធ្លាប់ចាញ់ថ្វីដៃទ័ពយើង,

ឯចំណែកទ័ពខ្មែរខាងលិច(ទ័ពព្រះធម្មរាជា)នៅថ្មី,គ្មានការពិសោធន៏ក្នុងសង្គ្រាម,ព្រោះតាំងពីមានវិវាទក្នុងព្រះនគរ

មក,ពុំសូវចូលច្បាំងសោះ,គិតតែការពារផែនដីតែប៉ុណ្ណោះ,ទុព្វលភាពរបស់សត្រូវនេះ,ជាទ្រព្យសំរាប់ទ័ពយើងទៅវិញទេ,

ទោះបីយើងមានការនឿយហត់ក្នុងសង្គ្រាមយ៉ាងណាក៏ដោយ,អាហារ,សស្ត្រាវុធ,ក៏ស្តួចស្តើងពិតមែន,តែយើងមាន

ប្រៀបតាមកម្លាំងចិត្ត,និងការពិសោធន៏ក្នុងសង្គ្រាម,អាចនាំឲយើង,មានជ័យជំនះ,លើទ័ពសម្ពន្ធមិត្តសៀមខ្មែរជាពុំ

ខាន។

ក្រោយពីបានស្តាប់យោបល់សព្វគ្រប់,អស់មុខមន្ត្រីរួចហើយ,ព្រះសេរីរាជា,ទ្រង់ស្វែងយល់ថា,ខាងមន្ត្រីស៊ីវិល,យល់សម

ហេតុផល,ជាងខាងយោធា,ទ្រង់សំដែងការអរណាស់,ពីសេចក្តីក្លាហាន,និងចិត្តឈឺឆ្អាល,ពីសំណាក់បណ្តាមេទ័ពធំតូច,

ពីទឹកចិត្ត,ជួយយកអាសាព្រះអង្គ,តែទ្រង់សំរេចចិត្ត,ឈរលើការពិត,ជាងសេចក្តីស្រើបចិត្ត,គឺយកការចរចា,សុំចុះចូល

ជាមួយទ័ពសម្ពន្ធមិត្តសៀមខ្មែរ,ព្រោះនឹងធ្វើសង្គ្រាមទល់នឹងគេ,គឺពិតចាញ់គេ,ដូច្នេះជាវញ្ឈកម្ម(អំពើឥតផល)នាំរេហ៏

ពលនិងរាស្ត្រស្លាប់គ្មានប្រយោជន៏(។)មានព្រះបន្ទូលរួច,ព្រះសេរីរាជា,ស្តេចត្រាស់ប្រើរាជតេជទូត,ឲទៅទូលសម្តេចព្រះ

ធម្មរាជាថា,ព្រះអង្គនឹងបញ្ឈប់ធ្វើសង្គ្រាមភ្លាមជាមួយនឹងទ័ពព្រះស្រីសុរិយោទ័យ(។)សម្តេចធម្មរាជា,និងព្រះចៅ

ចក្រពត្តិ,កាលទ្រង់ជ្រាបហើយ,មានព្រះអំណរណាស់,ស្តេចទាំងពីរព្រះអង្គ,ត្រាស់បង្គាប់ឲរាជទូតនោះ,នាំចម្លើយថ្វាយ

តបព្រះសេរីរាជា,ថាសូមអញ្ជើញព្រះរាជា,ឲព្រះអង្គយាងមកស្រុករោងទង,ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម,មកជួបជុំគ្នាដើម្បីធ្វើ

បុណ្យអបអរសាទរនូវសន្តិភាពនេះ។

ខណៈនោះ,ព្រះចៅចក្រពត្តិ,ទទួលព្រះសេរីរាជាមេត្រីភាព,ទ្រង់ក្រាបទូលស្តេចខ្មែរថា៖

ខ្ញុំជាអនុជលើកទ័ពមកនេះ,ព្រោះព្រះរៀមនិងព្រះភាគិនេយ្យោ,ទ្រង់ធ្វើសង្គ្រាមយូរឆ្នាំមកហើយ,ពុំសម្រេច,ដូច្នេះសូម

កុំឲទ្រង់តូចព្រះទ័យឡើយ,សូមតាំងព្រះទ័យជួយព្រះពុទ្ធសាសនា,បំបាត់ទុក្ខប្រជារាស្ត្រឲបាននៅសុខក្សេមក្សាន្ត,ខ្ញុំសុំ

អញ្ជើញស្តេច,ទៅគង់ក្រុងទេពបុរី,ជាមួយគ្នា,ឯចំណែកពញាអុង,ជាបុត្រព្រះអង្គ,ខ្ញុំសុំជាបុត្រធម៍,នឹងទំនុកបម្រុង

ឲដូច,ជារាជបុត្របង្កើតរបស់ទូលបង្គំ,ឯមុខមន្រ្តីបណ្តាជាខ្ញុំ,នឹងចង់ទៅតាមប៉ុន្មាន,ក៏ទៅតាមស្ម័គ្រចិត្តចុះ

ស្តេចសៀមត្រាស់ចប់សព្វគ្រប់ហើយ,ទ្រង់យាងចូលពន្លាជ័យតែព្រះអង្គឯង,ទុកឲនាយកងទ័ពសៀម,ដែលបានទទួល

ណាត់,កិច្ចការទាហាននោះ,ឃុំសម្តេចសេរីរាជា,ពញាអុង,និង,ខ្ញុំរាជការទុកសិន(។)បន្ទាប់មក,ព្រះចៅចក្រពត្តិ,ឲរាជទូត

ទៅអញ្ជើញ,ព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,អំពីត្រើយខាងកើត,ដើម្បីចរចាររៀបចំ,ឲព្រះនគរឲបានសុខសាន្តឡើងវិញ។

ព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,ទ្រង់ជ្រាបថា,សៀមចាប់,ព្រះបិតុលា(ឪពុកមា)ទ្រង់មានអំណរណាស់,ដោយមានវិចិន្តាថា,ព្រះចៅ

សៀម,នឹងឲព្រះអង្គ,ឡើងសោយរាជសម្បត្តិជាពុំខាន,ព្រោះព្រះធម្មរាជា,ជាមា,របស់ព្រះអង្គពិតមែន,តែព្រះជន្មវស្សា

តិចជាងទេ,បើមិនដូច្នេះ,ព្រះចៅ,គង់នឹងពិភ័ក្តិ(ការចែក)ផែនដីជាពីរស្មើគ្នាពុំខាន(។)លុះទ្រង់ព្រះចិន្តាដូច្នេះហើយ,

ទ្រង់ក៏សំរេចចិត្ត,យាងទៅជួបនឹងព្រះចៅចក្រពត្តិ(។)ខណៈនោះ,ស្តេចសៀម,ទ្រង់ត្រាស់នឹងព្រះស្រីសុរិយោទ័យថា៖

សម្តេចព្រះសេរីរាជា,និង,ព្រះអង្គ,ជាគូសង្គ្រាមនឹងគ្នា,ឥឡូវនេះ,បើយើង,យកតែមួយអង្គទៅក្រុងទេពបុរី,ដូចជា

យុត្តិធម៍ណាស់,ហេតុដូច្នេះ,សូមអញ្ជើញក្មួយ,ទៅក្រុងទេពបុរី,ជាមួយព្រះបិតុលាចុះ

ព្រះចៅចក្រពត្តិ,ត្រាស់ចប់ប៉ុណ្ណេះហើយ,ក៏ឲទាហានអញ្ជើញ,ព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,ចូលក្នុងបន្ទាយ(។)កងទ័ពទាំងឡាយ,

ដែលហែហមព្,រះស្រីសុរិយោទ័យមក,នឹងចូលទៅតាមផងពុំបាន,ព្រោះទាហានសៀម,ឃាត់មិនឲចូល,ដូច្នេះក៏នាំគ្នាថយ

មកចាំស្តាប់ការណ៏នៅខាងក្រៅ,លុះបានដឹងថា,សៀមឃុំស្តេចខ្លួន,នឹងយកទៅស្រុកសៀម,ក៏ទាល់គំនិត,ភិតភ័យ,

ហើយនាំគ្នារត់ត្រឡប់ទៅស្រុកវិញអស់។

 

សំរេចអស់នូវគោលបំណងដែលបានរៀបចំទុកជាមុននេះហើយ,ព្រះចៅចក្រពត្តិ,ស្តេចក៏លើកទ័ព,នាំក្សត្រខ្មែរទាំងពីរ

ព្រះអង្គ,និងគ្រួសារសៀម,ដែលព្រះសេរីរាជា,បានកៀរពីអតីកាល,យាងវឹលត្រឡប់ទៅស្រុកសៀមវិញ,ព្រះធម្មរាជា,ទ្រង់

យាងជូនដំណើរព្រះចៅសៀម,រហូតដល់ខេត្តលង្វែក,រួចហើយ,ស្តេចទាំងពីរព្រះអង្គ,ក៏ថ្វាយបង្គំលាគ្នានៅត្រង់នោះ(។)

ក្នុងដំណើរវឹលត្រឡប់,ទៅស្រុកសៀមនេះ,ព្រះសេរីរាជា,ព្រះអង្គតូចព្រះទ័យណាស់,និងមានលជ្ជីភាព(សេចក្តីខ្មាស់)ចំពោះ

ព្រអង្គខ្លួនឯង,ព្រោះចាញ់ល្បិចដោយវញ្ចនការ(ការបោកប្រាស់)ទ្រង់ពុំសោយសោះ,អស់ព្រះកាយពល,ទាល់តែទ្រង់ព្រះ

អាពាធ(ឈឺ)ជាទម្ងន់,ក៏ទទួលសុវណ្ណគតទៅ,ឯចំណែកព្រះស្រីសុរិយោទ័យ,ក្រោយពីទ្រង់យាងដល់ក្រុងទេពបុរី,បាន១៥

ថ្ងៃ,មានអាពាធជាទម្ងន់,ហើយទ្រង់សុវណ្ណគតទៅ(។)ព្រះចៅចក្រពត្តិ,ចេញរាជបញ្ញត្តិ,តាំងជាផ្លូវការ,ពញាអុង,ជាព្រះ

រាជបុត្រធម៍របស់ព្រះអង្គ,ទ្រង់ថ្វាយព្រះនាម,ព្រះសុទ្ធានរាជា,ទុកជាបុត្រច្បង,ទ្រង់ប្រោសព្រះទាន,ព្រះរាជបុត្រីបង្កើត,

ឲជាព្រះជាយា,និងព្រះស្នំក្រមការទាំងពួង,ហើយឲយាងទៅគ្រងស្រុកសុវណ្ណខាកលោក។

ព្រះបាទសម្តេចស្រីធម្មរាជា,បានក្លាយជាព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាតែមួយ,ទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទាន,រង្វាន់ដល់អស់មុខមន្ត្រី,ឲ

ឡើងយសសក្តិ,សមតាមស្នាដៃរៀងៗខ្លួន,និងទ្រង់លើកលែងយកពន្ធការខ្កួន,និងពន្ធព្រះរាជធានី៣ឆ្នាំ,ដើម្បីជួយសំ

រាលបន្ទុកជីវភាពអាណាប្រជានុរាស្ត្រ(។)ព្រះអង្គបានបន្តសោយរាជសម្បត្តិ,ដោយកិត្តិគុណ,អស់រយៈពេល១៩ឆ្នាំ,ទ្រង់

សោយព្រះទិវង្គត,ក្នុងឆ្នាំ១៥០៤,ក្នុងព្រះជន្មាយុ៦៤វស្សា,ដោយព្រះរោគ៕

សំណួរសួរថា,តើព្រះធម្មរាជា,ជាស្តេចសង្គ្រោះជាតិ,ឬជា,ស្តេចក្បត់ជាតិ?

សូមចាំអានអត្ថាធិប្បាយរបស់ខ្ញុំនៅក្នុងជំពូកទី២

 

ចតុជនាភិបាល=អ្នកមានជ័យជំនះបួននាក់ដែលទទួលភារៈគ្រប់គ្រងនគរ។

Partager cet article

Repost0
17 janvier 2014 5 17 /01 /janvier /2014 09:58

 

DSC05407 

Une stratégie à reculons

 

 

Quand Sam Rainsy et Kem Sokha prorogent la négociation avec le Parti du peuple cambodgien (PCC), c’est sans doute pour exprimer l’aveu de leur échec, parce que dans les pourparlers entre les partis, celui de Sam Rainsy devrait s’abstenir d’évoquer le cas de Hun Sen, Premier ministre illégitime, qui pratique avec ses paras du 911, appelés la « Troisième main », les assassinats des manifestants pacifiques. Par la voie de négociation, Sam Rainsy obligera encore une fois de serrer ce troisième main, tachée de sang, de Hun Sen, en outrageant l’âme des 4 morts innocents, tués par les snipers de ce dernier, dont leurs revendications était de demander seulement une augmentation de salaire.

 

Nous le savons, après le 4 janvier 2014, date à laquelle la place de « Démocratie » étant assaillie par les hommes de Hun Sen, le Parti du salut national khmer venait de perdre l’initiative, parce que ces deux leaders, Sam Rainsy et Kem Sokha, ont perdu leur sang-froid en allant demander en vain l’aide de l’ambassade des États-Unis d’Amérique pour se cacher : ce geste est-t-il regardé comme l’acte de non-violence ou de lâcheté ? La question serait sans doute sans réponse, parce que ces deux leaders sont des humains normaux dont la peur de la mort est naturelle chez l’Homme. Et tous les humains sont compréhensibles à cette démarche. En revanche, ce qu’on sache, c’est que cette attitude a mis fin de leur anaphore « Je suis prêt à mourir pour mon pays ». En ce qui me concerne, je me demande, pourquoi Sam Rainsy a choisi l’ambassade des Etats-Unis d’Amérique au lieu de celle de la République populaire de la Chine, dont il met tout son espoir à ce pays communiste d’être la solution khmère. Si sa foi intime à la Chine rouge s’ajoute à l’irénisme politique entre le Vietnam et la Chine en espérant que ces deux pays communistes aient la volonté de contraindre Hun Sen à partager le pouvoir avec lui, ne perdra-t-il encore plus la conscience des difficultés du Cambodge de faire pousser l’arbre de la démocratie libérale dans le champ des pays communistes ? S'il n'écarte pas rapidement de cette voie, le peuple khmer va accepter n'importe quels modèles démocratiques importés par les Chinois et des Vietnamiens. Ce peuple risque de ne pas avoir d'expériente pertinente dans la poursuite du maintien de la démocratie libérale et l'indépendance de son pays.        

 

Avec le choix de la solution communiste d’aujourd’hui, appelée la « stratégie à reculons » Sam Rainsy et Kem Sokha doivent prouver que, entre le peuple khmer, désiré du changement du régime, et eux, voulus partager le pouvoir, même pour une courte durée, avec Hun Sen, c’est encore du sérieux. C’est ce décalage qui crée le doute sur leur volonté sincère de servir le peuple. Mais on peut dire aussi que la politique est un art d’exécution et d’efficacité : seuls la méthode employée et les résultats obtenus diront si Sam Rainsy et Kem Sokha ont réussi. Mais, est-ce qu’ils ont aujourd’hui une méthode d’exécution ? La négociation avec le PPC est-elle une méthode ? Oui ! pour partager le pouvoir avec Hun Sen, Non ! pour révoquer Hun Sen de la fonction du chef du gouvernement, occupé illégalement depuis Chien Von, l’homme de paille de Hun Sen, a expulsé les députés du Parti Sam Rainsy de l’Assemblée nationale. Or on sait que la réussite souhaitée par la majorité des Khmers dans le conflit politique entre les électeurs et le parti au pouvoir se mesure par la fin immédiate du pouvoir totalitaire de Hun Sen. Donc, ceux qui soutiennent la « stratégie à reculons » sont des complices de la « Troisième main » parce qu'elle protège tous les crimes qui ont été commis par Hun Sen depuis belle lurette et ces forfaits sont restés impunis à ce jour.          

Et ceux qui applaudissent cette stratégie préfèrent le Parti au Peuple. Le choix probable du Parti du salut national khmer (PSNK) de siéger à l’Assemblée nationale pour préparer les élections, prévues dans deux ans ou trois ans… est idéologiquement infect, parce que ce choix évoque plutôt la victoire du PCC que celle de la justice, revendiquée par les électeurs. Peut-être Sam Rainsy et Kem Sokha ont-ils voulu que le peuple attendre la mort en attendant les choses s’arrangent d’elles-mêmes pour leur parti. En ce cas, leurs discours auront séduit leurs supporteurs inconditionnels, mais leurs actes seront arrachés sans pitié par les électeurs, et la communauté internationale, parce qu’ils vont laisser prospérer le mal dans le pays. Quand la « stratégie à reculons » sera mise en application par Sam Rainsy, et ce sera bientôt avec ou sans la garantie de l'O.N.U, le PCC et PSNK useront d’arguments similaires et s’autoriseront en avocats de la paix sociale et de la stabilité politique dans le pays, alors qu’ils partagent en fait le même objectif : la colonisation vietnamienne au Cambodge.                   

 

 

Partager cet article

Repost0
14 janvier 2014 2 14 /01 /janvier /2014 07:32

ខ្ញុំ ធ្លាប់ បាន សរសេរ អត្ថបទ មួយ ជា ភាសា បារាំង ដាក់ចំណងជើង ថា « នគរ មួយ គ្មាន វិរបុរស ជាតិ » នៅ ក្នុង គតិ (esprit) របស់ ខ្ញុំ គឺ ខ្ញុំ ចង់ បង្ហាញ មតិផ្ទាល់ខ្លួន ដល់ មហាជនខ្មែរ ថា នៅ ក្នុង សង្គម ខ្មែរ នៅ មិន ទាន់ មាន ឯកភាព នៅ ឡើយ ទៅ លើ សកម្មភាព របស់ បុគ្គល ណា ម្នាក់ ដែល អាច ឲ មតិ សាធារណៈជន បំពាក់ ងារ ដល់ ជន នោះ ជា វិបុរសជាតិព្រោះ ស្រុក ខ្មែរ យើង តាំង ពី អតីតកាល មក ដល់បច្ចុប្បន្នកាល នៅ រស់ ជា និច្ច ក្នុង ឥទ្ធពល អំណាចនយោបាយ ឥត មាន កំរិត ដែល វា នាំ ឲ មាន ភាព ច្របូកច្របល់ សំរាប់ ធ្វើ ការវិនិច្ជ័យ រក ការពិត លើ អំពើ ល្អ អំពើអាក្រក់ សំរាប់ ជាតិ ដែល សុទ្ធ ជា អំពើ មាន ការ ជាប់ ទាក់ ទិន ជា និច្ច ក្នុង អំណាច នយោបាយ ដែល វា អាច កែខៃ បាន ស ជា ខ្មៅ ឬ ខ្មៅ ជា ស។

 

DSC05407 គួរលើកយកមកពិចារណាដែរ

  Un pays sans héros nationalចុចទីនេះដើម្បីអានអត្ថបទ

 

 

Partager cet article

Repost0
4 janvier 2014 6 04 /01 /janvier /2014 07:39

 

DSC05407 ប្រតិកម្មរហ័ស

 

ឈាមខ្មែរ

 

ថ្ងៃទី៣មករាឆ្នាំ២០១៤បាតុករដែលជាកម្មករដ៏កំសត់ច្រើននាក់ត្រូវប៉ុលិសអាយ៉ងយួនបាច់សម្លាប់ដូចសត្វ(។)មរណ

ភាពគួរឲរន្ធត់នេះជាឃាដកម្មចេញមុខរបស់ហ៊ុនសែន,ដែលជាខ្មែរបាវព្រាវយួន,ត្រូវទទួលខុសត្រូវនៅចំពោះមុខ

ច្បាប់ជាតិនិងអន្តរជាតិ(។)មរណភាពដ៏ជាទីសោកស្តាយនេះក៏ជានិមិត្ថរូបនៃសេចក្តីក្លាហាននៃយុវកម្មករហ៊ានពុះពារ

ឥតញញើតនៅចំពោះមុខអាវុធពួកចោរលួចជាតិ,គឺរាជរដ្ឋាភិបាលចោរដឹកនាំដោយមេចោរហ៊ុនសែន។

ឃាតកម្មនេះធ្វើឡើងតាមការបញ្ញាជាក់ច្បាស់ពីរាជរដ្ឋាភិបាលចោរ,ដូច្នេះសមាជិករាជរដ្ឋាភិបាលចោរទាំងមូលជា

អ្នកទទួលការខុសត្រូវ,ជាពិសេសចោរសខេងដែលជាមេប៉ូលិសចោរទី១ត្រូវជាប់ចោទជាឃាតករដៃដល់ទី១ជាមួយចោរ

ហ៊ុនសែនដែលជាចៅហ្វាយ,ឯចំណែករដ្ឋមន្រ្តីចោរឯទៀតជាអ្នកចោរចូលរួមជាសកម្មក្នុងអំពើឃាតកម្មសម្លាប់

មនុស្សនេះ(។)ក្នុងរឿងឃាតកម្មនេះ,បើស្តេចសីហមុនីមិនផ្តន្ទាទោស,គឺប្រាកដជាស្តេចអង្គចូលរួមតាមផ្លូវចិត្តក្នុងអំពើ

ព្រៃផ្សៃនេះជាពុំខាន។

Partager cet article

Repost0
1 janvier 2014 3 01 /01 /janvier /2014 13:50

 

DSC05407 គួរលើកយកមកពិចារណាដែរ

 

 

វប្បធម៍ហៃអើ,នាំឲរាស្ត្រខ្មែរលង់ទឹកម្តងទៀត

 

យើងដឹងថានៅស្រុកខ្មែរមានលិចទឹកនាំបង្កើតទុក្ខដល់អ្នកស្រែចំការ,ប៉ុន្តែជាមួយគ្នានេះដែរក៏មានជំនន់រលា(១)

នៃកំហឹងប្រជាពលរដ្ឋចំពោះអ្នកដឹកនាំលួចជាតិ,ដែលនាំឲពួកចោរទាំងនោះមានការព្រួយអំពីអនាគតរបស់ខ្លួន,

ហើយនាំគ្នារៀបជើងព្រួលទប់ទល់នឹងគ្រោះថ្នាក់នេះ។

នៅចំពោះមុខជំនន់រលានេះ,ពួកចោរទាំងនោះមានយុទ្ធសាស្ត្រពីរយ៉ាង,ទី១.នាំគ្នាលើកទំនប់ទឹកភ្លាមៗទប់ទឹកមិនឲ

ហូរចូលមកបំផ្លាញប្រយោជន៏ពួកវា,ទី២.នាំគ្នាអង្គុយរង់ចាំពេលទឹកស្រកដោយសង្ឃឹមថានឹងស្រកនៅពេលឆាប់ៗ

ខាងមុខនេះ(។)បើយកមកប្រដូចក្នុងវិបន្តនយោបាយបច្ចុប្បន្ននៅស្រុកខ្មែរ,យើងអាចនិយាយបានថា៖

វិធីទី១របស់ពួកវា,គឺប្រើអំពើហឹង្សាវាយប្រហារកម្លាំងប្រជាពលរដ្ឋងើបប្រឆាំងនឹងពួកវា,វិធីទី២,គឺរកមធ្យាបាយពន្យា

ពេលក្នុងរយៈពេលវែង,ចាំឲកម្លាំងប្រជាពលរដ្ឋចុះខ្យោយខ្លួនឯង,ដោយប្រើល្បិចចរចាមិនចេះចប់មិនចេះហើយ។

ល្បិចទី២នះហើយដែលពួកចោរយកមកប្រើទប់ការបះបោររបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប្រឆាំងនឹងពួកវា,ព្រោះយើងដឹង

ថានៅពីក្រោយរនាំងពួកចោរអាយ៉ងទាំងនោះ,មានយួនកុម្មុយនិស្តជាអ្នកទាញខ្សែរញាក់ឲពួកវាកំរើកកាយវិការដូច

ជាវាឡសត្វ(២)ធ្វើពុតមិនស៊ីសាច់មនុស្សខ្មែរមួយរយៈពេលសិន(។)យួនកុម្មុយនិស្តយកល្បិចទី២នេះមកអនុវត្ត,ព្រោះ

ពួកវាស្គាល់ច្បាស់ណាស់នូវចរិតអ្នកនយោបាយខ្មែរដែលកំពុងនាំគ្នាដើរតួជាអ្នកប្រឆាំងវា,ហើយជាល្បិចដែលវាធ្លាប់

យកមកប្រើរួចមកហើយ,និងជាល្បិចមានជ័យជំនះជានិច្ចតាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣មកម្លេះ,ហើយខ្មោចស្តេចសីហនុ,រណឫទ្ថិ,

និងសមរង្សីក្តី,សុទ្ធតែធ្លាប់ជាប់កក្នុងអន្ទាក់ល្បិចចរចាមិនចេះចប់មិនចេះហើយនេះ(។)យួនស្គាល់ច្បាស់ចរិតពួក

ជនការី(acteurs)ខ្មែរដែលកំពុងឡើងលើសង្វៀនប្រយុទ្ធនយោបាយជាមួយវា,ព្រោះពួកនេះសុទ្ធតែជាគូសត្រូវធ្លាប់

ចាញ់វាជានិច្ចហើយមិនដែលរអារាងចាលនូវបរាជ័យរបស់ខ្លួននោះឡើយ,ហេតុដូច្នេះយួនឥតចាំបាច់ដូរល្បិចដែល

ធ្លាប់តែឈ្នះ,ព្រោះវាមើលឃើញច្បាស់ថាគូសត្រូវវានៅតែមិនចោលមារយាទសៃមម៉ៃ(friable)ជាអ្នកចាញ់មាយា

(ruse)វាដដែល។

ចរិតបរាជ័យអ្នកតាំងខ្លួនជាអ្នកសង្គ្រោះខ្មែរបច្ចុប្បន្នជាមារយាទចុះនាម(s’inscrire)ក្នុងនិរន្តរភាព(continuité)នៃ

នយោបាយខ្មោចស្តេចសីហនុ,គឺការស្វែងរកប្រយោជន៏ផ្ទាល់ខ្លួនសិនមុនប្រយោជន៏ជាតិ,ហើយប្រើមយ្យោបាយ

ឧបាយបញ្ជោតប្រជាករ(៣)សំរាប់ធ្វើឲសម្រេចគោលបំណងខ្លួន(។)ជាច្រើនលើកច្រើនគ្រាមកហើយ,ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ

តែងតែជួបប្រទះនឹងសេចក្តីសង្ឃឹមមិនពិតដោយនាំគ្នាឆាប់ជឿណាស់,ជាពិសេសអ្នកចេះដឹង,ទៅលើពន្លឺលុះក្នុង

សេចក្តីស្លាប់នៃខ្មោចស្តេចសីហនុដូចមមាចនាំគ្នាហើរចូលភ្លើងមរណៈដូច្នោះឯង(។)ការយកនិរន្តរភាពនៃ

នយោបាយខ្មោចសីហនុនេះ,ដែលយើងឲឈ្មោះថាឯកាធិបតេយ្យ(individualisme)មកឪបក្រសោបនេះ,វាមាននៅ

ក្នុងជីវណូ(germe)ពួកអ្នកតាំងខ្លួនជាអ្នកសង្គ្រោះខ្មែរបច្ចុប្បន្ន,ព្រោះពួកនេះមានកំណើតនិងមានជីវិតនៅក្នុង

ប្រព័ន្ធខ្ចឹបនៃសីហនុនិយម,គឺរស់នៅដូចគីង្គក់រស់នៅក្នុងអណ្តូងស្គាល់តែពន្លឺដែលមាននៅមាត់អណ្តូង,ហើយនៅ

ពេលដែលមានជំនន់រលាអាចឲខ្លួនចេញពីអណ្តូងបានក៏នៅតែរក្សាទម្លាប់ដែលមាននៅក្នុងជីវណូខ្លួនជានិច្ច។

យួនស្កាល់ចរិតនេះច្បាស់,គឺជាចរិតទុករាស្ត្រជាកម្លាំងនយោបាយរបស់ខ្លួនយកពលកម្មរាស្ត្រមកបំរើនយោបាយពួក

គាត់ដើម្បីរកប្រយោជន៏ផ្ទាល់មុនប្រយោជន៏ជាតិ,ហើយគាត់មិនសូវគិតពីផលវិបាកនៅពេលដែលពួកគាត់ទទួល

បរាជ័យម្តងៗ,ប្រជាពលរដ្ឋតែងតែទទួលរងទុក្ខវេទនាជានិច្ច,ឧទាហរណ៏ជាក់ស្តែងក្នុងរយៈពេលជាងសាមសិបឆ្នាំនេះ,

ក្នុងនយោបាយដើរតាមធ្នារនយោបាយខ្មោចស្តេចសីហនុនេះ,ដែលនាំឲប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររស់ក្នុងអាណានិគមយួននិង

ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបបផ្តាច់ការស៊ីសាច់ហុតឈាមរាស្ត្រ(។)មកដល់ពេលនេះទៀតពួកគាត់,ទោះបីមានរាស្ត្រខ្មែរជិត

មួយនគរគាំទ្រ,ក៏នៅតែមានគំនិតខូចយកកម្លាំងគាំទ្រធ្វើជាកូនសោបើកទ្វារការចរចារជាមួយគណបក្សកាន់

អំណាចដែលជាបក្សបំរើផលប្រយោជន៏យួនទៅវិញ(។)ផែនការរបស់ពួកគាត់ក្នុងការចរចានេះមាន៖

១.ចូលធ្វើសហប្រតិបត្តិការក្នុងសភាជាតិមានចែកអាសនៈស្មើគ្នាជាមួយគណបក្សកាន់អំណាចក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំ

ដើម្បីរៀបចំបោះឆ្នោតឡើងវិញសំរាប់អាណត្តិទី៦ ;

២.បង្កើតរដ្ឋាភិបាលទ្វេបក្ស”សង្គ្រោះជាតិនិងប្រជាជន”សំរាប់ចាត់ចែងកិច្ចការជាធម្មតារបស់រដ្ឋ ;

៣.ជ្រើសតាំងសមាជិកថ្មីនៃគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំបោះឆ្នោត(ក.ជ.ប.)មានចំនួន៥០%មកពីគណបក្សសង្គ្រោះ

ជាតិ,៥០%ទៀតមកពីគណបក្សប្រជាជន ;

៤.ធ្វើច្បាប់ឲមានការឧបត្ថកធនជាថវិកាដល់គណបក្សចូលរួមបោះឆ្នោត,និងការកំណត់ឲពេលវេលាធ្វើឃោសនា

តាមទូរទស្សន៏និងវិទ្យុជាតិនិងឯកជន ;

៥.ជ្រើសតាំងសមាជិកក្រុមព្រឹក្សាធម្មនុញ្ញជាថ្មី ;

៦.នាយករដ្ឋមន្រ្តីអន្តរកាលស្នើទៅព្រះមហាក្សត្យសូមឲប្រកាសរំលាយរដ្ឋសភាជាតិនិងព្រឹទ្ធសភាដើម្បីធ្វើការបោះ

ឆ្នោតតំណាងរាស្រ្តនិងក្រុមព្រឹក្សាឃុំនិងសង្កាត់ជាថ្មី។

ផែនការរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលបានរៀបរាប់ជាសង្ខេបខាងលើនេះ,យើងឃើញមានភាពឆ្គាំឆ្គងជាច្រើន

ណាស់ក្នុងផ្នែកគតិយុត្ត,សិលធម៍,និងប្រសិទ្ធភាពក្នុងការអនុវត្តន៏ផង។

១.ក្នុងផ្នែកគតិយុត្ត :

គណបក្សសង្គ្រោះជាតិមិនសុខចិត្តទទួលស្គាល់លទ្ធផលការបោះឆ្នោតតាមការប្រកាសដោយសំអាងលើភស្តុតាងថា

មានការលួចឆ្នោត,ហើយទាមទារឲក.ជ.ប.និងក្រុមព្រឹក្សាធម្មនុញ្ញរកយុត្តិធម៍ឲ,បើគ្មានយុត្តិធម៍គឺគណបក្សខ្លួនមិន

ទទួលស្គាល់រដ្ឋសភាបច្ចុប្បន្នថាជាសភាស្របច្បាប់,មកដល់ថ្ងៃនេះក្រុមព្រឹក្សាធម្មនុញ្ញទទួលស្កាល់ជាផ្លូវការនៃលទ្ធ

ផលបោះឆ្នោត,គឺគណបក្សប្រជាជនជាអ្នកឈ្នះបានទទួលអាសនៈ៦៨,គណបក្សសង្គ្រោះជាតិជាអ្នកចាញ់បានទទួលអា

សនៈ៥៥,ដូច្នេះអ្វិដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិតវ៉ាឲរកការពិតដើម្បីយុត្តិធម៍ត្រូវក្រុមព្រឹក្សាធម្មនុញ្ញគេទុកជាឥតបាន

ការ,ដូច្នេះគឺគ្មានយុត្តិធម៍សំរាប់ម្ចាស់ឆ្នោត(។)ប្រស្នាគឺថាការដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិស្នើរចែកអាសនៈ៥០%ស្មើ

គ្នាជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច,តើគាត់ឈរលើច្បាប់អ្វី,បើគ្មានការរកការពិតក្នុងការលួចឆ្នោតបានផង,ហេតុអ្វីបាន

ជាគាត់យកការមានតុល្យភាពជាមួយគណបក្សប្រជាជនក្នុងសភាជាយុត្តិធម៍,យុត្តិធម៍មិនមែនជាការត្រូវរូវគ្នាឬជា

ការឃុបឃិតចែកឈ្នះគ្នារវាងគណបក្សសង្គ្រោះជាតិនិងប្រជាជននោះឡើយ(។)បើគ្មានការរកការពិតជូនម្ចាស់ឆ្នោត,

គឺគ្មានយុត្តិធម៍,ដូច្នេះសភាជាតិមានតុល្យាភាពរវាងគណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរក៏នៅជាសភាជាតិឥតស្របច្បាប់ឬ

ជាសភាចោរដដែល,គ្រាន់តែពីមុនមានក្រុមចោរតែមួយ,តែបើមានសភាជាតិ៥០%,គឺនឹងមានក្រុមចោរពីរតែ

ប៉ុណ្ណោះ,សភាចោរគឺនៅតែសភាចោរដដែលព្រោះជាសភាគ្មានមូលដ្ឋានយុត្តធម៍,កើតមានឡើងពីការលួចឆ្នោត។

យើងឃើញថាទស្សនៈយុត្តិធម៍របស់សមរង្សីនិងកិមសុខាដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនេះវាមានបដិវាទកម្ម

(contradiction)នឹងគោលការណ៏ច្បាប់ទាំងស្រុង,និងការតវ៉ារកយុត្តិធម៍ជូនម្ចាស់ឆ្នោតផង,ដូច្នេះយើងអាចទុក

ទស្សនៈខុសច្បាប់,និងក្បត់ឆន្ទៈរាស្ត្រនេះជាទស្សនៈមានអយុត្តិធម៍ណាស់សំរាប់ប្រជាជាតិខ្មែរ(។)យើងសួរថាបើ

បុគ្គលទាំងពីររូបនេះជាមនុស្សមិនគោរពច្បាប់ហើយមិនប្រកាន់ពាក្យសច្ចៈ,តើពួកគាត់ជាមនុស្សបែបណា(?)ដូច្នេះ

យើងលើកផ្នែកសីលធម៍នៃគំនិតខុសឆ្កងក្នុងផែនការគណបក្សសង្គ្រោះជាតិមកពិនិត្យបន្តទៀត។

២.ផ្នែលសីលធម៍ :

អ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិមិនដែលគោរពពាក្យដែលខ្លួនសន្យានោះឡើយ,តាំងពីមុនពេលបោះឆ្នោតរហូតមក

ដល់បច្ចុប្បន្នកាល,តួយ៉ាង(exemple)ការប្រកាសថាបើគ្មានកំណែទំរង់ក.ជ.ប.គឺគេមិនចូលរួនបោះឆ្នោត,តែគេនាំ

គ្នាធ្វើផ្ទុយនឹងការប្រកាសរបស់គេទៅវិញ,គឺនាំគ្នាចូលបោះឆ្នោតទោះបីគ្មានកំណែទំរង់ក.ជ.ប.ក៏ដោយ,ហើយបច្ចុប្បន្ន

នេះ,ទោះបីមានប្រជាករជាងមួយលាននាក់សំដែងកំហឹងហើយស្រែកឲហ៊ុនសែនលាលែងពីតំណែងក៏ដោយ,ពួកគេ

ឆ្លៀតយកកម្លាំងមហាជននេះទៅសូមគណបក្សប្រជាជនធ្វើការចរចារជាថ្មីដើម្បីចែកអំណាចដោយយកគោលដៅរៀប

ចំការបោះឆ្នោតជាថ្មីសំរាប់អាណត្តិទី៦,មកបន្លំមហាជន(។)ទង្វើទាំងឡាយនេះ,ទោះបីសហគមន៏អន្តរជាតិគេស្នើរឲ

មានដំណោះស្រាយតាមការចរចាររវាងគូបដិបក្ខក៏ដោយ,តែក៏គេមើលឃើញជាក់ច្បាស់អំពីការភូតកុហកចៀមជាំ

(à​​répétition)របស់អ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិចំពោះអ្នកគាំទ្រខ្លួន,នាំឲគេគ្មានជំនឿទុកចិត្តលើភាពប្រាកដ

ប្រជានិងគ្មានការតស៊ូគំនិតនយោបាយដ៏ខ្ជាប់ខ្ជួនរបស់គណបក្សនេះ,ហើយគេនាំគ្នាធ្វើការវិនិច្ជ័យក្នុងចិត្តគេ,ទុក

សមរង្ស៊ីនិងកិមសុខាជាអ្នកដឹកនាំកំប្លែង(rigolo)មួយ,ដែលជាការធ្វើឲចុះយ៉ាងខ្លាំងនូវតម្លៃអ្នកនយោបាយខ្មែរជា

ទួទៅ(។)អ្នកនយោបាយដែលអាចភរអ្នកគាំទ្រខ្លួនដោយឥតមានការអៀនខ្មាស់គឺពិតជាអាចក្លាយជាជនក្បត់ជាតិ

ជាពុំខាន(។)ចេតសិក(៤)លើគតិបណ្ឌិត(idéal)នៃសីលធម៍នយោបាយរបស់អ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ,គេ

ឃើញមានទុព្វលភាព(défaillance)គួរឲបារម្ភណាស់នៅក្នុងកាលៈទេសៈពិសេសហើយជាប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែល

ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរត្រូវការអ្នកដឹកនាំមានចរិយាសម្បត្តិជាអ្នកគោរពសីលធម៍ឥតខ្ចោះគឺជាអ្នកដឹកនាំទុកសីលធម៍ជា

សរណៈ(៥)ក្នុងគោលការណ៏នយោបាយរបស់ខ្លួន,បើអ្នកដឹកនាំការតស៊ូប្រឆាំងនឹងអាណានិគមយួននិងអំណាច

ផ្តាច់ការបំរើប្រយោជន៏យួនគ្មានសីលធម៍នោះទេ,គឺច្បាស់ជា,ទី១មិនឈ្នះយួនជាដាច់ខាត,ទី២គឺនាំមហាជនខ្មែរដើរ

ទៅរកជ្រោះមរណៈដែលនាំឲខ្មែរបាក់ស្បាតបោះបង់ជាចីរកាលការតស៊ូជាប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ(។)តើខ្មែរយើងគួរស្តាយ

ដែរឫទេបើសម្មតិកម្ម(hypothèses)ដ៏ចង្រៃនេះអាចនឹងក្លាយជាការពិតមួយសំរាប់ប្រជាជាតិខ្មែរដោយសារអ្នកដឹក

នាំការបះបោរមានមារយាទដូចពួកចោរកណ្តក(៦)បំរើយួនកុម្មុយនិស្តបច្ចុប្បន្ន។

៣.ក្នុងផ្នែកប្រសិទ្ធភាពក្នុងការអនុវត្តន៏ :

ផែនការដែលបានរៀបរាប់ខាងលើនេះពុំអាចមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការអនុវត្តន៏បាននោះឡើយបើផែនការនេះត្រូវ

យកមកអនុវត្តក្នុងក្របខ័ណ្ឌមិនរកយុត្តិធម៍ជាមុនជូនម្ចាស់ឆ្នោត,និងអ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិជាអ្នក

ដឹកនាំគ្មានសីលធម៍(។)ក្រៅពីនេះទៅទៀតជាការអនុវត្តទុកពេលវេលាឲគណបក្សប្រជាជនបង្រឹងឡើងវិញនូវមូល

ដ្ឋានអ្នកគាំទ្រគេឡើងវិញបានងាយស្រួល,ព្រោះអ្នកធ្លាប់គាំទ្រគណបក្សគេដែលនៅមានការរួញរាបោះបង់ការគាំទ្រ

ខ្លួន,មើលឃើញភាពទុនខ្សោយអ្នកដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងក្នុងភាពលុះដឹកនាំការតស៊ូប្តូរអំណាចផ្តាច់ការបច្ចុប្បន្ន

ដូច្នេះពួករួញរាទាំងនោះច្បាស់ជាគេវឹលត្រឡប់ទៅគាំទ្រគណបក្សគេវិញដើម្បីយ៉ាងហោចអាចរក្សាស័ក្តិយសខ្លួនដែល

មានរួចមកហើយ,ដូច្នេះអ្នកទាំងនោះនៅតែបំរើប្រយោជន៏គណបក្សប្រជាជនជានិច្ចដូចក្នុងសម័យហ្វុនស៊ីប៉ិចធ្វើ

សហការជាមួយគណបក្សប្រជាជននោះឯង(។)សមរង្ស៊ីត្រូវតែយល់ដឹងរឿងនេះច្បាស់ណាស់,តែបើគាត់ធ្វើល្ងើមិនដឹង

នូវផលវិបាកនេះ,គឺច្បាស់ជាគាត់មានចេតនាមិនល្អអ្វីមួយជាពុំខាន(។)យើងដឹងថាក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រពន្យារពេលជាមួយ

គណបក្សកាន់អំណាចគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រសម្លាប់ខ្លួនឯង,ព្រោះទុកពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ឲយួននិងហ៊ុនសែនរៀបជើង

ព្រួលជាថ្មីសំរាប់សម្លាប់ប្រជាករដែលកំពុងងើបប្រឆាំងនឹងអំណាចផ្តាច់ការរបស់ពួកវា(។)យើងដឹងច្បាស់ដែរថាក្នុង

ការតស៊ូរំលំរបបផ្តាច់ការជាការពិបាកណាស់,ដែលតម្រូវឲមានការអត់ធ្មត់,តែសមរង្ស៊ីនិងកិមសុខាមិនត្រូវយកការ

សូមឲបាតុករទ្រាំ,ដើម្បីយកពេលទៅចរចាក្បត់ឆន្ទៈអ្នកបះបោរនោះឡើយ(។)នរណាក៏គេដឹងដែរថាសព្វថ្ងៃ,សមរង្ស៊ី

កំពុងដើរតួពីរ,មួយធ្វើជាអ្នកដឹកនាំបាតុកម្ម,មួយទៀតជាអ្នកយកអាសា(៧)គណបក្សប្រជាជន,បើសខេង,រដ្ឋមន្ត្រីចោរ,

វាចង់បានអ្វីមួយ,វានិយាយទូរសព្ចផ្ទាល់ជាមួយសមរង្ស៊ី,ស្នើរបែបបញ្ជាឬដូចជាប្រើតែម្តងឲសមរង្ស៊ីធ្វើអ្វីមួយដើម្បី

ប្រយោជន៏ក្រុមចោរវា,រឿងដែលអស្ចារ្យគឺសមរង្ស៊ីគាត់សុខចិត្តធ្វើតាមមែន !មារយាទថោកទាបបែបអស់នេះហើយ

ដែលនាំប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគាត់ស្ទើតែលែងមានជំនឿលើអ្នកដឹកនាំគ្រប់និន្នាការនយោបាយ។

កិមសុខាគាត់និយាយត្រូវថានៅក្នុងកំឡុងពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០នៅស្រុកខ្មែរមានការបំលាស់ប្តូររបបនយោ

បាយច្រើនដងណាស់តែរាស្ត្រខ្មែរនៅតែវេទនាដដែល,រឿងនេះកិមសុខាត្រូវយកចិត្តគំនិតរបស់គាត់ផ្ទាល់មកពិនិត្យ

និងវិភាគដោយខ្លួងឯង(introspection)អំពីភាពខុសគ្នា១០០%,អ្វីដែលគាត់និយាយថាត្រូវតែដូរនិងទង្វើគាត់កំពុង

ធ្វើ,គឺការចរចាជាមួយគណបក្សលួចឆ្នោតដើម្បីលួចចែកអំណាចគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ(។)កិមសុខាគ្រាន់តែយកករណីខ្លួន

ផ្ទាល់មកសិក្សាគឺច្បាស់ជាគាត់ឆ្លើយនឹងសំណួរគាត់រួចទៅហើយ។

ចរិតខូចរបស់អ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ,នាំឲយើងលើកយកសំដីលោកអ៊ូចល់,អ្នកដឹកនាំម្នាក់នៃចលនាបដិត្តន៏

ផ្កាឈូក,ក្នុងការធ្វើអធិប្បាយយ៉ាងក្បោះក្បាយមួយតាមរលកវិទ្យុចលនាបដិវត្តន៏ផ្កាឈូករាងរាល់ថ្ងៃសៅរ៏ក្នុង”បណ្តាំ

នៃវិធីធ្វើបដិវត្តន៏ផ្កាឈូក”(៨)ដែលជាសៅវនីយ៏(៩)ថា,ប្រយ័ត្នមហាបាតុកម្មបច្ចុប្បន្ននៅស្រុកខ្មែរមានមនុស្សចូល

រួមជាងមួយលាននាក់ដឹកនាំដោយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលជាគណបក្សគ្មានគោលដៅច្បាស់លាស់,មានលទ្ធផលត្រឹម

ដូចឃ្លាពាក្យមួយគេនិយាយថាភ្នំបង្កើតបានកណ្តុរតែមួយ(១០)គាត់បន្ថែមទៀតថាប្រយ័ត្នតែកណ្តុរនោះជាកណ្តុរមាន

រោគវានឹងអាចនាំចម្លងរោគធ្វើឲរាស្ត្រកាន់តែស្លាប់ថែមទៅទៀត(។)យើងគ្រាន់តែសង្កេតឃើញថាសៅវនីយលោកអ៊ូ

ចាល់,វាមានសេចក្តីពិតច្រើន,សមរង្ស៊ីនិងកិមសុខា,មានមនុស្សគាំទ្ររាប់លាននាក់,តែបែជាគាត់នាំគ្នាធ្វើថោក

ឲតំណាងគណបក្សគាត់ទៅអង្គុយចរចាជាមួយបាវបំរើសខេងទៅវិញ,គណបក្សប្រជាជនវាឈប់បញ្ជូនតំណាងគណ

បក្សវាមកចរចាជាមួយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ,ព្រោះគេមិនទទួលស្គាល់ការតវ៉ារបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិជារឿង

នយោបាយនោះឡើយ(។)គណបក្សសង្គ្រោះជាតិសព្វថ្ងៃរវល់គិតសូមប្រាក់ខែតំណាងរាស្ត្រជាប់ឆ្នោតច្រើនជាងរក

យុត្តិធម៍ជូនម្ចាស់ឆ្នោត,ព្រោះតំណាងរាស្ត្រជាប់ឆ្នោតភាគច្រើនកំពុងមានបញ្ហាលុយសំរាប់រស់នៅ(។)នេះឫមិនហៅ

ថា”ភ្នំបង្កើតកណ្តុរតែមួយ”ឬមួយគេអាចនិយាយបានថា”ស្វាបានដូងមិនដឹងធ្វើដូម្តេចអាចស៊ីសាច់និងផឹកទឹកដូង

បាន”ដូចជារណឫទ្ថិបានអំណាចមិនដឹងយកមកធ្វើអ្វី,មិនខុសគ្នាសមរង្ស៊ីនិងកិមសុខាមានកម្លាំងប្រជាជាតិគាំទ្រ

មិនដឹងយកមកប្រើបែបណា(។)តើអ្នកទាំងនោះជាស្វាឬមិនស្វា?យើងរង់ចាំមើលមតិរបស់លោកម៉មសាណង់ដូក្នុង

ការបើកទ្វាការចរចារជាថ្មី,នៅថ្ងៃទី៣ខែមករាឆ្នាំ២០១៤,រវាងគណបក្សសង្គ្រោះជាតិនិងបាវបំរើសខេង,តើលោកយល់

ឃើញបែបណាដែរ។

 

ប្រកដណាស់អ្វីដែលយើងលើកយកមកពិពណ៏នាខាងលើនេះ,គឺយើងគ្មានគោលបំណងយកជើងរាទឹកដល់មហា

បាតុកម្មបច្ចុប្បន្ននេះទេ,ឬរំខានឆាឆៅដល់នយោបាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិនោះដែរ,ហើយជាពិសេសកុំនាំគ្នានឹក

ស្មានដូចខ្មែរយើងខ្លះយល់ឃើញថាទង្វើជាវាចសិក(១១)យើងជាសំដីនាំឲបែកបាក់សាមគ្គីជាតិខ្មែរនៅចំពោះមុខ

សត្រូវជាតិ,យើងគ្រាន់តែរំលឹកថា”វប្បធម៍ហៃអើ”ទេដែលនាំឲខ្មាំងខ្លាំង,ហើយបើខ្មាំងខ្លាំងច្បាស់ជាសាមគ្គីខ្មែរ,វា

រលាយដោយខ្លួនឯង,មិនចាំនរណាម្នាក់ធ្វើអ្វីឲបេះពាល់នោះឡើយ,ឧទាហរណ៏មានច្រើនណាស់ដែលឲខ្មែរយើងងើប

មុខមិនរួចដោយសារវប្បធម៍ហៃអើនេះ,ជាពិសេសអ្នកចេះដឹងមួយចំនួនធំ,ពួកគាត់គិតតែពីនាំគ្នារត់ស្រចុះស្រឡើង

នាំគ្នាគាំទ្រដោយផ្កាប់មុខ,ប៉ុលពត,សីហនុ,រណឫទ្ថិ,សីហមនី,សមរង្ស៊ី..ល..ពួកគាត់ចេះតែធ្វើជាអ្នកគាំទ្រគេ,មិនដែល

ចង់ដើរតួជាជនការី(acteur)ជាសកម្មក្នុងសកម្មភាពនយោបាយសំរាប់ជាតិនោះឡើយ,តួយ៉ាងបើគាត់ចូលក្នុងគណ

បក្សនយោបាយណាមួយ,គឺហាក់បីគាត់យកឧត្តមគតិរបស់គាត់ទៅកប់ចោលតែម្តង,ទោះបីគាត់មើលឃើញថាមគ្គ

ទេសក៏(leader)គាត់មានគំនិតយ៉ាប់យ៉ាងណាក៏ដោយក៏គាត់ឥតហ៊ានហើបមាត់និយាយដែរ,ហាក់បីដូចជាគាត់ខ្លាច

បាត់ប្រយោជន៏អ្វីមួយក្នុងឋានៈគាត់ជាអ្នកគាំទ្រផ្កាប់មុខ(។)យើងដឹងថាយួនវាជ្រើសរើសខ្មែរល្ងង់សំរាប់ធ្វើជាបាវបំរើ

វា,ឯចំណែកខ្មែរអ្នកចេះយើង,គាត់នាំគ្នាទៅគាំទ្រគេដើម្បីដើរតួជាអ្នកល្ងង់(។)ម្នាក់ៗឃើញតែនិយាយថាគាត់រវល់

ណាស់រកពេលពិភាក្សាគ្នាមិនបានទេ,ព្រោះគាត់យល់ថាជាតិកំពុងលង់ទឹក,ផ្ទុយទៅវិញទេ,ក្នុងកាលៈទេសៈនេះឯង

ហើយដែលខ្មែរអ្នកចេះត្រូវចំណាយពេលជានិច្ចក្នុងការពិភាក្សាឲល្អិតល្អន់គ្រប់សំណួរឬពាក្យទាំងឡាយដែលគួរឬត្រូវ

បំភ្លើជូនមហាជនឲបានដឹង(។)កុំយកលេសថាចាំថ្ងៃក្រោយសូមលើកមកនិយាយគ្នា,ឬទុកអ្នកជំនាញគេយកទៅគិត

ទៅ(។)យើងត្រូវដឹងថាបច្ចុប្បន្ននេះខ្មែរយើងគ្មានអ្នកជំនាញនោះឡើយ,គឺអស់លោកដែលតាំងខ្លួនជាអ្នកចេះឬរវល់

គិតរឿងជាតិនេះហើយជាអ្នកជំនាញ(។)នេះហើយដែលគេហៅថា”វប្បធម៍ហៃអើ,នាំរាស្ត្រឲលង់ទឹក”។

ឆ្នាំថ្មី២០១៤,ជាឆ្នាំសំរាប់ខ្មែរគ្រប់ស្រទាប់ចេះជួយខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯងក្នុងសេចក្តីក្លាហានមាំទាំចំពោះមុខការ

ទន្ទ្រានយួនកុម្មយនិស្តមកក្នុងទឹកដីខ្មែរ,និងនយោបាយហួងហែងរបស់ចិនកុម្មុនិស្តក្នុងនយោបាយខ្មែរ,ដែលជា

កត្តាបង្កើតឲមានភាពចង្រៃគ្រប់បែបយ៉ាងនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ(។)បើខ្មែរយើងចេះជួយខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯងបាន,ក្នុងឋានៈ

ជាខ្មែរអ្នកជា,ជាទឡ្ហជន(១២)ច្បាស់ជាខ្មែរយើងរកឃើញកុសល(le.bien),សោភ័ព(le.beau)និងលោកកិយសច្ចៈ

(le.vrai)ជាពុំខាន(។)នេះជាការជូនពររបស់ខ្ញុំដល់ប្រជាជាតិខ្មែរក្នុងឆ្នាំថ្មី២០១៤៕

 

១ ជំនន់រលា=ជំនន់លិចសាយពេញបាស(Déluge)។

វាឡសត្វ=សត្វកាចសាហាវ។

ប្រជាករ=Manifestation de masse

ចេតសិក=conception mentale

៥ សារណៈ=សំរាប់គោរពកោតខ្លាច។

៦ ចោរកណ្តក=ចោរសាហាវ។

៧ យកអាសា=Rendre un bon office

៨ បណ្តាំនៃវិធីធ្វើបដិវត្តន៏ផ្កាឈូក=Discours de méthode de la révolution Lotus

៩ សៅវនីយ៏=Parole digne d’être écouté ;ពាក្យដែលគួរឲស្តាប់។

១០ ភ្នំបង្កើតកូនកណ្តុរតែមួយ=La montagne accouche d’une souris

១១ វាចសិក=oral ;verbal ;សំដី។

១២ ទឡ្ហជន=ជនខ្លាំងរឹងប៉ឹង។

Partager cet article

Repost0
28 décembre 2013 6 28 /12 /décembre /2013 04:40

 

DSC05407 គួរលើកយកមកពិចារណាដែរ

 

 

មិនត្រូវខ្លាចធ្វើបដិវត្តនោះឡើយ

 

ពាក្យបដិវត្តន៌មិនមែនជាពាក្យជាកម្មសិទ្ធដាច់មុខរបស់បក្សកុម្មុយនិស្តនោះឡើយ,ពាក្យនេះលោកស៊ុនយ៉ាត់សេន

លោកបានយកមកប្រើសំរាប់បង្កើតចលនាសារធារណរដ្ឋដើម្បីវាយរំលំរបបរាជានិយមប្រកបដោយជោគជ័យ,ហើយ

លោកបានប្រកាសសារធារណរដ្ឋចិនទី១នាឆ្នាំ១៩១១,ជាសារធារណរដ្ឋអនុវត្តន៌របបសារធារណរដ្ឋសេរីដែលជាលទ្ធិខុស

ពីរបបសារធារណរដ្ឋប្រជាធិបេតេយ្យឬប្រជាមានិតដែលជារបបសាធារណរដ្ឋរបស់លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត។

បដិវត្តន៏របស់លទ្ធិកុម្មុយនិស្តជាបដិវត្តន៏មានគោលបំណងដូររបបនយោបាយចាស់ដើម្បីរៀបចំសង្គមថ្មីគ្មានវណ្ណៈ,

ប្រើយុទ្ធសាស្ត្រ”ការប្រយុទ្ធវណ្ណៈ”ជាមធ្យោបាយតែមួយក្រោមការដឹកនាំរបស់គណបក្សកុម្មុយនិស្តតែមួយគត់។

ឯចំណែកបដិវត្តន៏សេរីជាបដិវត្តន៏រំដោះប្រជាពលរដ្ឋពីរបបសក្តិភូមិឬរបបផ្តាច់ការ,ដើម្បីរកសេរីភាពជូនដល់ប្រជា

ពលរដ្ឋដែលគេទុកជាអធិបតី,ជាអ្នកជ្រើសរើសតាមការបោះឆ្នោតជាសាកលជាសេរី,និងដោយគ្មានការភ័យខ្លាច,

ក្នុងជម្រើសរបស់ខ្លួនយករបបនយោបាយ,យកអ្នកដឹកនាំដែលខ្លួនយល់ឃើញថាល្អសំរាប់ជាតិ(។)និយាយឲខ្លីបដិវត្តន៏

សេរីគឺការអនុវត្តន៏លទ្ធិប្រជាធិបេតយ្យសេរីដែលទុកតួអង្គមនុស្ស(Etre)ជាពលរដ្ឋមានការទទួលខុសត្រូវដើម្បីខ្លួន

ឯងជាបុគ្គល,និងសង្គមជាតិក្នុងឋានៈខ្លួនជាតួអង្គមនុស្សនៃសង្គម(Etre.social) ការទទួលខុសត្រូវគឺចាំបាច់ត្រូវមាន

សេរីភាពដែលមានច្បាប់រដ្ឋជាអ្នកគ្រប់គ្រង,ដែលជាច្បាប់បង្កើតឡើងដោយប្រជាពលរដ្ឋ,ដើម្បីការពារប្រជាពលរដ្ឋ។

យើងដឹងថាយុទ្ធសាស្ត្របដិវត្តកុម្មុយនិស្ត,វាប្រើពាក្យសង្គ្រាមប្រជាជន(១)ដើម្បីស្វែងរកការគាំទ្រពីប្រជាជនដើម្បីវាយ

ប្រហារសត្រូវរបស់បក្សវា(។)តាមការពិតសង្គ្រាមប្រជាជននេះពួកកុម្មុយនិស្តទុកប្រជាជនជាឧបករណ៍សំរាប់ធ្វើ

សង្គ្រាម,បំរើបក្សកុម្មុយនិស្ត,ព្រោះគេសង្កេតឃើញថាគ្រាណាបក្សកុម្មុយនិស្តឈ្នះសង្គ្រាម,បក្សនេះមិនដែលយកជ័យ

ជំនះនេះមកបំរើប្រជាជននោះឡើយ,ផ្ទុយទៅវិញវាមានតែធ្វើការបង្រ្កាបប្រជាជនដើម្បីកសាងសង្គមហួសវិស័យមួយ

គឺសង្គមគ្មានវណ្ណៈដែលនៅក្នុងនោះប្រជាជនត្រូវបក្សកុម្មុនិស្តបង្អត់សេរីភាពគ្រប់បែបយ៉ាងក្នុងការរស់នៅជា

មនុស្សនិងជាពលរដ្ឋ(។)ដោយយោងទៅលើភាពចង្រៃនៃបដិវត្តន៏នៃពួកកុម្មុយនិស្តនេះហើយ,បានជាពាក្យបដិវត្តន៏

ក្លាយជាទំនាស់(négation)នៃការរីកចំរើននៃមនុស្សជាតិ(។)ឧទាហរណ៏ជាក់ស្តែងសំរាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៃទំនាស់នេះ

គឺរបបខ្មែរក្រហមដែលវាបានយកលទ្ធិកុម្មុយនិស្តសុទ្ធសាតមកអនុវត្តក្នុងសង្គមខ្មែរនាំបំផ្លាញជាតិនិងសង្គមខ្មែរស្ទើ

តែរលាយសូន្យក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីមួយ(។)តែពួកអ្នកកាន់ជើងពួកកុម្មុយនិស្តគេតែងនាំគ្នាបកស្រាយដើម្បីដោះស្រាយ

អំពើឧក្រិដ្ឋកម្មនៃរបបខ្មែរក្រហមថាមិនមែនជារបបកុម្មុយនិស្តនោះទេ,ដូចយ៉ាងលោកJ.Lacoutureសរសេរក្នុង

សៀវភៅលោកថា(២)

របបប៉ុលពតជារបបវ្វាសសិសនៃឧណ្ហប្រទេសនិងជារបបសង្គមជាតិនិយមនៃវាលស្រូវ(៣)”

យើងឃើញច្បាស់ណាស់,ក្នុងគ្រាណា,មនោគមវិជ្ជាម៉ាកសិសនៃពួកអ្នកលេនិននិយមដ៏បរសុទ្ធតាមប្រពៃណី,ប្រព្រឹត្ត

ឥតប្រកែកបានដូចពួកឃាតករណាស៊ី,អ្នកការពាររបបកុម្មុនិស្តតែងតែធ្វើការពន្យល់ដ៏ស្រួលមួយថា,ច្បាស់ណាស់

ពួកប្រព្រឹត្តអំពើឃាតកម្មនេះជាពួកណាស៊ី,មិនមែនជាពួកកុម្មុយនិស្តនោះទេ។

ដូចបច្ចុប្បន្ននេះទៀត,ខ្មែរយើងខ្លះនិយាយថាអ្នកដែលសម្លាប់ខ្មែរមិនមែនជាពួកខ្មែរក្រហមទេ,គឺពួកយួនប្រើឲពួក

កុម្មុយនិស្តនិយមយួន,ដែលខ្មែរយើងហៅថាខ្មែរយៀកម៉ិញ,ពួកនេះវាលួចលាក់ខ្លួនក្នុងពួកកុម្មុយនិស្តខ្មែរនិយមចិន,

សម្លាប់ខ្មែរ(។)គំនិតបែបនេះគឺច្បាស់ជាគំនិតការពារលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត,និងការពារពួកប៉ុលពត,ដោយមិនដឹងខ្លួនឬ

មួយដោយចេតនា(។)ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម,បេច្ឈឃាតសម្លាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគឺខ្មែរកុម្មុយនិស្តនិងយួន,រួមគ្នាសម្លាប់

ខ្មែរ,នៅក្នុងគោលបំណងតែមួយគឺបំរើមនោគមន៏វិជ្ជាកុម្មុយនិស្ត(។)យួនយកលទ្ធិកុម្មុយនិស្តដើម្បីបន្តនយោបាយ

ពង្រិកទឹកដីជារបស់វា,ឯចំណែកខ្មែរកុម្មុយនិស្តប្រើលទ្ធិកុម្មុយនិស្តបំរើយួនឥតដឹងខ្លួន,និងបំផ្លាញជាតិខ្លួនឯង

ដោយចេតនាផង(។)ដូច្នេះតាំងពីឆ្នាំ១៩៧០មកដល់បច្ចុប្បន្ន,ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាអ្នករងគ្រោះពីបដិវត្តន៏កុម្មុយនិស្ត,

ដែលជាកត្តាមួយឲខ្មែរយើងខ្លាចពាក្យបដិវត្តន៏ព្រោះវាបែរជាមានន័យថាជាចលនាបំផ្លាញជាតិខ្មែរ(។)មួយវិញទៀត

ខ្មែរយើងមិនត្រូវនឹកស្មានថាប្រទេសចិនកុម្មុយនិស្តដែលគេបានក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចក្នុងពិភពលោកមួយ

ដែរ,លែងមានគោលបំណងបញ្ចូលមនោគមន៏កុម្មុយនិស្តមកក្នុងស្រុកខ្មែរ,ព្រោះចិនកុម្មុយនិស្តគេឈប់ធ្វើសង្គ្រាម

នយោបាយស្វែងរកឥទ្ធិពលកុម្មុយនិស្តមកលើប្រទេសតូចៗ,ចិនគេគិតតែងធ្វើអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីជាតិគេ(។)ផ្ទុយ

ទៅវិញនាបច្ចុប្បន្ននេះ,ចិនកុម្មុយនិស្តកំពុងយកអាវុធមូលធន,ដែលជាអាវុធថ្មីរបស់គេដើម្បីវាយប្រហារលោកសេរី

ដើម្បីពង្រឹងនិងពង្រិចលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនៅក្នុងពិភពលោកជាពិសេសទៅលើប្រទេសក្រ,ដូចជាប្រទេសខ្មែរជាអាទ៏។

 

តាមការពិតពាក្យបដិវត្តន៏ជាពាក្យទួទៅមាននិយមន័យទូរលំទូរលាយណាស់,បើយើងយកវចនានុក្រមខ្មែររបស់ពុទ្ធ

សាសនាបណ្ឌិតមកមើលពាក្យនេះមានន័យថាៈ”ការវឹលត្រឡប់,ការប្រែប្រួល,ការកែប្រែឬផ្លាស់ប្តូរ,ជាការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាង

ឆាប់រហ័សនូវរបបគ្រប់គ្រងចាស់ដែលមិនចម្រើនឲបានចម្រើនលូតលាស់ទាន់កាលសម័យជាដើម,ការប្រព្រឹត្ត

ប្រឆាំងដោយកម្លាំងអាវុធចំពោះអំពើរំលោភ”។

យើងដឹងថាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរត្រូវការការផ្កាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សរបបដឹកនាំបច្ចប្បន្ន,ព្រោះជាតិខ្មែរកំពុងជួបប្រទះ

នឹងមហន្តរាយដែលវានឹងអាច ឲជាតិរលាយរលត់ក្នុងរយៈពេលដ៍ក្លីមួយព្រោះតែរបបនេះ(។)ច្បាស់ណាស់ហើយថាប្រជា

ពលរដ្ឋខ្មែរគ្មានអាវុធយោធាណាមួយសំរាប់វាយរំលំរបបបច្ចុប្បន៏នេះទេ,តែប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានកម្លាំងប្រជាជាតិខ្មែរ

ដែលមាននៅក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន,បើខ្មែរយើងចេះប្រើកម្លាំងនេះគឺពិតជាមានអាវុធដែលជាឆន្ទៈរបស់ប្រជាជាតិ

សំរាប់ប្រឆាំងដោយកម្លាំងអាវុធនេះចំពោះសត្រូវប្រជាជាតិខ្លួន(។)យើងដឹងថាយួនកុម្មុយនិស្តប្រើហ៊ុនសែនឲសម្លាប់

ខ្មែរដោយប្រើអាវុធយោធាដើម្បីការពារប្រយោជន៏យួន(។)ប្រស្នាចោទសួរថាតើឆន្ទៈរបស់ប្រជាជាតិវាជាអាវុធគ្រប់

គ្រាន់ដែរឫទេចំពោះមុខអាវុធយោធារបស់ខ្មាំងជាតិ(?)វាពិតជាមិនគ្រប់គ្រាន់នោះឡើយបើខ្មែរយើងគ្មានសេចក្តី

ក្លាហានរួមព្រោះថាសេចក្តីក្លាហានរួមនេះឯងជាកត្តាបង្កើតកម្លាំងរួមប្រឈរមុខនឹងកម្លាំងអាវុធយោធាកាន់

ប្រើដោយមនុស្សពាលមានទុច្ជន្ទៈ(៤)ជាជនងងឹតងងល់ចេះតែសម្លាប់មនុស្សដើម្បីរស់ដូចសត្វតិរច្ជាន(។)នៅ

ចំពោះមុខពពួកមនុស្សបែបនេះវាច្បាស់ជាអាចនាំឲមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិតដល់អ្នកប្រឆាំងនឹងប្រយោជន៏ពួកវាជា

ពុំខាន,តែបើយើងប្រៀបធៀបនឹងគ្រោះថ្នាក់ដែលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរកំពុងជួបប្រទះរាល់ថ្ងៃក្រោមអាណានិគមយួន

កុម្មុយនិស្តគឺច្បាស់ជាវាមិនស្មើនឹងគ្រោះថ្នាក់នេះទេ,ព្រោះថាគ្រោះថ្នាក់ក្រោមអាណានិគមយួនជាគ្រោះថ្នាក់រំលាយ

ជាតិខ្មែរពុំអាចថយក្រោយបាននោះឡើយ,ឯចំណែងគ្រោះថ្នាក់កើតមានឡើងពីការប្រឆាំងចំពោះមុខអាវុធយោធា

ខ្មាំងជាគ្រោះថ្នាក់រំដោះជាតិខ្មែរពីអាណានិគមស្រមោលយួននិងរបបផ្តាច់ការបំរើយួនសម្លាប់ខ្មែរ។

គ្រោះថ្នាក់មួយឲជាតិរស់,មួយទៀតគឺដេកចាំតែស្លាប់សំរាប់សម្លាប់ជាតិ។

និយាយពីគ្រោះថ្នាក់គឺត្រូវហ៊ានធ្វើបដិវត្ត,ទោះបីខ្មែរយើងនាំគ្នាធ្វើការប្រឆាំងនឹងរបបសព្វថ្ងៃបែបអហិង្សាក៏ដោយ,

តែការប្រឆាំងបែបនេះត្រូវការសេចក្តីក្លាហានប្រកបដោយកម្លាំងចិត្តនិងកម្លាំងកាយអង់អាចទើបអាចប្រឈរមុខ

នឹងអាវុធយោធាខ្មាំងបាន,តែបើខ្មែរយើងគ្រាន់តែយកការបន់ស្រន់ព្រះ,ព្រោះនាំគ្នាជឿជាក់ថាទង្វើនេះនឹងអាច

ឈ្នះសត្រូវដែលជាមនុស្សកាចសាហាវបានយ៉ាងងាយនោះ,គឺពិតជាការភាន់ច្រឡំមួយជាពុំខាន(។)ធ្វើបដិវត្តគឺត្រូវ

ការប្រមូលកម្លាំងប្រជាជាតិ,ហើយរៀបចំកម្លាំងនេះឲមានលំដាប់សំរាប់តទល់គ្រប់មធ្យាបាយនឹងសត្រូវជាតិ(។)ធ្វើ

បដិវត្តត្រូវមានលំដាប់កាលឲស្របទៅតាមតម្រូវការនៃស្ថានការណ៏នៃទំនាស់រវាងកម្លាំងប្រជាជាតិនឹងកម្លាំងសត្រូវ

ជាតិ(។)កម្លាំងនេះត្រូវការឲមានអ្នកដឹកនាំ,ព្រោះធ្វើបដិវត្តគឺជាផែនការមានអ្នកទទួលខុសត្រូវ,អ្នកដឹកនាំនោះ

សោតត្រូវកើតចេញមកប្រជាជាតិ,មានឆន្ទៈស្របទៅនឹងការចង់បានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងនាមជាមគ្គុទេសក៏នៃ

ចលនាបដិវត្តនិងជាអ្នកបំរើប្រយោជន៏រួមផង(។)កម្លាំងបដិវត្តជាកម្លាំងនយោបាយ,ជាកម្លាំងបះបំបោរមាន

លំដាប់,មានគោលដៅស្វែងរកជ័យជំនះលើកម្លាំងប្រឆាំងនឹងបដិវត្ត,ដូច្នេះកម្លាំងកំហឹងនៃប្រជាពលរដ្ឋមិនទាន់

គ្រប់គ្រាន់បង្កើតជាកម្លាំងបដិវត្តនោះឡើយ,វាជាការពិតណាស់ហើយថាកម្លាំងបដិវត្ត,វាមានប្រភពវាពីកំហឹងនៃ

ប្រជាពលរដ្ឋជាអ្នករងគ្រោះ,តែចាំបាច់កំហឹងនេះត្រូវមានមូលដ្ឋានជាកំហឹងរួម,កើតមានឡើងសំរាប់រកប្រយោជន៏

រួមដើម្បីប្រយោជន៏ជាតិក្នុងគោលការណ៏នៃការគោរពសទ្ធិនិងសេរីភាពរបស់ពលរដ្ឋម្នាៗក់ដែលមានចែងក្នុងច្បាប់

បង្កើតឡើងដោយប្រជាពលរដ្ឋ,ដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋ។

យើងសួរថាតើកំហឹងអាចជាមនោសញ្ចេតនាអហឹង្សាបានដែរឬទេ(?)តើយើងអាចធ្វើបដិវត្តអហឹង្សាបានដែរឬទេ?

គេតែងលើកយករូបលោកGandhiនិងលោកMandelaមកធ្វើជានិមិត្តរូបនៃបដិវត្តន៏អហឹង្សាប្រកបដោយជ័យជំនះ,

តែគេក៏ដឹងដែរថាបដិវត្តន៏អហឹង្សាដឹកនាំដោយឥស្សរជនល្បីល្បាញទាំងពីររូបនេះមិនមែនជាចលនាធ្វើការបន់ស្រន់

ព្រះនោះឡើយ,តាមការពិត,វាជាចលនានៃបដិវត្តន៏សុទ្ធសាត,មានមនុស្សស៊ូប្តូរស្លាប់រស់ច្រើនណាស់ដើម្បីរំដោះខ្លួន

ចេញពីអាណានិគមបរទេសឬដើម្បីធ្វើឲមនុស្សមានភាពស្មើគ្នាឥតប្រកាន់ពណ៏សម្បុរស្បែក(។)ដូចយើងដឹងស្រាប់

ហើយ,អ្វីដែលជាចលនាតវ៉ាគឺតែងតែជួបប្រទះនឹងប្រតិកម្មប្រឆាំងជានិច្ចពីសំណាក់អ្នកការពារផលប្រយោជន៏របស់

គេ,បើសិនជាអ្នកការពារផលប្រយោជន៏នោះជាមនុស្សមានសីលធម៍,គឺគេយកមធ្យាបាយចរចារជាមួយអ្នកតវ៉ាដើម្បី

ស្វែងរកដំណោះស្រាយត្រឹមត្រូវមួយ,ដែលអាចឲគូរបដិបក្ខយល់ព្រមទាំងសងខាង,តែបើអ្នកការពារផលប្រយោជន៏

នោះជាមនុស្សផ្តាច់ការ,គឺច្បាស់ជាគេប្រើវិធីហឹង្សាដើម្បីបង្គ្រាបអ្នកតវ៉ាជាពុំខាន,នៅក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ,អ្នកតវ៉ា

អាចមានចម្រើសវិធីបីយ៉ាង,ទី១បន្តការតវ៉ារបស់ខ្លួនដោយយកច្បាប់ជាអាវុធ,បើសិនជាស្ថាប័នអនុវត្តច្បាប់ជាស្ថា

ប័នឯករាជ្យ,ទី២បន្តការតវ៉ាតាមវិធ្វីធ្វើបាតុកម្មបំផ្លាញប្រយោជន៏អ្នកការពារផលប្រយោជន៏,លុះត្រាតែអ្នកនោះសុខ

ចិត្តធ្វើការចរចារដើម្បីរកដំណោះស្រាយត្រឹមត្រូវមួយដែលអ្នកតវ៉ាអាចទទួលបាន,ទី៣បន្តការតវ៉ាដោយឆ្លើយនឹង

អំពើហឹង្សាតាមវិធ្វីហឹង្សា,បើអ្នកតវ៉ាមានកម្លាំងធនធានមនុស្សនិងមធ្យាបាយសម្ភារៈគ្រប់គ្រាន់នឹងធ្វើបាន(។)ទង្វើ

ទាំងបីយ៉ាងខាងលើនេះជាទង្វើចុះនាមក្នុងសិទ្ធិនៃការការពារខ្លួនដែលមានចែងក្នុងច្បាប់,ដូច្នេះអ្វីដែលការពារ

ដោយច្បាប់គឺជាអំពើអហឹង្សា(។)អំពើអហឹង្សាមិនមែនមានន័យថាត្រូវនាំគ្នាអង្គុយឲគេសម្លាប់ដូចមាន់ទានោះឡើយ,

ព្រោះមនុស្សជាសត្វលោកមានមនោសញ្ចេញនានៃការឈឺចាប់តាមផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត,ដូច្នេះតាមធម្មជាតិ,មនុស្ស

ត្រូវតែមានប្រតិកម្មប្រឆាំងជានិច្ចនូវអ្វីដែលនាំឲខ្លួនមានទុក្ខ,បើមនុស្សគ្មានប្រតិកម្មប្រឆាំងនឹងអំពើដែលនាំ

ឲខ្លួនវេទនា,គឺពុំមែនជាមនុស្សនោះឡើយ,ហើយមនុស្សដែលប្រព្រឹត្តអំពើឲមនុស្សដូចគ្នាមានទុក្ខវេទនាក៏មិនមែន

ជាមនុស្សនោះដែរ។

អ្នកកាន់អំណាចផ្តាច់ការតែងតែទុកការតវ៉ារបស់អ្នកប្រឆាំងខ្លួនថាជាអំពើខុសច្បាប់,តែបើអ្នកផ្តាច់ការមិនស្តាប់

ការតវ៉ារបស់អ្នកប្រឆាំងខ្លួនគឺពិតជាគ្មានយុត្តិធម៍,បើគ្មានយុត្តិធម៍តើមានច្បាប់ដែរឬទេ(?)បើគ្មានច្បាប់សំរាប់

ការពារអ្នកទន់ខ្សោយ,អ្នកកាន់អំណាចផ្តាច់ការតែងប្រើអំពើហឹង្សាដែលខ្លួនទុកជាច្បាប់អ្នកខ្លាំងសំរាប់បង្ក្រាបអ្នក

តវ៉ាដែលជាអ្នកខ្សោយ,ហើយបើអ្នកខ្សោយគ្មានប្រតិកម្មនឹងអំពើហឹង្សានេះទេ,គឺច្បាស់ជាប្រគល់ជោគវាសនារបស់

ខ្លួនឲកាលធម៍(៥)ជាអ្នកគ្រប់គ្រង,ដែលជាធម៍បង្កើតឡើងដោយអ្នកខ្លាំងដើម្បីឲអ្នកខ្សោយសុខចិត្តទទួលស្គាល់

ល័ក្ខខណ្ឌនៃជីវិតដ៏វេទនារបស់ខ្លួនថាជាវាសនារបស់ខ្លួន(។)ដើម្បីចេញឲរួចពីឥទ្ធិពលនៃកាលធម៍នេះ,អ្នកខ្សោយត្រូវ

ធ្វើបដិវត្តគំនិតឈប់មានជំនឿលើកាលធម៍នេះដែលជាអបិយជំនឿ(superstition)នាំឲជីវិតខ្លួនរស់ដេកចាំតែស្លាប់

ក្នុងទុក្ខឥតទីបញ្ចប់បាន(។)ធ្វើបដិវត្តគំនិតគឺគ្រាន់តែជាកូនសោបើកទ្វារគុកអបិយជំនឿ,បន្ទាប់មកត្រូវហ៊ានដើរ

ចេញពីគុកនៃទុក្ខក្នុងជំនឿថ្មីគឺសេចក្តីសង្ឃឹមថាអាចនឹងកំចាត់ទុក្ខដែលខ្លួនមាននៅក្នុងកាយនឹងចិត្តដែលកើត

ឡើងពីការជិះជាន់ពីសំណាក់អ្នកខ្លាំង,ដំណើរនេះជាការធ្វើបដិវត្តសកម្ម,យកការបះបោរជាសក្មមភាពរួមនៃអ្នក

ខ្សោយ,ងើបប្រឆាំងអ្នកខ្លាំងតាមមធ្យោបាយត្រឹមត្រូវដែលខ្លួនអាចមាននិងរកបាន(។)មធ្យោយបាយត្រឹមត្រូវនេះ

ឯងជាបដិវត្តន៏អហឹង្សាដែលមានចែងក្នុងច្បាប់វិជ្ជមាននិងច្បាប់ធម្មជាតិផងគឺ”សិទ្ធិការពារខ្លួននៅចំពោះការបង្ក

អធិករណ៏ពីសំណាក់អ្នកផង”។

សិទ្ធិការពារខ្លួននេះជាអំពើហឹង្សាក្នុងគំនិតអហឹង្សាព្រោះជាចម្លើយនឹងអំពើហឹង្សារបស់អ្នកផងក្នុងគោលដៅរក

យុត្តិធម៍ដើម្បីសេចក្តីសុខតែប៉ុណ្ណោះ,មិនមែនស្វែងរកជោគជ័យដើម្បីជីះជាន់អ្នកផងឡើយដូចអ្នកខ្លាំងប្រើអំពើ

ហឹង្សាដើម្បីអំណាចនោះទេ(។)ដួច្នេះបដិវត្តន៏អហឹង្សាគឺជាបដិវត្តប្រើមធ្យោបាយត្រឹមត្រូវ,ទោះបីមធ្យោបាយនោះត្រូវ

ប្រើអំពើហឹង្សា,ដើម្បីការពារយុត្តិធម៍,ការពារសេរីភាព,នឹងរំដោះខ្លួនពីអំណាចផ្តាច់ការ(។)ហេតុនេះឯងហើយ,អ្នក

ខ្សោយមិនត្រូវខ្លាចធ្វើបដិវត្តនោះឡើយ(។)បើខ្លាចគឺស្លាប់,តែបើមានសេចក្តីក្លាហានហ៊ានងើបប្រឆាំងនឹងអ្នកកាន់

អំណាចផ្តាច់ការ,ប្រកដណាស់នឹងមានអ្នកស្លាប់,តែនៅទីបញ្ចប់គឺច្បាស់ជាមានជ័យជំនិះលើអំណាចផ្តាច់ការជាពុំ

ខាន,ដែលជាជ័យជំនិះសំរាប់សេចក្តីរុងរឿងនៃប្រជាជាតិខ្លួន។

បើលើកយកស្ថានការណ៏ស្រុកខ្មែរមកពិនិត្យ,យើងច្បាស់ជាយល់ថាការងើបប្រឆាំងនឹងអំណាចផ្តាច់ការជាអំពើមួយ

ពិបាកក្រៃលែង,ព្រោះចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវត្ត,តែយើងគ្រាន់តែមានជាមតិថាបើការនេះវាជាការពិបាកក្នុងការអនុ

វត្តន៏រួចហើយ,ដូច្នេះអ្នកដឹកនាំចលនាប្រឆាំងកុំនាំគ្នាធ្វើឲមានការពិបាកយល់ក្នុងផ្នែកគំនិតបង្ហាញផ្លូវដែលខ្លួន

ចង់ដើរទៅរកគោលបំណងដែលប្រជាពលរដ្ឋចង់បាន(។)ការដូរយុទ្ធសាស្ត្រឲស្របទៅនឹងស្ថានការណ៏ប្រែប្រួលជាការ

ធម្មតា,តែការច្រឡំខ្មាំងថាជាមិត្តឬទុកដៃគូជាសត្រូវគឺពិតជាបង្កើតភាពចាក់កណ្តាញ់ក្នុងគំនិតអ្នកតស៊ូរទាំងពួង

ដែលកំពុងងើបប្រឆាំងនឹងអំណាចផ្តាច់ការជាពុំខាន(។)ធ្វើបដិវត្តត្រូវចាំបាច់មានគោលដៅច្បាស់លាស់,ស្គាលមិត្ត

ស្គាល់សត្រូវទើបអាចប្រមូលកម្លាំងប្រជាជាតិបាន(។)បើស្គាល់មិត្តនិងសត្រូវជាតិច្បាស់ហើយ,ចុះហេតុអ្វីខ្មែរយើង

នៅតែខ្លាចមិនហ៊ានធ្វើបដិវត្តដើម្បីរំដោះជាតិពីអាណានិគមយួន,និងរំលំរបបបំផ្លាញជាតិខ្លួនឲបាន៕

 

សង្គ្រាមប្រជាជន=Guerre populaire

Jean Lacouture : Survive le peuple cambodgienne (1978)

Le régime Pol Pot était « un fascisme tropical » et « un social-nationalisme de rizière ».

​៤ទុច្ជន្ទៈ=ឆន្ទៈអាក្រក់ឬបំណងអាក្រក់។

កាលធម៍=Loi du destin

Partager cet article

Repost0
5 décembre 2013 4 05 /12 /décembre /2013 16:35

 

DSC05407

Le grand danger

 

 

Le danger de la nation khmère est plus grave qu’on le croit. A tel point de déliquescence, ce n’est pas des immigrants vietnamiens qui menacent l’indépendance nationale, ni la dictature de Hun Sen qui bloque le processus démocratique prévu dans les accords de paix du 23 octobre 1991, c’est la capacité du peuple khmer de faire face au danger elle-même qui est remise en question. Cette interrogation, souvent effleurée, rarement abordée de front, qu’il convient d’élucider sans faux-fuyants et sans réserves. L’heure décisive où nous sommes exige cette franchise et nous fait un devoir de cette netteté.

 

Nous, Khmers, nous proclamons souvent : Nous sommes les héritiers du savoir en puissance du peuple d’Angkor qui sont capable de rebâtir la grande nation khmère comme nos aïeux, mais qui prennent soin de réclamer des aides des pays voisins et le Cambodge reste tributaire de l’étranger dans tous les domaines. Comment expliquer cette contradiction ?

Une première cause en est cette inertie de la pensée que M. Jean-François Revel(1) a appelé la « rémanence idéologique ». Une idéologie peut survivre longtemps aux réalités politiques et sociales qu’elle accompagnait. Malgré la restauration de la monarchie médiocre, cette inertie de la pensée jouait dans le débat des Khmers démocrates, bien que le monde évolue dans une direction opposée à leurs préoccupations superflues. C’est là le fait capital, la vérité pénible qu’il faut signaler, et dont il est nécessaire de dire froidement la douloureuse conséquence : Profitent de cette faiblesse des Khmers démocrates, la Chine et le Vietnam communiste, avec Hun Sen comme valet, sont aujourd’hui victorieux au Cambodge. Le fait en lui-même n’est pas niable. Tout le monde convient que l’éducation politique du peuple khmer n’est pas faite. Les adversaires de la liberté, y compris le Protectorat français, se font, cette absence, une arme ; ils proclament bien haut que « le peuple khmer n’est pas mûr pour la liberté. » Les communistes, Pol Pot, le premier, plus hautement encore, affirment que « l’ignorance des paysans est funeste ». Les uns et les autres sont dans le vrai ; mais s’il est exact que cette ignorance crée à l’implantation de la démocratie dans le pays de sérieuses difficultés; il n’est pas vrai, que dans l’esprit de la nation khmère se rencontre, à l’état rudimentaire sans doute, à l’état d’instinct, un sentiment d’autant plus puissant qu’il est moins raisonné, nous voulons dire : les révoltes contre le principe d’autorité (la révolte de Sdach Kan, de Por Kam Boar, des Khmers rouges, etc.) l’appétit de la liberté (la croyance au Bouddhisme, dont la liberté est au cœur sa philosophie.) Donc, dans son ensemble, ou du moins dans son immense majorité, la nation khmère présente ce double caractère, éminemment contradictoire :

 

1. Qu’elle est, par instinct et par sentiment, tout à fait incapable de subir longtemps un pouvoir autoritaire ;

2. Qu’elle n’a pas l’éducation et la netteté d’opinion strictement nécessaire pour réguler avec l’intelligence, avec calme, avec régularité, au gouvernement du pays par le pays.

 

De telle vérités sont dures et pénibles à dire ; mais il faut s’y résigner, car la situation qui forcément en résulte n’est pas de celles qu’on puisse dissimuler ni supporter longtemps. Comment, en effet, dissimuler une vérité par tous reconnue dont les adversaires de la liberté eux-mêmes ont fait abus.

 

Il y a deux manières, pour une idéologie, de finir, dans les faits et dans les esprits. Elle est très bien  être terminée dans les premiers et régner encore dans les seconds, n’avoir plus aucun effet dans l’action – sinon un effet freinage – et occuper une place énorme dans les mots. Elle obéit alors à la consigne suprême des idéologies. Par exemple, nous n’hésitions pas de glorifier par les mots ampoulés du Roi Jayavarman VII, sans doute, roi libérateur de l’occupation des Chams, roi bouddhiste, mais un conservateur indéniable de l’idéologie monarchique fondée sur l’obéissance inconditionnelle du peuple à son souverain. Ce roi a sans doute une place dans l’histoire de la gloire de la nation khmère, mais cette célébrité martiale ne faisait jamais le bonheur du peuple. Par cette glorification, nous oublions que la voie du progrès, de la libération du pays et du peuple devrait toujours accompagnée par le développement de la liberté du peuple. Et les adeptes des Khmers rouges disent souvent des mots absurdes, c’est une façon subreptice d’insinuer : « Voyez, Pol Pot, ce n’est pas si mal que ça, mis à part quelques "pratiques contre l’humanité" il combattait au moins les Vietnamiens, ennemis du peuple khmer et il rendait aussi tous les Khmers également avisés.» Enfin, les mots candides prononcés par le Président du  Parti du salut National khmer (PSNK), c’est une façon détournée d’honorer : « le roi Sihamoni est victime du régime totalitaire comme tous les Khmers, il n’est donc pas responsable de sa collaboration avec Hun Sen. »

 

Au sein des héritiers du peuple d’Angkor que nous revendiquons à tort ou à raison, il y a une masse presque toujours inerte et passive, constitue une énorme force de la nation. Elle est composée, presque en totalité, de femmes et d’hommes qui n’ont pas su ou n’ont pas pu se donner l’instruction, l’intelligence. C’est ce que les urbains ont le tort d’appeler avec dédain : « Neak Sré » (les ruraux) et, en langage hautain : « les ignares ». Le plus grand nombre, sans opinions bien arrêtées, subit l’influence de l’éducation première, toute pleine des préjugés et des traditions autoritaires, dominée par le Bouddhisme, sur qui la monarchie conserve une action puissante. On l’a constaté récemment : les prières publiques ordonnées par le parti PSNK, allié de la monarchie, l’invocation continue de la religion dans tous les discours politiques. C’est pourquoi le PSNK n’est quelque chose que par la monarchie. Du reste, c’est un fait naturel et logique. Le seul levier du principe d’autorité de la monarchie, sa seule base, c’est la foi ; la foi doit être aveugle, l’obéissance passive. N’ayant pas d’opinions précises et ferme, les ruraux, vivants dans les villes pour subvenir aux besoins de leurs familles, iraient au hasard de leurs mécontentements, c'est-à-dire la participation aux élections non démocratiques ; et c’est ce qui est arrivé : témoin les succès du PSNK aux élections du 28 juillet. C’est ce fait se rencontre les causes principales qui font en même temps la force et la faiblesse du PSNK : La force repose sur le soutien d’une masse de population qui désire le changement de ses conditions matérielles indécentes, le salaire, le logement, la gratuité des soins, la pension pour les personnes âgées etc. La faiblesse est l’absence d’une force politique qui suppose que la volonté de tous les citoyens, chez chacun d’eux la connaissance exacte des faits, des choses, des principes sur lesquelles ils sont appelés à se prononcer, c’est-à-dire une éducation politique.

 

La force politique étant donnée au nombre, si le nombre est aveugle ou ignorant, le pays est livré forcément à tous les hasards. Toutes les entreprises deviennent possibles. Il suffit de tromper ou de flatter les masses pour disposer de leur force.  Sihanouk pouvait le faire au moyen de la séduction et du régime de contrainte ; Pol Pot le faisait par le mensonge et la terreur, Hun Sen le fait par la corruption, la fraude et la force. Cette situation dangereuse n’a qu’une issue : donner à la masse gouvernante l’éducation politique qui lui manque. Toute autre solution serait vaine. Mais est-ce que le peuple khmer a-t-il le temps pour s’instruire ? Est-ce que la nation khmère peut se permettre d’attendre ? Le peuple khmer peut encore gagner cette bataille. Il peut gagner non pas par la voie non-violence, mais par celle de la révolution non-violence. La voie non-violence est une force isolée, elle n’a pas ennemi. En revanche celle de la révolution non-violence est une force collective organisée, c’est-à-dire une force politique, il est donc nécessaire qu’elle doit identifier ses ennemis, si non sa cause est en danger. Aujourd’hui le peuple connait bien ses ennemis : la vaillance est donc indispensable. Attendre, c’est perdre toutes ses chances, parce que chaque jour mille colons vietnamiens assaillent la terre khmère. S’il veut attendre cinq ans encore, il sera de cinq ans plus près de la mort. Par la voie de la révolution non-violence, il s’instruit de la politique, c'est-à-dire ses drois et ses devoirs, dans l’action de la révolution et combatte en même temps pour sa liberté et l’indépendance de sa patrie en tant que Citoyen responsable. La révolution non-violence, c’est tout simplement d’utiliser le pouvoir du peuple, une arme unique, pour défendre une cause juste et contre des ennemis de la nation. Cette arme ne doit jamais être utilisée en vue d’un projet injuste ni contre un faible ennemi.

Si le peuple khmer s'abstient; si confiné dans sa tradition d'obéissance à l'autorité arrogante, il ne jette pas dans le combat politique sa force prépondérante, il verra peu à peu s'effondrer son pays, le Cambodge. 

(1) Jean-François Revel : Philosophe et écrivain français.

Partager cet article

Repost0

Présentation

  • : Le blog de Sangha OP
  • : រូបថតកាលជានិសិត្ស នៅសាកលវិទ្យាល័យ ភ្នំពេញ -មហាវិទ្យាល័យ អក្សរសាស្ត្រ និង មនុស្សសាស្ត្រ (ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ) - ទស្សវត្សរ៏ ៧០
  • Contact

Recherche

Liens