25 juillet 2014 5 25 /07 /juillet /2014 07:18

សក្តិយស និង លុយកាក់ ហាក់បីជាហេតុ​ ដែលនាំឲមេដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ(ចោរ) សុខ

ចិត្តចុះហត្ថលេខាជាមួយគណបក្សប្រជាជន លើកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីដំណោះស្រាយនយោបាយ

ជាប់គាំងស្ទះក្រោយពីការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិនាថ្ងៃទី២៨កក្តដាឆ្នាំ២០១៤។

សម-រង្សី អនាគត «សម្តេច» នឹងបានទទួលកៅអីតំណាង ដែល គ.ជ.ប. គេនឹងប្រគល់ឲ

ដោយឥតចាំបាច់មានការបោះឆ្នោតឡើងវិញ។ កៅអីបានបែបនេះ ជាកៅអីថោកទាបបំផុត

តែវាគ្មានការរំខានអ្វីដល់អារម្មណ៏របស់ សម-រង្សី ព្រោះខ្លួនជាតិរច្ជាន ឥតស្គាល់អ្វីជាធម៌នៃ

មនុស្សលោកនោះឡើយ គឺថា​ ឆ្កែ វានៅតែជាឆ្កែជាដ៏រាម។ ឯចំណែក កឹម-សុខា អនាគត «

អនុប្រធានរដ្ឋសភា» មានសេចក្តីសោមនស្សក្រៃលែង​ បានទទួលរង្វាន់ថ្មីនេះ ព្រោះនាមរបស់

គាត់ នឹងត្រូវបានក្រុមចោរយកទៅចុះក្នុងបញ្ជី នៃវរៈជនមានឯកសិទ្ធិ (nomenklatura) នៃ

របបចោរម័ត(Kleptocratie) នៅស្រុកខ្មែរ។ រីឯ អ្នកជាប់ឆ្នោតតំណាងរាស្ត្រ ៥៤នាក់ទៀត ត្រូវ

បានទទួលប្រាក់រំឭក គិតតាំងពីថ្ងៃបើករដ្ឋសភាសំរាប់អណត្តិទី៥មក។ តែរង្វាន់ទាំងឡាយ

នេះ វាមាន បដិភាគ (contrepartie) របស់វា ដែលយើងសន្មត់ថាមាននៅក្រៅផ្លូវការ, ដែល

គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ(ចោរ) ត្រូវប្រតិបត្តិ ជាដាច់ខាត គឺ៖

១. ត្រូវឈប់តវ៉ាជាបន្ទាន់ឲបើកទីលានប្រជាធិបតេយ្យ,

២. ត្រូវបញ្ជប់សកម្មភាពគ្រប់បែបយ៉ាង ជាដាច់ខាត ប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាល, គណបក្ស

ប្រជាជន,

៣. ត្រូវឈប់លើកមកនិយាយដាច់ខាត ជាសាធារណៈ នូវបញ្ហា អាណាព្យាបាលយួន, អាណា

និគមយួន, ព្រុំដែនខ្មែរ/យួន, កោះត្រល់ជាអាថ៍,

៤. ត្រូវឈប់ជ្រៀតជ្រែងក្នុងការបង្ក្រាបរបស់អាជ្ញាធរទៅលើបាតុករតវ៉ាក្នុងលក្ខណៈជា

នយោបាយក្តី និង ជាវិជ្ជាជីវៈក្តី,

៥. ត្រូវដើរតួជាអ្នកយកអាសា​ដល់រាជរដ្ឋាភិបាល លើឆាកនយោបាយជាតិ និង អន្តរជាតិ,

៦. ត្រូវគោរព សម្តេចអគ្គមហាសេនាតីតេជោ ហ៊ុន-សែន ជាអ្នកដឹកនាំដ៏ឧត្តុងឧត្តម នៃ

ប្រជាជាតិខ្មែរ, ជាបីតាអាយុជីវិតខ្មែរ ដែលមានថ្ងៃទី៧មករា (១៩៧៩) ជាសក្ខីកម្មជាប្រវត្តិសា

ស្ត្រជាតិខ្មែរ និង​ ប្រជាជាតិយៀកណាម,

៧. ត្រូវគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ (ចោរ) ទទួលស្គាល់ជាឧឡារិក ថាខ្លួនជាអ្នកចាញ់ឆ្នោត តាមការ

ចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀង ក្នុងស្មារតីផ្សះផ្សាជាតិ ជាចាំបាច់ ហើយ សុខចិត្តទទួលតួ

នាទី ឬ តំណែងណា ដែលគណបក្សប្រជាជន សុខចិត្តប្រគល់អោយ។​

យើងសន្មត់បន្តែមទៀត នូវប្រការមួយទៀត គឺ​ ៖ គណបក្សប្រជាជន ដំកល់ទុល សិទ្ធិជា

ឯកតោភាគី មិនគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង នៅពេលណាដែលគណបក្សប្រជាជនយល់ឃើញ

ថា ការប្រតិបត្តិកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ វានាំឲមានខាតប្រយោជន៏ដល់គណបក្សប្រជាជន។

ពុំនោះសោត គណបក្សប្រជាជន មិនបើកសិទ្ធិណាមួយឲគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ(ចោរ)ឈប់

គោរពកិច្ចព្រមព្រៀងនោះបានឡើយ។ បើនៅតែងរឹងទទឹង នឹងបំរាមនេះ មេដឹកនាំគណ

សង្គ្រោះជាតិត្រូវទទួលទោសក្នុងថ្នាក់បទឧក្រិដ្ឋ។  

អ្វីដែលយើងលើកយកមកពិពណ៍នាខាងលើនេះ វាជាផលនៃមនោគតិរបស់យើងពិត តែ

បើយោងទៅតាមឥរិយាបថ របស់អ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ(ចោរ) មនោគតិរបស់

យើងនេះ វាអាចមានសេចក្តីពិតច្រើនណាស់​ ព្រោះសេចក្តីត្រកសក្តិយស និង លុយកាក់ វា

ធ្វើឲជនទាំងនោះភ្លេចអស់នូវអ្វីដែលជាសីលធម៌ ហើយតណ្ហានេះ វាមានជានិច្ចតាំងពី

យូរយារមកហើយ នៅជាប់ស្អិតក្នុងសិតិ​ ដែលជាកត្តាជាកំណត់ (facteur déterminant)

សំរាប់ គណបក្សប្រជាជន យកវា មកធ្វើការគ្របសង្កត់នយោបាយ​ មកលើពួកជនលោភសក្តិ

យស និង លុយកាក់ នោះឯង។ អ្វីដែលពួកមេដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ កំពុងធ្វើ គឺជាផ្លូវ

ត្រង់ដើររកទីបញ្ចប់នៃអាយុជីវិតគណបក្ស គឺស្លាប់នៅលើបង្គង (ស្លាប់ក្នុងពេលរួមសង្វាត

ជាមួយគណបក្សចោរ) ដូចគណបក្ស ហ្វុនសាំងប៉ីច ក្នុងអតីតកាល។ កិច្ចព្រមព្រៀងថ្ងៃទី២២

កក្តដា គ្រាន់ជាដំណោះស្រាយកាលានុវត្តភាព (solution d’opportunité) របស់គណបក្សស

ង្គ្រោះជាតិ និង ប្រជាជន តែប៉ុណ្ណោះ ហើយវាគ្មានឥទ្ធិពលអ្វី ទៅលើអាថ៍បញ្ហានយោបាយជាតិ​​

ក្នុងវិស័យសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ, លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នោះទេ។ ត្រូវដឹងថា ជ័យជំនះ

អកុសល (victoire du mal) នេះវានឹងអាចជាជ័យជំនះស្ថាពរបាន​ បើប្រជាជនខ្មែរនាំគ្នាបន្ត

អង្គុយយំ កើតទុក្ខពីកម្មនៃជីវិតខ្លួន ហើយនាំគ្នាដេកចាំជាថ្មីម្តងទៀតព្រះបាទធម្មិក។

«ខ្លួនទីពឹងខ្លូន» ជាឪវាទព្រះពុទ្ធ ទុកជាសំពៅភេត្រាសំរាប់ជីះឆ្លងសមុទ្រទុក្ខ ក្នុងគោលដៅ

ទីបំផុត គឺសេរីភាព សំរាប់កសាងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ ដើម្បីសេចក្តីចំរើននៃប្រជាជាតិខ្មែរ៕  

Partager cet article

Published by សង្ហា ឧប - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article
23 juillet 2014 3 23 /07 /juillet /2014 10:48

Cliquez ici pour lire l'article en format PDF

Une méthode grossière (en khmer)

កិច្ចព្រមព្រៀង ស្តីពីការរកសុខផ្ទាល់ខ្លួន នៃក្រុមអ្នកនយោបាយនៅស្រុកខ្មែរ រវាងគណបក្ស

សង្គ្រោះចោរ និង គណបក្សចោរលួចជាតិ កាលពីថ្ងៃទី២២កក្តដាទើបតែកន្លងមកនេះ វា

គ្មានអ្វីនាំឲមានការផ្ញាក់ផ្អើល (វិស្ម័យ) សំរាប់អ្នកប្រជាធិបតេយ្យនោះឡើយ​ ព្រោះកិច្ចព្រម

ព្រៀងនេះ វាច្បាស់ជាត្រូវកើតមានជាពុំខាននៅពេលណាមួយនោះឯង រវាងជនទុច្ចរិត ដើម្បី

ការពារប្រយោជន៏វា តែការដែលគ្មាននរណាម្នាក់ អាចនឹកស្មានដល់ គឺជម្រើសនៃគោលវិធី

ដ៏កំរោលមួយ យកវាមកអនុវត្ត​​នៅក្នុងកាលៈទេសៈនៃនិគ្រោះ (répression) ជាក់ស្តែងពី

សំណាក់គណបក្សចោរលួចជាតិ រណបយួន ៖ បិទទីលានប្រជាធិបតេយ្យ, បិទសេរីភាពបញ្ចេញ

មតិ, ចាប់អ្នកតំណាងគណបក្សសង្គ្រោះចោរដាក់គុកព្រៃស​ តាមតែទំនើងចិត្ត។ល។

បើយើងលើកយកប្រការ៧ចំណុច​ មាននៅក្នុងហិរិកិច្ចព្រមព្រៀង (accord honteux) នេះមក​

ពិនិត្យ យើងឃើញគ្មានមានប្រការណាមួយ ស្តីពីការរំដោះសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ, ការពារលទ្ធិ

ប្រជាធិបតេយ្យ, រកយុត្តិធម៏ជូនម្ចាស់ឆ្នោត និង គ្រប់ជនរងគ្រោះពីនយោបាយផ្តាច់ការ

នៃរាជរដ្ឋាភិបាលនោះឡើយ​ និង គ្មានទស្សនវិស័យអភិវឌ្ឍន៏ សំរាប់ភាពចំរើន នៃសង្គម ក្រៅ

តែពីរបៀបចែកតួនាទីគ្នា រវាងជនទុច្ចរិតតែប៉ុណ្ណោះ ផ្ទុយទៅវិញ អំណាច ហ៊ុន-សែន នៅ

មានគ្រប់សារពើឋាន (omniprésence) សង្កត់លើក្បាល សម-រង្សី, កឹម-សុខា ដែលជាកូនឆ្កែ

ឆ្កួត ស្គមកើតស្រែងនោះឯង។

យើងមិនប្រដូច ទុច្ចរិតទាំងពីរក្បាលនេះ ជាជនក្បត់ជាតិទេ ព្រោះជនក្បត់ជាតិ វានៅមាន

ខូរវាជាអមនុស្ស ជ្រើសរើសគោលវិធីក្បត់ជាតិវា ជាឧបាយកលសំរាប់បោកប្រាស់ មិនមែន

ជ្រើសរើស គោលវិធីដ៏កំរោល ហោចល្អោញ (extrêmement rare)ដូចតិរច្ជានបែបនេះឡើយ។

មួយវិញទៀត ក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏ចង្រៃនេះ តម្រូវឲគណបក្សសង្គ្រោះចោរ​ ធ្វើការធានាជា

តុណ្ហី (tacite) ដល់គណបក្សចោរលួចជាតិ នូវការបន្ទច់បង្អាក់ (obstruction) គ្រប់បាតុកម្ម

របស់អ្នកស្នេហាជាតិ ប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌ និង របបផ្តាច់ការ។ ក្នុងលក្ខណៈនេះ គណ

បក្សសង្គ្រោះចោរ បានក្លាយជាកងរក្សាសន្តិសុខឲ ហ៊ុន-សែន និង អាជ្ញាធរស្រមោលយួននៅ

ស្រុកខ្មែរ។

ពន្លឺព្រះអារុណនៃគណបក្សសង្គ្រោះចោរ​ កំពុងតែបំភ្លឺបង្ហាញ នូវភាវគតិជាតិរច្ជានរបស់ សម-

រង្សិ, កឹម-សុខា និង អ្នកដឹកនាំមួយចំនួនតូច នាំគ្នាដើរជាជួរជាហ្វូងសត្វទៅថ្វាយបង្គំស្តេច

អាយ៉ង សុំការប្រសិទ្ធិពរ ដើម្បីឲពួកខ្លួនមានវិរិយៈ (ថាមពល) សំរាប់បំរើចោរ ឲបានប្រសិទ្ធិ

ភាព​ ហើយនាំគ្នា បោះចោលអ្នកគាំទ្រខ្លួន, ម្ចាស់ឆ្នោត,​ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដូចសំរាម។ នេះហើយ

ចរិតពួក «អា» តិរច្ជាន​។ តើចរិតបែបនេះវាខុសគ្នាត្រង់ណានឹង ហ៊ុន-សែន។ 

ជ័យជំនះយុត្តិធម៌​ លើអយុត្តិធម៌, លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ លើអំណាចផ្តាច់ការ វានៅតែមួយ

ជំហោង (portée de main) សោះ​ ព្រោះខ្មែរមួយនគរ គេហ៊ានងើបប្រឆាំងតាមអំពើអហឹង្សា

និងអំណាចផ្តាច់ការ គ្រាន់តែ​ ពួក «អា» តិរច្ជាន ទាំងនោះ មានអំណត់ ប្រកាន់យកគោល

ជំហរដើម របស់ខ្លួន ជានិច្ចបន្តិច របបនេះវានឹងជួបប្រទះ ជាពុំខាន នឹងអាថ៍បញ្ហារបស់វា

(problèmes principaux) ជាពុំខាន គឺ ៖ អត្ថិភាព នៃរបបផ្តាច់ការ និង ហេតុដែលនាំឲជឿ

(crédibilité) នៃរបប ​លើឆាកអន្តរជាតិ។ តែខ្មែរគ្រប់គ្នាមើលឃើញហើយថា សេចក្តីឃ្លានងារ,​

សក្តិយស, សេចក្តីត្រូវការលុយកាក់ របស់ ពួក «អា» តិរច្ជាន​ ទាំងនោះ វានាំឲពួកវា ត្រាច់

រង្គាត់ដើរ ចូលទ្រង់ ហ៊ុន-សែន ឥតអៀនខ្មាស់អ្វីបន្តិឡើយ។   

 

តែកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ គ៏អាចជាភ័ព្វសំណាងចុងក្រោយបំផុតមួយដែរ សំរាប់ប្រជាពលរដ្ឋ

ខ្មែរ ឲគាត់មើលឃើញដោយខ្លួនឯង នូវអំពើអសិរពិសនៃអ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះចោរ វា

នាំគ្នាបែរមកខាំគាត់ ដែលជាអ្នកចិញ្ចឹមពួកវាទៅវិញ។ ការយល់ដឹងច្បាស់នេះ​ ត្រូវចាំបាច់

យកវាមកក្រងជាកម្លាំងជាតិ សំរាប់ប្រឆាំង នឹងការរួបរួមបំផ្លាញជាតិនៃជនទុច្ចរិត។ ប្រជា

ពលរដ្ឋខ្មែរ​ ជាម្ចាស់អំណាច មានសន្តាបចិត្ត (emportement) ឬ កំហឹងចិត្ត ជាមូលដ្ឋាន នៃ

កម្លាំងតស៊ូ (force de résistance) ប្រឆាំង នឹងអំពើអយុត្តិធម៌ និង អំណាចផ្តាច់ការ ដែលជា

ភាពអាចបាន (possibilités) និង អានុភាពអាចធ្វើឲសម្រចបាន (pouvoir acquis) កប់នៅ

ក្នុងបញ្ញាពលរដ្ឋម្នាក់ៗ ​ដូច្នេះបើប្រជាពលរដ្ឋមានឆន្ទៈប្រកបដោយសេចក្តីក្លាហាន គឺច្បាស់

ជាគ្មានកម្លាំងទុច្ចរិតណាមួយអាចឈ្នះ​ នូវកតិកានៃប្រជាជាតិនេះបាននោះឡើយ។ តែបើ

ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ គាត់គ្មានប្រតិកម្មអវិជ្ជមាន នឹងកិច្ចព្រមព្រៀងឧត្តមចង្រៃនេះទេ ហើយនាំ

គ្នាសម្ងំរស់យកសុខក្នុងទុគិតភាព និង សមធម៌ ការនេះ ជាការទទួលខុសត្រូវរបស់ខ្មែរម្នាក់ៗ

នៅចំពោះការបន្តអត្ថង្គត នៃប្រជាជាតិខ្មែរ ទាំងភាវរូបជាតិ (état physique du pays) និង

ភាវនៃពន្លឺបញ្ញាខ្មែរ (état des lumières du peuple khmer)។

តែយើងមានជំនឿជាក់ច្បាស់ថា យុវជនខ្មែរពុំអាចឈរមើលអំពើព្រៃផ្សៃបែបនេះបាននោះ

ឡើយ និងនាំគ្នាបន្តការតស៊ូប្រឆាំងនឹងរបបផ្តាច់ការ ដែលមានគណបក្សសង្គ្រោះចោរជា

ឧបការីសកម្ម។ ការបន្តការតស៊ូក្នុងគោលការណ៏អហឹង្សា និង ខ្លួនទីពឹងខ្លួន វាមានការងាយ

ស្រួលច្រើនណាស់ព្រោះអំណាចផ្តាច់ការ វាលែងមាន គណបក្សប្រឆាំងក្លែងក្លាយ សំរាប់ធ្វើ

ជា វាំងនន លំអលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបានទៀតហើយ។ ទេសភាពនយោបាយ លែងមានភាព

ច្របូកច្របល់ មិនដឹងថា អ្នកណាជាមិត្ត ឬជាសត្រូវ នឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ លើកនេះខ្មែរ

ដឹកច្បាស់ថា ជនណា ឬ​ ក្រុមណាជា សម្ពន្ធមិត្រ នឹងអំណាចផ្តាច់ការ គឺពិតជាសត្រូវនឹងប្រជា

ជាតិខ្មែរជាពុំខាន។  

សំណួរសួរថា បាតុកម្មអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ នៅបរទេស មានន័យអ្វីទៀត បើអ្នក

ដឹកនាំគណបក្សខ្លួន យល់ព្រមចូលរួមធ្វើសហការជាមួយគណបក្សចោរលួចជាតិទៅហើយ ?

Partager cet article

Published by សង្ហា ឧប - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article
21 juillet 2014 1 21 /07 /juillet /2014 09:43

Cliquez pour ici pour lire l'article en format PDF

កែកំហុសមាននៅក្នុថទព័រលេខ៤,៥៖

ទួលរងគ្រប់អំពីអយុត្តិធម៌, នៅតែរក្សាគ្មានសៅហ្មង,​

ញត្តិតវ៉ា,​ ការពារសេរីភាព, ដែលមានអានុភាព។

ការចាប់ដាក់គុក បេក្ខជនជាប់ឆ្នោតតំណាងរាស្ត្រ របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ(?)​ ប្រាំបីរូបថ្មីៗ

នេះ ពីសំណាក់អាជ្ញាធរ នៃរបបផ្តាច់ការនៅភ្នំពេញ ជាសញ្ញានូវភាពតានតឹង នៃជីវិតនយោ

បាយនៅក្នុងស្រុកខ្មែរបច្ចុប្បន្ន។ បើយោងទៅតាមសេចក្តីថ្លែងការ សម-រង្សី ជាប្រធានគណ

បក្សសង្គ្រោះ​ជាតិ គណបក្សនេះ ប្រកាន់យកឥរិយាសម្រុះសម្រួល (attitude d’arrangement)

ជាមួយនឹងរាជរដ្ឋាភិបាលឥតស្របច្បាប់ តាមការចរចារ។ ឥរិយានេះ ជាដំណើរបន្តគ្នា ភ្ជាប់

និងខ្សែបន្ទាត់នយោបាយ របស់គណបក្សនេះ ក្រោយពីការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ ដែលប្រព្រឹត្ត

ក្នុងស្ថានភាព គ្មានសេរី និង គ្មានយុត្តិធម៌ កាលពីថ្ងៃទី២៨កក្កដាឆ្នាំ២០១៣ ដែលនាំឲគណ

បក្សប្រជាជន ប្លន់យកជ័យជំនះបាន យ៉ាងងាយបំផុត។

ដូច្នេះ​ មូលដ្ឋានជាគោល ក្នុងការចរចារ គឺ ការទទួលស្គាល់ របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ​ នូវ

លទ្ថផលនៃការបោះឆ្នោត ដែលគណបក្សប្រជាជន គេប្រកាសដោយខ្លួនគេ ថាគេជាគណ

បក្សឈ្នះឆ្នោត។ ក្នុងចំណុចនេះ យើងអាចសួរជាសំណួរបានថា តើមានអ្វីទៀត ជាគោល

បំណង (objet) សំរាប់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លើកវា យកមកធ្វើការចរចារ?

. ការកែទម្រង់ គ.ជ.ប. ឫ? ក្នុងចំណុចនេះ ហាក់បីដូចជា ការទាមទារដែលគេលែងប្រើទៅ

ហើយ (une revendication obsolète) ព្រោះគណបក្សសង្គ្រោះជាតិខ្លួនឯង សុខចិត្តចូលរួម

ការបោះឆ្នោតថ្នាក់ឃុំ/ស្រុក/ខេត្ត នៅក្រោមការរៀបចំ គ.ជ.ប. ដែលខ្លួនទាមទារឲមានការ

កែទម្រង់នោះ។ ទង្វើបែបនេះ វាមានឈ្មោះវា គឺ «អំពើឆ្កួតលីលា» ឬ «ទុច្ចរិតនៃបញ្ញា»

(malhonnêteté intellectuelle)។

. ការរកចែកអំណាច?​ ក្នុងចំណុចនេះ អ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ គាត់មិនបានគិត

ដល់ថា បើពួកគាត់ ទទួលស្គាល់លទ្ធផល នៃការបោះឆ្នោតរួចហើយ វាច្បាស់ជាវា ធ្វើឲដើរយន្ត

ការ (mécanisme) វិធាននៃការដឹកនាំ ៥០+១ ដែលវានាំឲការទាមទារចែកអំណាចរបស់ខ្លួន

ជាសេចក្តីស្នើមោឃៈ។​​ ការទាមទារក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ មិនមែនឈរលើការប្រៀបកម្លាំង

(rapport​ de force) រវាងគូរបដិបក្ខនោះទេ គឺវាឈរសុទ្ធសាតលើឆន្ទៈរបស់អ្នកខ្លាំង គឺគណ

បក្សប្រជាជន បើគេចង់ចែកអំណាច គឺគេម្នាក់ឯងគត់ ជាអ្នកសម្រេច។

. កែទម្រង់ គ.ជ.ប. សំរាប់ការបោះឆ្នោតជាតិ អាណត្តិទី៦? ក្នុងចំណុចនេះ គណបក្សស

ង្គ្រោះជាតិ ត្រូវសុខចិត្តជាបឋម ឲអ្នកជាប់ឆ្នោតតំណាងរាស្ត្រ ចូលរួមប្រជុំក្នុងរដ្ឋសភាសំរាប់

អាណត្តិទី៥សិន។ បើសិនជាគណបក្សនេះ ធ្វើការសំរេចបែបនេះ គឹជាការទទួលសារភាព នៃ

បរាជ័យជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន មិនតែប៉ុណ្ណោះជាអំពើក្បត់នឹងឆន្ទៈម្ចាស់ឆ្នោត និង ប្រជាជន

ខ្មែរ ដែលបានគាំទ្រខ្លួនពេញទំហឹង។ ហើយការចូលធ្វើសហការនោះ វាគ្មានបង្ហាញនូវអ្វីជាក់

ស្តែង សំរាប់ប្រយោជន៏ជាតិ និង ប្រយោជន៏ប្រពលរដ្ឋសោះឡើយ ព្រោះវាថិតនៅក្រោមអនុ

ភាព នៃវិធានការដឹកនាំ ៥០+១ ជានិច្ច។

. ផ្សះផ្សាជាតិ យកសន្តិភាព និង យកយុត្តិធម៌? ក្នុងចំណុចនេះ យើងអាចសួរបានថា​ យក

សន្តិភាពដើម្បីនរណា? ស្រុកខ្មែរបច្ចុប្បន្នគ្មានសង្គ្រាមស៊ីវឹលនោះទេ ហើយគ្មានក្រុមឧទ្ទាម

ប្រដាប់អាវុធណាមួយ គំរាមដល់សន្តិភាពនោះទេ។ អ្នកប្រឆាំង គឺជាអ្នកខ្វែងមតិ អ្នកប្រជា

ធិបតេរយ្យ យកគោលការណ៏អហឹង្សាជាគោលវិធីប្រឆាំង នឹងរាជរដ្ឋាភិបាលមួយដែលឥត

ស្របច្បាប់ ប្រើមធ្យោបាយហឹង្សាដើម្បីបិទសទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងការសំដែងមតិ តាម

សកម្មភាពបាតុកម្មអហឹង្សា។ ដូច្នេះ រាជរដ្ឋាភិបាលឥតស្របច្បាប់នោះទេ ជាអ្នកគំរាមសន្តិ

ភាពស៊ីវឹល ព្រោះខ្លួនប្រើអំណាចផ្តាច់ជាគោលវិធីដឹកនាំជាតិ។ ​ផ្សះផ្សាយកសន្តិភាព គឺគ្មានអ្វី

ក្រៅពី​ សុខចិត្តទទួលយល់ព្រមគ្រប់អំពើព្រៃផ្សៃរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលឥតស្របច្បាប់នោះឡើយ

ហើយបង្ខំចិត្តប្រជាពលរដ្ឋឲរស់ក្នុងអយុត្តិធម៌គ្រប់បែបយ៉ាង។ ​សន្តិភាពបែបនេះ ជាសន្តិ

ភាព សំរាប់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ធ្វើសកម្មភាពសង្ក្រោះចោរតែប៉ុណ្ណោះ។      

ឯចំណែកការរកការផ្សះផ្សាជាតិ យកយុត្តិធម៌ គឺជាសំដីសុញ្ញ​ (parole vide de sens) ព្រោះការ

ទាមទាររកយុត្តិធម៌ជូនម្ចាស់ឆ្នោត និង ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ត្រូវអ្នកដឹកនាគណបក្សសង្គ្រោះ

ជាតិ​ បំពានដោយខ្លួនឯង ដោយសុខចិត្តធ្វើការចរចារ ក្នុងមូលដ្ឋាន​ នូវការទទួលស្គាល់លទ្ធ

ផលនៃការបោះឆ្នោតរួចទៅហើយ ដែលនាំ ជនាជវនៈ (élan populaire) ឬ សំទុះប្រជាជាតិ​

ប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌ ឲធ្លាក់ចុះរុះរោយ នៅសល់ត្រឹមតែ​ការខកចិត្តជាថ្មី ឬ បុនរុត្តិនៃ

ដំណើរខាតលាភ​(répétition des malchances) តែប៉ុណ្ណោះ។

. យកស្តេចជាអ្នកធានា ឬ ជាអាជ្ញាកណ្តាល? ក្នុងចំណុចនេះ យើងអាចសួរជាសំនួរថា ធានា

អ្វី? ធ្វើអាជ្ញាកណ្តាល ក្នុងវិធានល្បែង (règle de jeux) បែបណា? បើស្តេចខ្លួនឯង រស់ក្នុង

រណប អំណាចផ្តាច់ការរួចបាត់ទៅហើយ ហើយ វិធានល្បែង គឺអំណាចនេះឯង ជាអ្នកកំណត់

ដោយខ្លួនឯង​ ដូចយ៉ាង ​ករណី គ.ជ.ប. ជាឧទាហរណ៏។

គេដឹងថា របបផ្តាច់ការនៅភ្នំពេញ ប្រើមធ្យោបាយគ្រប់បែបយ៉ាង មិនឲកើតមានឡើងនៅ

ក្នុងស្រុកខ្មែរ នូវ ចលនាប្រឆាំងពិតប្រាកដណាមួយ ក្រៅពី គណបក្សប្រឆាំង ដែលគេជ្រើស

រើសឲមាន (opposition choisie) ដូចយ៉ាង គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ហេតុនេះឯង​ គេតែងតែ

តាមវាយកម្ទេចភ្លាម ជានិច្ច នូវការផ្តើមដុះពន្លង​នៃចលនាប្រឆាំងពិតប្រាកដណាមួយ ព្រោះ

ចលនាប្រឆាំងពិតប្រាកដ ជាការគំរាមដល់អត្ថិភាព នៃរបបគេ ដូច្នេះ​ យុទ្ធសាស្រ្តកាន់កាប់

កាប់ទីលាននយោ​នយោបាយ​ (espace politique) ជាអាទិភាពដាច់មុខរបស់គេ អ្វីដែលអាច

រស់ ក្នុងភាពជា ឧត្តជីវិត (survie) នៅក្នុងទីលាននោះបាន​ ត្រូវគេជាអ្នកជ្រើសរើសយក។

ឧទាហរណ៏ជាក់ស្តែង គឺករណីលោក ម៉ម-សាណង់ដូ គ្រាន់តែគាត់ ធ្វើសកម្មភាពជា​អ្នកកា

សែតសុទ្ធសាត តាមរកព័តិមាន ពីសកម្មភាពប្រឆាំង នឹងហ៊ុន-សែន នៃចលនាអំណាច

ពលរដ្ឋខ្មែរ ត្រូវបានតុលាការហ៊ុន-សែន កាត់ទោសដាក់គុកព្រៃស​ ​ក្រោយមក បានដោះលែង

លោកឲនៅក្រៅគុក។​   

សំណួរសួរថា​ តើត្រូវធ្វើបែបណានោះ ដើម្បីប្តូររបបនយោបាយផ្តាច់ការនៅស្រុកខ្មែរ? បើយើង

យកសំណួរនេះមកពិចារណាបន្តិច យើងយល់ឃើញថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ គាត់តែងតែធ្វើករណី

កិច្ចគាត់ជាពលរដ្ឋជានិច្ច ទៅតាមលទ្ធភាពដែលគាត់មាន ដូចយ៉ាង បើគាត់មានលទ្ធភាព

អាចបោះឆ្នោតបាន ទោះបីការបោះឆ្នោតនោះ ជាការបោះឆ្នោតគ្មានសេរី​ និង គ្មានយុត្តិធម៌

តែគាត់នាំគ្នាបោះឆ្នោតប្រឆាំងនឹងគណបក្សកាន់អំណាច តែយើងដឹងថា ជ័យជំនះរបស់

គាត់ តែងតែត្រូវគណបក្សកាន់អំណាច លួចបន្លំយកធ្វើជាជោគជ័យខ្លួនជានិច្ច ហើយគណ

បក្សប្រឆាំង, តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨មក, ហ្វុនសាំងប៉ិចក្តី,​សមរង្សីក្តី, សទ្ធិមនុស្សក្តី, សង្គ្រោះជាតិ

នាបច្ចុប្បន្ននេះក្តី តែងតែធានាឲ (cautionner) គណបក្ស​កាន់អំណាចលួចបន្លំលទ្ធផលបោះ

ឆ្នោតជានិច្ច ដើម្បីសេចក្តីសុខផ្ទាល់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។ មួយវិញទៀត មហាបាតុកម្មប្រជាជាតិ​

ប្រឆាំង នឹងការលួចលទ្ធផលបោះឆ្នោត ជាថ្មីម្តងទៀតនៅឆ្នាំ២០១៣ ពីសំណាក់គណបក្ស

ប្រជាជន ក៏ជាការបង្ហាញឲឃើញម្តងទៀត ថាប្រជាពលខ្មែរ​ គាត់ធ្វើករណីយកិច្ចគាត់ ជា

ពលរដ្ឋ ទាមទារឲរកយុត្តិធម៌ជូនគាត់​ ក្នុងឋានៈគាត់ជាម្ចាស់ឆ្នោត តែយើងមើលឃើញថា

ការទាមទារនេះ ត្រូវបានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ យកទៅបោះចោលក្នុងធុងសម្រាម​ហើយ

បែរខ្នង ទៅសុំចរចារជាមួយគណបក្សលួចឆ្នោតទៅវិញ។ យើងដឹងទៀតថា ទោះបីប្រជា

ពលរដ្ឋ​ ទទួលរងគ្រប់អំពើអយុត្តិធម៌ ពីសំណាក់គណបក្សកាន់អំណាច និង ទទួរងការក្បត់ឆន្ទៈ

របស់ខ្លួនយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គាត់នៅតែរក្សាគ្មានសៅហ្មង​ នូវកំហឹងចិត្ត (emportement)​

ប្រឆាំងនឹងនិគ្រោះ និង អយុត្តិធម៌ ដែលមាននៅក្នុងសហការ រវាងគណបក្សប្រជាជន ជាមួយ

នឹងគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។ កំហឹងចិត្តនេះឯងហើយ ជារងើកភ្លើងនៃករណីកិច្ចរបស់ប្រជាពល

(braise du devoir de citoyen)​​ ដែលនឹងឆេះរាលគ្រប់ពេលវេលា ធ្វើឲវិនាស របបផ្តាច់ការនៅ

ភ្នំពេញជាពុំខាន។

អ្វីជាកម្លាំងកំហឹងចិត្ត នៃប្រជាពលរដ្ឋ?

កម្លាំងកំហឹងចិត្តនៃប្រជាពលរដ្ឋ ជាកម្លាំងតស៊ូនៃប្រជាជន (force de résistance de la

population)។ កម្លាំងនេះ វាមានកម្រើកជានិច្ចក្នុងសន្តាបចិត្ត (grande colère) វាកម្រើក

ឡើង, វាទុបសង្កត់ដោយខ្លួនឯង​​ តែនៅរក្សា​ នូវកំរិតវាជានិច្ចក្នុងសន្តាបចិត្ត។ កម្លាំង

នេះ មិនមែនជាកម្លាំងយោធា ព្រោះវាគ្មានអាវុធ, មិនមែនជាកម្លាំងយុទ្ធិកៈ (militant)

ព្រោះវាគ្មានលក្ខណៈជាកម្លាំងរៀបចំ ដូច្នេះវាមិនមែនជាកម្លាំងប្រយុទ្ធដើម្បីអំណាច តែជា

កម្លាំងប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌។ ដូច្នេះនៅចំពោះមុខអំពើអយុត្តធម៏ កម្លាំងនេះ វា

កម្រើកជានិច្ច​ មិនព្រមចុះចាញ់ចាដាច់ខាត​ ហើយបន្តសន្តាបចិត្តជានិច្ច​ តាមការតវ៉ា,

ស្រែកប្រឆាំង, ស្រែកទាមទារ​ ជានិច្ច។ ភាពចចេសរួម, ភាពស្វិតស្វាញរួម, សេចក្តីក្លាហាន

រួម មិនចេះចប់ ក្នុងពេលវេលាតែមួយ នៃពលរដ្ឋម្នាក់ៗ បង្កើតបានជាកម្លាំងតស៊ូពុំអាច

ទប់ទល់បាន ដែលមានអានុភាពមិនអាចសាបសូន្យបាន។ កម្លាំងតស៊ូបែបនេះឯង ជាកម្លាំង

បដិវត្តអហឹង្សា របស់ប្រជាជន ព្រោះបដិវត្តន៏អហឹង្សា មិនមែនជាកប្បកម្ម (émeute) សំរាប់

សម្លាប់មនុស្ស តែជាញត្តិតវ៉ាប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌, ជាការកម្រើកប្រឆាំងនឹងអំណាច

ផ្តាច់ការ, ជាការរញ្ជួយកម្លាំងយុត្តិធម៌ ដើម្បីកសាងជាតិក្នុងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ យកយុត្តិ

ធម៌ និង សន្តិភាពប្រដាប់អាវុធ (paix armée)។ សន្តិភាពប្រដាប់អាវុធនេះ ជាសន្តិភាពមាន

មធ្យោបាយគ្រប់បែបយ៉ាង សំរាប់ការ​ពារសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋ, យុត្តិធម៌សង្គម។ មួយវិញទៀត

សន្តិភាពប្រដាប់អាវុធ​ មិនមែន ជាមូលហេតុ សំរាប់ឲមាន លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ, ឲមានសេរី

ភាព​និង​​ ឲមានអភិវឌ្ឍន៏​ គឺវាជាធាតុរួមគ្នាតែមួយសំរាប់រក្សាអត្ថិភាពរួម។ ដូច្នេះសន្តិភាព

ប្រដាប់អាវុធនេះ វាខុសពីសន្តិភាព ដែលហ៊ុន-សែន និង សម-រង្សី ចង់រក្សានៅក្នុងស្រុកខ្មែរ

ដែលជាសន្តិភាពសម្រុះសម្រួល សំរាប់តែសេចក្តីសុខ របស់អ្នកដឹកនាំនយោបាយជាតិ

(gouvernant) អ្នកដឹកនាំគណបក្ស (dirigeant) ឈ្មួញទុច្ចរិត និង ជនពាលទាំងឡាយតែ

ប៉ុណ្ណោះ។​ ការតស៊ូគឺការបដិសេត ជាអហង្ការ នូវការយល់ព្រម ឬ ការសម្រុះសម្រួល គ្រប់

លេស ជាមួយនឹងជនទុច្ចរិត, របបផ្តាច់ការ ​លើអ្វីមួយ ដែលវា មានភាពផ្ទុយស្រឡះ ពីលទ្ធិ

ប្រជាធិបតេយ្យ យុត្តិធម៌និង សីលធម៌។

ចម្លើយនឹងសំណួរថា ត្រូវធ្វើដូចម្តេចនោះ គឺថិតនៅលើស្មារតីរបស់ខ្មែរម្នាក់ៗ យល់ដឹងដោយ

ខ្លួនឯង ថា ត្រូវបន្តការតស៊ូជានិច្ចដូចបានរៀនរាប់ខាងលើនេះ ឬ​ សុខចិត្តរស់សំរាប់តែរស់

គ្មានសម្បជញ្ញជាពលរដ្ឋថ្លៃថ្នូរ។

ជំនួបហ៊ុន-សែន ជាមួយ សម-រង្សី នៅថ្ងៃទី២២ កក្តដា ខាងមុខនេះ គឺជានិមិត្តរូប​​ នូវភាព

អកុសលដាច់ខាត (le mal absolu) សំរាប់ជាតិខ្មែរតែប៉ុណ្ណោះ។

Partager cet article

Published by សង្ហា ឧប - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article
19 juillet 2014 6 19 /07 /juillet /2014 04:59

cliquer ici pour lire le texte en format PDF

L'espoir Khmer ? (Texte en Khmer)

សេចក្តីសង្ឃឹមមិនមែនថិតនៅលើការរកយុត្តិធម៌ តាមប្រព័ន្ធតុលាការ ឬ តាមគោលវិធីលទ្ធិ

ប្រជាធិបតេយ្យនោះឡើយ​ ព្រោះនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ វាគ្មានស្ថាប័នជាតិណាមួយ សំរាប់ធានាសេរី

ភាពប្រជាពលរដ្ឋនោះទេ។ ច្បាប់ទាំងឡាយ ដែលរាជរដ្ឋាភិបាលយកមកអនុវត្ត វាគ្មានសេចក្តី

ទាក់ទងគ្នាបន្តិចសោះនឹងហេតុការ ដូចយ៉ាងការចាប់ឃុំឃាំងបេក្ខជនជាប់ឆ្នោតជាតំណាង

រាស្ត្រ នៃគណបក្សសង្គ្រោះជាតិជាឧទាហរណ៏។ ទង្វើនេះ វាបញ្ចាក់ថា នៅស្រុកខ្មែរ វាគ្មាននីតិ

រដ្ឋ ដែលជាគ្រឿងសំរាប់ធ្វើឲមានប្រលូនល្អ (bon fonctionnement) នូវសមតានៃអំណាចនីតិ

បញ្ញាតិ, ប្រតិបត្ត និង តុលាការ ដែលជាគ្រិះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ទុកណា ពួកអ្នកជូន

ដំណឹង (communiquant) ជាផ្លូវការ​ ឬ ក្រៅផ្លូវការក្តី ខំធ្វើការបកស្រាយ រកភាពការធ្វើត្រូវ

របស់រាជរដ្ឋាភិបាល ក៏ការបកស្រាយទាំងនោះ​ មិនអាចមានភាពសមហេតុសមផល សំរាប់

អ្នកយុត្តសាស្រ្ត​ និង​ អ្នកដែលមានសុភនិច្ជ័យ បាននោះឡើយ។ អំពើខុសច្បាប់ ឬ រំលោភ

ច្បាប់ជាពិសេសពីសំណាក់អ្នកកាន់អំណាចផ្តាច់ការ នៅក្នុងប្រទេសគ្មាននីតិរដ្ឋ​ វាបង្ហាញរួច

ស្រេច នូវរូបអជ្ឈាចារ (ការបំពាន) វាជាក់ស្តែង​​ ដូចក្លិនអាចម៏នោះឯង។

តែបើខ្មែរយើង ឬ គណបក្សប្រឆាំង(?) នៅតែមានជំនឿដោយសង្ឃឹមថា អាចនឹងកែឆ្នៃ

របបផ្តាច់ការនៅភ្នំពេញឲក្លាយជារបបលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបាន នោះគឺពិតជាការសុបិនឥត

ចាំបាច់ដេក​ ឬ ជាការស្រមៃលលា (délire)​។ អស់រយៈជិតមួយឆ្នាំហើយ គណបក្សប្រឆាំង(?)រស់

នៅក្នុងការស្រមៃលលានេះ ឥតបានធ្វើអ្វីទាំងអស់ ក្រៅពីដើរពន្យល់រាស្ត្រឲធ្វើភាវនាធម៏សូម

សន្តិភាព, នាំគ្នាច្រៀងបទជាតិសុំឲទេវតារក្សាព្រះមហាក្សត្យ នៅពេលបើកសម័យប្រជុំម្តងៗ

និង ធ្វើការឃោសនាបោះឆ្នោតថ្នាក់ ឃុំស្រុកខេត្ត ទោះបីគ្មានការដូរ គ.ជ.ប.​ក្តី ដែលខ្លួនទុក

វាជា និមិត្តរូប នៃអកុសលផ្តាច់មុខ (le mal absolu)​ សំរាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ការរកចងសំ

ភារជាមួយពួកអ្នកកាន់អំណាចផ្តាច់ការ ជាយុទ្ធសាស្ត្របិទទ្វារដោយខ្លួនឯង មិនអាចឲសហ

គមន៏អន្តរជាតិ​ មានលទ្ធភាពមានមតិក្តី ឬ​ អន្តរាគមន៏ដោយចំពោះមុខក្តី​ មិនចំពោះមុខ

ក្តី ក្នុងបញ្ហានយោបាយខ្មែរ ព្រោះគេពុំអាចបំពានលើឆន្ទៈភាគីជម្លោះខ្មែរបាននោះឡើយ។

យុទ្ធសាស្ត្រភន្តច្រឡំ ឬ នយោបាយជាពនេចរ (aventure) របស់គណបក្សប្រឆាំង(?) ​នេះ ជា

អាវុធវាយកំទេច ម្តងទៀតនៃជនាកម្លាំង​ (force populaire) ដែលកើតឡើងដោយឯងឯង

(សយម្ភូត) ដោយសារប្រជាជនឥតអាចទ្រាំរស់ក្នុងទុគ៍តភាព និង អយុត្តិធម៌ ជានិច្ចនិរន្ត

ក្នុងសង្គមខ្មែរ។​ ការបំផ្លាញជនាកម្លាំង ម្តងៗ នាំឲប្រជាពលរដ្ឋបាត់ដៅចំណាំនៃគ្រិះកម្លាំង

របស់ខ្លួន​​ ដែលមានប្រភពក្នុងព្រលឹងជាតិ។ គ្រិះកម្លាំងនោះគឺមាន គោលការណ៏សំខាន់ដូច

តទៅ៖ ខ្លួនទីពឹងខ្លួន,សេចក្តីក្លាហាន, យល់ត្រូវ, ត្រិះរិះត្រូវ, និយាយត្រូវ, ការងារត្រូវ។

ទោះបីយ៉ាងណា របបចោរម័ត (Kleptocratie) នៅភ្នំពេញ ពុំអាចឆ្លៀតទាញគុណប្រយោជន៏

ពី ភាពស្រយុតប្រាជ្ញា (défaillance d’intelligence)​ របស់អ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ(?)

ព្រោះ គ្រប់អំណាចអវិជ្ជា តែងតែត្រូវកម្លាំងធម្មជាតិបោសសំអាត យកកន្លែងទុកឲកម្លាំង

ជឿនលឿនដុះ ដើម្បីសេចក្តីចំរើននៃមនុស្សជាតិ។ សន្តិភាពស្ថាពរពុំអាចមាន នៅក្នុងសង្គម

មួយ ដែលគ្មាន យុត្តិធម៌, គ្មានសេរីភាព និង គ្មានសីលធម៌ ជាស្តំ (pilier) នៃសង្គម។​ គួរ ហ៊ុន

សែន ឈ្វេងយល់ថា អ្នកដែលខ្លាចអំណាចសាច់ដុំរបស់ខ្លួន មានតែ ស្តេចអាយ៉ង, រដ្ឋមន្ត្រីជា

ចោរលួចជាតិ, នាម៉ឺនមន្ត្រីពុករលួយ, ឈ្មួញទុចរិច្ច, ជនយកនយោបាយជាតិធ្វើជារបរចិញ្ចឹម

ជីវិត, អ្នកឆ្លៀតទាញគុណប្រយោជន៏ពីប្រជាពលរដ្ឋ តែប៉ុណ្ណោះទេ ឯចំណែកខ្មែរ អ្នកជា ជា

សុជន គេគ្មានអារម្មណ៏អ្វី ត្រូវនាំគ្នាខ្លាចអំណាចបែបម៉ាវហ្វា (mafia) នោះទេ។ សម្បត្តិមហា

សេដ្ឋី នៃក្រុមអ្នកកានអំណាច ជាហិរសម្បត្តិ (bien de la honte) មានម្ចាស់ទុចរិច្ជ រកបាន ពី

ការកេងប្រវ៉ាញ់គ្រប់បែបយ៉ាងពី កេតនភ័ណ្ឌ (bien national) គឺវា ជាមហាទុក្ខរបស់ហ៊ុន-

សែនគ្រប់ពេលវេលាដល់អវសាន​ ព្រោះអ្វីដែលជាអំពើអសីលធម៌ វាតែងលាប ស្រលាប ធ្វើ

ឲសៅហ្មង ឲប្រឡាក់ ឲជំពាក់​នូវសេចក្តីក្តៅក្រហាយពីណាក់ជនរងគ្រោះជានិច្ច ដែលជាឧប

ស័គ្គធម្មជាតិ មិនយូរមិនឆាប់ វាតែងតែ មានកម្លាំងយុត្តិធម៌ណាមួយ វាយរំលំវាបានជានិច្ច

ដូច្នេះ អំណាចសាច់ដុំ និង ហរិសម្បត្តិ ​វាជាវត្ថុអនិច្ច តែប៉ុណ្ណោះ ព្រោះវាឋិតនៅក្រោមច្បាប់

ធម្មជាតិ។

តែប្រជាពលរដ្ឋពុំអាចដេកចាំច្បាប់ធម្មជាតិ​ ឲជាអ្នកសំរេចលើជោគវាសនារបស់ខ្លួននោះ

ដែរ ព្រោះច្បាប់ធម្មជាតិខ្លះ វាមានលក្ខណៈមិនទៀងទាត់ក្នុងពេលវេលា តែមនុស្សអាចប្រើ

ប្រាជ្ញាឲកើតបានក្នុងនិស័្ចយ (certitude) ដូចយ៉ាងអវសានយ៉ាងរហ័យនៃរបបផ្តាច់ការ តាង

(au lieu de) នាំគ្នាអង្គុយចាំ អវសាននេះវាមកដល់ឯងឯង​ ព្រោះជួនកាលវាមកដល់ពិត

មែន តែវាហួសពេលវេលាទៅហើយ។ និស័្ចយ (ការដាក់ច្បាស់) នៃព្រឹត្តិការណ៏នេះ គឺការធ្វើបដិ

វត្ត។ ក្នុងករណីខ្មែរ គឺប្រជាជនត្រូវនាំគ្នាធ្វើបដិវត្តអហឹង្សា តាមអធ្យប័ន (instruction) នៃ

ចលនាបដិវត្តន៏ផ្កាឈូក ដែលយើងយល់ឃើញថាជាអំពើប្រាកដនិយមមួយ​ដើម្បីវាយរំលំរបប

ផ្តាច់ការ។​ តែអាចធ្វើបដិវត្តអហឹង្សានេះបាន លុះត្រាតែប្រជាជនខ្មែរ ធ្វើជានាដការសកម្ម

មានសេចក្តីក្លាហាន មានការប្តេជ្ញាចិត្ត​ក្នុងគោលការណ៏ «ខ្លួនទីពឹងខ្លួន» នាំគ្នាលែងដេកចាំ

ព្រះធម្មិក, សម-រស្សី, កឹម-សុខា ដែលសព្វថ្ងៃនេះ ក្លាយខ្លួនជាមនុស្ស ហ៊ុន-សែន និង ស-

ខេង បាត់ទៅហើយ ព្រោះម្នាក់ៗគេដឹងច្បាស់ថាគេនឹងបានទទួលរង្វាន់អ្វីមួយច្បាស់ បើកាល

ណា ការចងសំភារ​ រវាងគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ(?) និង​គណបក្សប្រជាជន បានដល់គោលដៅ

ពិតប្រាកដមែន។ ឧទាហរណ៏មាននៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៏ដ៏កំសាកមួយ របស់ សម-រង្សី​ថ្មីៗ

នេះ​ក្រោយពីមានការចាប់ឃុំឃាំងបេក្ខជនជាប់ឆ្នោតតំណាងរាស្ត្រ៧នាក់ នៃគណបក្សខ្លួនថា

ខ្លួនចង់ឲមានការផ្សះផ្សាជាតិដើម្បីយកសន្តិភាព និង យុត្តិធម៌ជូនប្រជាពលរដ្ឋ ឲបន្តការ

ចរចារជាមួយគណបក្សកាន់អំណាចដើម្បីទម្លុះភាពទាល់ច្រកនយោបាយដែលកំពុងជាប់

គាំងសព្វថ្ងៃ។​ សម-រង្សីសង្ឃឹមថា ការវឹលត្រឡប់ចូលស្រុក ដែលបានគ្រោងទុកក្នុងថ្ងៃទី១៩ក

ក្កដា​នេះ  នឹងជួយឲមានការដោះលែងបេក្ខជនតំណាងរាស្រ្តជាប់ឆ្នោត​និង សកម្មជនគណ

បក្សឲមានសេរីភាពឡើងវិញ(Sic)។​ សម-រង្សី​ កំពុងចង់ដើរតួជាសពស្តេចសីហនុ គឺជាអ្នករក

សុខឲគណបក្សកាន់អំណាច ក្នុងគោលការណ៏​នយោបាយផ្សះផ្សាជាតិ ហាក់បីដូចនៅស្រុកខ្មែរ

កំពុងមានជម្លោះរវាងភាគីយុទ្ធការី មានសមតាកម្លាំង ច្បាំងគ្នាយកឈ្នះរៀងខ្លួន។ តាមពិត

គឺជា ការបង្ក្រាបដោយអំពើហឹង្សាពីសំណាក់កងកម្លាំងរាជរដ្ឋាភិបាលឥតស្របច្បាប់​ មកលើ

អ្នកប្រជាធិបេតយ្យឥតអាវុធសុទ្ធសាត ​ដើម្បីបំបិទសេរីភាពពលរដ្ឋ។ ផ្សះផ្សាជាតិដែល​សម-

រង្សី​ ចង់បាននោះ គឺជាការកាត់ទោសរួចស្រេចដល់អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ថាជាអ្នកមានកំហុស

ដែរ ព្រោះមានអំពើហឹង្សាកើតមានឡើង តែសម-រង្សីឥតឈឺក្បាលថា អំពើហឹង្សានោះ វាកើត

ឡើង ពីការបង្កហេតុពីសំណាក់កងប្រដាប់អាវុធ នៃរាជរដ្ឋាភិបាលនោះឡើយ។ ជាពិសេស

ទៅទៀត​ សម-រង្សី​ កំពុងទុកការចាប់ឃុំឃាំងលោកស្រី​មូរ-សុខហួរ លោក ម៉ែន-សុថាវរិន្រ្ទ,

កែវ-ភិរម្យ, ហូរ-វ៉ាន់, រៀល-ខេម, នុត-រំដួល, ឡុង-រី ជារឿងផ្សេងៗ (faits divers) ដែលមាន

កើតឡើងជាធម្មតាតែប៉ុណ្ណោះ ហើយអាចបំភ្លេចវាចោលបានយ៉ាងងាយបំផុត។ រួមសេចក្តី

មក សេចក្តីថ្លែងការណ៏ របស់សម-រង្សី គឺជាសំដីបំបាំង ការសុំទោស ដល់ ហ៊ុន-សែន ដើម្បីសុំ

សុខដល់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។ តើសង្ឃឹមខ្មែរ ជាសេចក្តីសង្ឃឹមលើជនបែប សម-រង្សីនេះឫ? បើជា

ការពិតមែន យើងគួរអាសូរដល់ជនជាតិខ្មែរណាស់ !

Partager cet article

Published by សង្ហា ឧប - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article
17 juillet 2014 4 17 /07 /juillet /2014 08:20

ប្រតិកម្មរហ័ស

 

ការរំលោភអំណាច និង ការរំលោភឆន្ទៈប្រជាពលរដ្ឋ

 

 

ការបង្ក្រាបអ្នកប្រឆាំងមតិ,​ ប្រឆាំងនយោបាយ ។ល។ ដោយយកប្រព័ន្ធតុលាការជាមធ្យោ

បាយ វាជាធម្មជាតិ នៃរបបផ្តាច់ការ យកអាវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមកពាក់។ ដូចយើងបាន

ដឹងស្រាប់រួចមកហើយថា របបនយោបាយនៅស្រុកខ្មែរបច្ចុប្បន្ន វាមានលក្ខណៈបែបនេះ​​

ហើយតែងតែប្រើមធ្យោបាយបែបនេះជានិច្ច ដូច្នេះការបង្ក្រាប ដោយមានការចាប់ឃុំឃាំង

អ្នកប្រឆាំងនយោបាយ នៅថ្ងៃទី១៥កក្កដាថ្មីៗនេះ ជាទង្វើមួយ ក្លាយជាទំលាប់នៅក្នុងជីវិត

នយោបាយខ្មែរតាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣មកម្លេះ។ ក្រោយពីការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិនិមួយៗ គណ

បក្សប្រឆាំង តែងតែចូលរួមពង្រឹងជានិច្ចគ្រិះរបបផ្តាច់ការនេះ តាមការចូលធ្វើសហប្រតិបត្តិ

ការ,​ តាមការប្រកាន់យកអាកប្បកិរិយាអកម្ម នៅចំពោះមុខការប្រព្រឹត្តស្តែង គ្រប់អំពើឥត

ស្របច្បាប់ របស់អ្នកកាន់អំណាចផ្តាច់ការ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ បន្តធ្វើការចរចារជាមួយគណ

បក្សកាន់អំណាចឥតស្របច្បាប់នេះ ក្នុងឋានៈជាអ្នកចាញ់ឆ្នោតថែមទៀត។ ការដាក់ត្រួតនៃ

អំពើអវិជ្ជមាន ទាំងឡាយនេះជាងម្ភៃមកហើយ (១៩៩៣-២០១៤) វាជាការហុចថ្នាំកម្លាំងឲ

គណបក្សកាន់អំណាចផឹក សំរាប់ពង្រឹងសាច់ដុំវា ឲកាន់តែរឹងប៉ឹង ដើម្បីស្រួលវៃតប់អ្នកប្រ

ឆាំង កាន់តែពូកែទៅទៀត។ ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ នាំឲគណបក្សប្រឆាំង ដែលគ្រាន់តែ

តាំងខ្លួន (soi-disant) ឬ​ ប្រឆាំងតែមាត់ ឋិតនៅក្នុងជំហរការពារខ្លួនជានិច្ច គ្មានលទ្ធ

ភាព មានដើមគំនិត ​ឬ​ ប្រកាន់ជំហរវាយលុកនយោបាយប្រឆាំងនឹងរបបផ្តាច់ការនោះ

ឡើយ ប៉ុន្តែគណបក្សប្រឆាំងធ្លាប់មានឪកាសច្រើនដងណាស់ ដើម្បីពុះពារប្រឆាំងទល់នឹង

របបផ្តាច់ការ ដូចយ៉ាង​មានកើតមហាបាតុកម្មក្រោយពីការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិក្នុងឆ្នាំ

២០១៣ដែលទើបតែកន្លងផុតទៅនេះ។​

បច្ចយប្បន្ននេះ ដំណើរខឹងច្រឡោត (emportement)​ របស់ប្រជាជនខ្មែរ ប្រឆាំងនឹងអំពើ

អយុត្តធម៏ (លួចសន្លឹកឆ្នោតពីសំណាក់គណបក្សកាន់អំណាច ដើម្បីប្រកាសជាអ្នកឈ្នះឆ្នោត)

ត្រូវគណបក្សប្រឆាំងតែមាត់ បង្រួមឲតូចបំផុតនៅត្រឹមតែ ឧបករណ៏របស់ខ្លួនទៅសុំចរចារ

ជាមួយគណបក្សកាន់អំណាច ដើម្បីចែកអំណាចតែប៉ុណ្ណោះ។ រូបបរិវត្តន៏ (transformation)

នៃ ជនាមនោសញ្ចេតនា (expression populaire) នេះ ជាការក្លែងជាក់ស្តែងនូវឆន្ទៈប្រជា

ជន ដើម្បីអ្នកដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងតែមាត់ មួយក្តាប់តូច ស្វែងរកអត្ថប្រយោជន៏ ជាមួយ

អ្នកកាន់អំណាច។ តែអ្នកដឹកនាំទាំងនោះ ឥតបានយល់ថា អំពើរបស់ខ្លួននេះ មានវិបាកជា

មហន្តរាយដល់ដំណើរការលូតលាស់នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនោះឡើយ។ ទី១ នាំឲអ្នកស្រឡាញ់

ជាតិ ដែលគេ ត្រូវចាំបាច់រស់ដើម្បីចិញ្ចឹមជីវិតគ្រួរសារ ធ្វើការនៅក្នុងគ្រប់ក្រសួងជាតិ ឋិត

ក្រោមការគាបសង្កត់នៃគណបក្សកាន់អំណាច លែងហ៊ានកំរើកពីនឹមអំណាចផ្តាច់ការ, ទី

២ នាំផ្ទប់កម្លាំងប្រជាជន ឲកើតចេញបានជាកម្លាំងប្រឆាំងនឹងអំណាចផ្តាច់ការ តាមបែប

ហឹង្សាក្តី អហឹង្សាក្តី, ទី៣ ជាការលើកទឹកចិត្តដល់គណបក្សកាន់អំណាច ដែលនាំឲគេអាចបន្ត

នយោបាយហឹង្សាមកលើអ្នកប្រឆាំងតាមទំនើងចិត្ត។ ជាពិសេស គឺនាំឲប្រជាជនអស់សេចក្តី

ទុកចិត្ត ទៅលើគណបក្សប្រឆាំង ឬ មាន​ការសង្ស័យ ទៅលើសម្ថភាពរបស់ខ្លួន ក្នុងការតស៊ូ

ដើម្បីសេរីភាព​ និង យុត្តិធម៌​ ​ព្រោះអ្វីដែលខ្លួនធ្វើគឺវាមិនដែលមានលាភជ័យសោះ, ទី៤ គឺនាំឲ

សហគមអន្តរជាតិ គេពុំអាចប្រកាន់គោលជំហរការពារអ្វីបាននោះឡើយ ក្រៅពីនាំគ្នាដេកចាំ

មើលលទ្ធផលនៃការចរចារ របស់ភាគីខ្មែរតែប៉ុណ្ណោះ។

 

ម្យ៉ាងមួយវិញទៀត ការចាប់ឃុំលោកស្រី មូរ-សុខហួរ និង បេក្ខជនជាប់ឆ្នោតនៃគណបក្ស

សង្គ្រោះជាតិ បួនរូបទៀត មានលោក ម៉ែន-សុថាវរិន្ទ្រ, កែវ-ភិរម្យ, ហូរ-វ៉ាន់, និង រៀល-ខេម

រិន្ទ បញ្ចាក់ឲឃើញកាន់តែច្បាស់ថែមទៀតថា យុទ្ធសាស្ត្រ រកចងសំភារជាមួយគណបក្សកាន់

អំណាច របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ វាមានវិបាកជាអវិជ្ជមានដូចរៀបរាប់ខាងលើនេះឯង

ហើយដែលនាំខ្លួនមានស្រយុត (défaillance) ក្នុងគោលជំហររបស់ខ្លួន នៅចំពោះមុខការ

រំលោភអំណាចពីសំណាក់រាជរដ្ឋាភិបាល ព្រោះអ្នកដឹកនាំឥតមានសេចក្តីក្លាហានផ្តន្ទាទោស

ដោយចំពោះទៅលើរាជរដ្ឋាភិបាល ដែលជាអ្នកកាន់កាប់អំណាចផ្តាច់ការ។ ការខ្វះសេចក្តី

ក្លាហាននេះ គឺគ្មានអ្វីក្រៅពីអ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិមួយចំនួន នៅតែចង់រក្សាការ

រកចងសំភារជាមួយគណបក្សប្រជាជន ដើម្បីស្វែងរកអត្ថប្រយោន៏សំរាប់ពួកខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។

ដើម្បីសេចក្តីសុខ ច្បាស់ជាអ្នកដឹកនាំគិតរកចំណេញទាំងនោះ នឹងមិនហ៊ានទទួលខុសត្រូវលើ

ទង្វើអ្នកគាំទ្រខ្លួននោះដាច់ខាត ដែលជាអ្នកតស៊ូមតិ ហ៊ានពុះពារទាមទារឲបើកលានប្រជា

ធិបតេយ្យ។ បើការនេះជាការពិតមែន តើពាក្យ «សង្គ្រោះជាតិ» របស់គណបក្ស វាមានន័យ

បែបណាទៅវិញ? ច្បាស់ជាមានន័យថា អ្នកដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ កំពុងរំលោភឆន្ទៈ

ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដើម្បីបំរើការរំលោភអំណាចរបស់អ្នកដឹកនាំគណបក្សកាន់អំណាច។

Partager cet article

Published by សង្ហា ឧប - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article
10 juillet 2014 4 10 /07 /juillet /2014 20:41

ចុចខាងក្រោមអត្ថបទដើម្បីអានខ្នាតPDF (cliquer en bas de l'article pour lire le format PDF)

 

ពន្លឺបញ្ញា

 

តាំងពីសតវត្សទី១៥មក ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររស់ជានិច្ចនៅក្នុងគំនរទុក្ខឥតអាចគននាបាន ​

ក្លាយខ្លួនជាប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងភពអន្ធភាព គ្មានស្គាល់អ្វីទៅដែលហៅថា «ពន្លឺបញ្ញា»

(les lumières) ដែលជាកត្តាមួយនាំឲមនុស្សរកឃើញដោយខ្លួនឯង​ នូវការពិតមួយសំរាប់ខ្លួន

ឯង។ គេបែងចែកដាច់​ នូវអារ្យធម៏​ ពីពន្លឺបញ្ញា ដែលជាវត្ថុធាតុពីរ មានសារៈសំខាន់ពិត 

សំរាប់ភាវៈនៃមនុស្ស តែមានតែពន្លឺបញ្ញាទេ ដែលជាវត្ថុធាតុទាក់ទងនឹងការពិតរបស់មនុស្ស

ឯចំណែកអារ្យធម៏ គឺជាវត្ថុធាតុ សំរាប់តែចង្អុលលក្ខណៈនៃទំនៀមទម្លាប់ដ៏ល្អិតល្អន់​ និង​អគ្គ

សិល្បភាព (virtuosité) នៃសិល្បៈ ដែលមានកើតឡើងនៅក្នុងដំណើរក្នុងភាពខ្ពស់ទាប​ របស់

នរសង្គម (société humaine) និមួយៗ។

 

អ្វីទៅដែលជា​«ពន្លឺបញ្ញា»? (Qu’est-ce que les Lumières ?)

យើងដឹងថា មនុស្សម្នាក់ៗ​ តែងតែមានវិចារណញ្ញាណ​ សំរាប់យល់ដឹងអំពីសេចក្តីពិតរបស់

ខ្លួនឯង តែវិចារណញ្ញាណនេះ ជាការយល់ដឹង គ្មានការការអប់រំ (raison non éduquée) ដូច

ជាកូនក្មេងនោះឯង។ បើសិនជាកូនក្មេងនោះ ធំពេញវ័យ បន្តក្លាយជាមនុស្សចាស់​ តែ

វិចារណញ្ញាណ នៅតែគ្មានការអប់រំ មនុស្សនោះ ទោះបីមានចំណាស់ប៉ុណ្ណាក៏ដោយ ក៏គាត់រស់

ក្នុងចិត្តគំនិតជាកូនក្មេងជានិច្ច ដូចគ្នានឹងអ្នកចេះវិជ្ជាណាមួយ តែខ្វះវិចារណញ្ញាណមានការ

អប់រំ ការ​ចេះវិជ្ជានោះមិនទុកជា ពន្លឺបញ្ញា នោះដែរ ដូចមនុស្សចេះអានអក្សរ តែឥតយល់ន័យ

អ្វីបន្តិច នៃអត្ថបទទាំងមូល។

ក្នុងន័យនេះឯង ដែលគេអាចយកមកបញ្ចាក់បានថា «អប់រំវិចារណញ្ញាណ» គឺជាការបញ្ចេញ

ឲឃើញ (révélation) ជាដំបូង នូវអត្ថិភាព នៃវិចារណញ្ញាណដែលមាននៅក្នុងភាវៈពីកំណើត

នៃមនុស្សមក តែសច្ចៈ នៃអំណាចញាណ (pouvoir de compréhension) នៃវិចារណញ្ញាណនេះ

កើតមានឡើង ពីការអប់រំ។ ការបញ្ចេញឲឃើញកើតមានមកពីការអប់រំ ដែលជាអ្នកដឹកនាំ

វិចារណញ្ញាណរបស់ខ្លួនឲយល់ដឹងអំពីអំណាច របស់វា ហើយបន្ទាប់មកនាំឲវាយល់ដឹងដោយ

ខ្លួនឯងមួយរំពេច​ នូវការបញ្ចេញឲឃើញនេះឯង។ ពន្លឺបញ្ញា​ ជាការអំរំ នៃវិចារណញ្ញាណ សំរាប់

ខ្លួនឯងដែលគេហៅថា«វិចារណញ្ញាណភ្លឺស្វាង»។វិចារញ្ញាណនេះលែងត្រូវការ នូវការបញ្ចេញ

ឃើញពីខាងក្រៅ និងការចាប់អារម្មណខាងផ្លូវចិត្ត ព្រោះវាមានអំណាចខ្លួនឯង ដើម្បីទាក់ទង

ដោយខ្លួនឯង ជាមួយសច្ចៈសតិ(les vérités spirituelles)។

ពន្លឺបញ្ញាជា គំនិតប្រកបទៅដោយវិចារណញ្ញាណ (le penser rationnel) របស់ជីវិតមនុស្ស

ដែលមានឥទ្ធិពលសំខាន់មកលើកិរិយា និង ទីដែលសំដៅទៅ (destination) របស់ខ្លួន។ គេ

អាចនិយាយបានដែរថា ពន្លឺបញ្ញានេះ នាំឲខ្លួនជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើខ្លួនឯង ដូចគ្នានឹង

អនុសាសន៏របស់ព្រះពុទ្ធថា «ខ្លួនទីពឹងខ្លួន»។ មានការយល់ដឹងដោយខ្លួនឯង គឺស្គាល់ខ្លួន

ឯងពិត មិនចាំបាច់ត្រូវការជំនួយពីខាងក្រៅ សំរាប់យល់ដឹងអំពីអ្វីដែលខ្លួនត្រូវធ្វើ ដើម្បីឲ

បានសំរេចនូវគោលបំណងរបស់ខ្លួនចង់បាន ដែលយើងហៅថាភាវៈនៃពន្លឺបញ្ញា។

 

១. ភាវៈនៃពន្លឺបញ្ញា (État des Lumières) នៃប្រជាជាតិខ្មែរ

មូលដ្ឋាននៃពន្លឺបញ្ញាខ្មែរតាំងពីបូរាណកាលមក គឺកើតចេញពីសិក្ខាបទនៃសាសនា​ (ព្រហ្មញ្ញ

សាសនា និង ពុទ្ធសាសនា) ឯចំណែកជំនឿអាយ (ជំនឿដើមរបស់ខ្មែរ) ជាទំនៀមទំនាប់សំរាប់

ការរស់នៅជាធម្មតានៃជនជាតិខ្មែរ​ ដែលគេអាចទុកវាជាបុព្វអារ្យធម៏ខ្មែរ។​ បើនិយាយឲ

ស្រួលយល់ គឺគេអាចទុក ទំនៀមទំនាប់ ជារាងកាយ (corps) នៃសង្គមខ្មែរ​ ឯចំណែកពន្លឺ

បញ្ញាជាគំនិតប្រកបទៅដោយវិចារណញ្ញាណ នៃមនុស្សខ្មែរ។

 

អ្វីជាបញ្ញា (entendement)?

តាមការពន្យល់របស់ព្រះមានព្រះភាគ (ព្រះពុទ្ធ) ៖ «ពាក្យបញ្ញា​គឺបានខាងប្រាជ្ញា ការដឹង

ច្បាស់ ការពិចារណាការពិចារណាឃើញ ការកំណត់ ការកំណត់ដឹង ការកំនត់ដឹងសព្វ ភាពនៃ

ការឈ្លាសវៃ ភាពនៃការវៀងវៃ ភាពនៃបញ្ញាដ៏ពេញលេញ សេចក្តីយល់ច្បាស់ ការគិតការ

រំពឹង ប្រាជ្ញាក្រាស់ ប្រាជ្ញាសំរាប់ទំលាយបង់នូវកិលេស​ ប្រាជ្ញាសំរាប់ដឹកនាំ ប្រាជ្ញាសំរាប់ឃើញ

ច្បាស់ សេចក្តីដឹងច្បាស់សភាពនៃការទំលុះបញ្ញា ឥន្ធ្រិយគឺបញ្ញា​កម្លាំងប្រាជ្ញា សស្ត្រាគឺ

បញ្ញា ប្រាសាទគឺបញ្ញា ពន្លឺបញ្ញារស្មីបញ្ញា ការរុងរឿងបញ្ញា​កែវបញ្ញា សេចក្តីមិនវង្វេង ការ

ពិចារណាធម៌ សេចក្តីយល់ត្រូវ»។

ឯចំណែកការយល់ឃើញរបស់ព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញ បញ្ញា គឺអាទិទេព ដែលគេហៅថា បញ្ញាព្រះ

ដែលជាបុព្វព្រះ (Brahmâ et Incrée)​ ជាព្រះមានលក្ខណៈព្រមគ្នាជា «ជិវិត» ផង ជា «បុគ្គល

និរជីវិត»(បុគ្គលឥតជីវិត) ជាវត្ថុផង ជា«អ្នកបង្កើត»​​ ផង ជាការ «ការបង្កើត» ផង។ បញ្ញា

ព្រះជានិមិត្តរូប នៃច្បាប់លោកធាតុផង (ordre du cosmo) និង​សុខដុម​របស់លោកធាតុ

ផង ដែលកើតមានឡើង ពីការធ្វើបូជាគ្រប់បែបយ៉ាង និង​ជា វិតីវាចា (parole rituel) របស់

ព្រះអង្គ។

ដូចយើងបានដឹងថា នរសង្គមខ្មែរ បានទទួលការអប់រំ ពីព្រហ្មញ្ញសាសនាផង និង ពុទ្ធ

សាសនាផង​ នាំវិចារណញ្ញាណអប់រំខ្មែរ ឬ ពន្លឺបញ្ញាខ្មែរ មានការលាយឡំ វវាងទស្សនៈ «ខ្លួនទី

ពឹងខ្លួន»​ជាមួយនិង ទស្សនៈ «មនុស្សទីពឹងអាទីទេព»​។ តែយើងដឹងថា ទស្សនៈ មនុស្សទី

ពឹងអាទីទេព ​មានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងនរសង្គមខ្មែរ ព្រោះទស្សនៈនេះ ត្រូវបានអ្នកដឹងនាំ

ខ្មែរ ឬ មហាក្សត្យខ្មែរ ចាប់យកមកធ្វើជាទស្សនៈដឹកនាំជាតិ ព្រោះខ្លួនតាំងខ្លួនជាអាទិទេព

ក្នុងឋានមនុស្សលោក ដូច្នេះប្រជាពលរដ្ឋ រស់នៅក្នុងសេចក្តីរំពឹងជានិច្ចលើអ្នកដឹកនាំដើម្បី​

រស់ក្នុងនិរទុក្ខ (គ្មានទុក្ខ)។ ឯចំណែកទស្សនៈ «ខ្លួនទីពឹងខ្លួន» ត្រូវអ្នកដឹកនាំ យកមកធ្វើការ

បកស្រាយ ចងក្រងជាទ្រឹស្តី ឲវាមានលក្ខណៈត្រឹមតែ ការរកសេចក្តីសុខសំរាប់តែអាត្មាអញតែ

ប៉ុណ្ណោះ។

រួមសេចក្តីមក គឺថាទស្សនៈ ទីពឹងអាទីទេព ឬ អ្នកដឹកនាំ សំរាប់សេចក្តីសុខ នៃនរសង្គម

ខុសអំពីទស្សនៈ ខ្លួនទីពឹងខ្លួន សំរាប់សេចក្តីសុខបុគ្គល។ ការបញ្ជោក (imprégnation) នៃ

គំនិតនេះនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ នាំឲខ្មែរម្នាក់ៗ ចែកដាច់ ខ្លួនជាបុគ្គល ពី សង្គមនយោបាយ

មានន័យថា អ្វីជាកិច្ចការសាធារណៈ គឺអ្នកដឹកនាំជាអ្នកសំរេច ឯចំណែក អ្វីដែលជាកិច្ចការ

ផ្ទាល់ខ្លួន គឺខ្លួនត្រូវទីពឹងខ្លួនឯង។ ដូច្នេះឯង អ្វីដែលជាប្រយោជន៏សាធារណៈ មិនពិតជាវា

នាំមកនូវសេចក្តីសុខដល់បុគ្គលនោះឡើយ។ ហេតុនេះឯង របបសាធារណៈរដ្ឋ មិនសុទ្ធជារបប

ស្វែងរកសុភមង្គលដល់បុគ្គលនោះឡើយ ដូចយ៉ាងរបបសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមក្តី ប្រជាធិប

តេយ្យក្តី ជារបបការពារប្រយោជន៏រដ្ឋ មិនមែនជារបបការពារប្រយោជន៏មនុស្សនោះទេ។

សាធារណរដ្ឋបែបនេះ គេទុកជារបបអត្ថាវសនិយម (despotisme) ដែលជារបបសាធារណរដ្ឋ

ផ្អែកលើកម្លាំងទិដ្ឋិ (forces dogmatiques) ហើយបដិសេធកម្លាំងរិះគន់។ ជារបបដឹកនាំ

បង្កើតតាមការបង្ខំឲមានកម្លាំងគោរពប្រតិបត្តន៏ ធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងឲប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅ

ក្នុងភាពខ្ជិលច្រអូស និង​ភាពកំសាក គិតពិចារណាអំពីកិច្ចការសាធារណៈ ឬ គិតស្វែងរក

ប្រយោជន៏រួម។ រួមសេចក្តីមក របបសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយម ឬ ប្រជាធិបតេយ្យ ជារបបដែល

ប្រជាពលរដ្ឋមានសេរីភាព​ក្នុងទ្រង់បញ្ញារដ្ឋ (entendement de l’Etat) ហើយការទាមទារសេរី

ភាពណាដែលហួសពីបញ្ញារដ្ឋ ត្រូវអ្នកដឹកនាំគេទុកជាសេរីភាពខ្វែងមតិ (liberté dissidente)។

សាធារណរដ្ឋបែបនេះ ខុសពីសាធារណរដ្ឋសេរី ដែលទុកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី ជាគ្រិះនៃរបប

ដឹកនាំ។ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី ជាអានុភាពនៃច្បាប់ ដែលកើតចេញពីឆន្ទៈប្រជាពលរដ្ឋ

ដែលជាច្បាប់សំរាប់ការពារប្រយោជន៏សាធារណៈផង និង ប្រយោជន៏បុគ្គលផង។ នៅក្នុង

របបនេះ គេអាចនិយាយបានថា សាធារណជន បំភ្លឺដោយខ្លួនឯង ដែលជាពន្លឺបញ្ញា សំរាប់

ដឹងយល់ច្បាស់អំពីអំណាចរបស់ខ្លួន ដែលជាបញ្ញាដឹកនាំប្រាជ្ញា សំរាប់ឲឃើញច្បាស់ពិតនូវ

ប្រយោជន៏ជាតិ ព្រោះប្រយោជន៏ជាតិ ជាប្រយោជន៏សាធារណៈផង និង ជាប្រយោជន៏ពលរដ្ឋ

ផង។ ពន្លឺបញ្ញានេះ ជាគ្រឿងសំរាប់រំលត់នូវអវិជ្ជា និង​ កំចាត់នូវភាពខ្ជិលច្រអូស និង ភាព

កំសាក ក្នុងការស្វែងរកប្រយោជន៏ជាតិ។ ឆន្ទៈរួមរបស់ប្រជាជន បង្កើត ជាប្រជាពលរដ្ឋ នៃ

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលពលរដ្ឋម្នាក់ៗ មានអារម្មណ៏ថាខ្លួនជាសមាជិក នៃប្រជាជាតិ ដែល

ជាអាទិករកសាងអធិបតីដ៏ល្អប្រសើរសំរាប់ខ្លួន ក៏ដូចជាប្រយោជន៏រួម ​ក្នុងសេចក្តីសង្ខឹម 

នឹងអាចឲវាកាត់តែមានសុក្រិតភាព នៃសីលធម៌ ក្នុងសង្គមជាតិ។

 

២. ភូមិសាសនា (Domaine de la religion)

ខ្មែរអធុនិក (ខ្មែរក្នុងជាន់ឥឡូវ)[1] កំពុងរស់ក្នុងស្ថានភាពបូកឡូក រវាងមរិចិតា[2] (ការភាន់

ភ្នែក) នៃអភិវឌ្ឍន៏ជាសប្បនិម្មិត ជាមួយនឹងមហាទុក្ខ។ តែដោយសារមានទម្លាប់រស់ក្នុង

«បញ្ញានៃអ្នកដឹកនាំ» ឬ «ទីពឹងអ្នកដឹកនាំ» ក៏នាំគ្នាអនុមាន (ហេតុស្មានយក) ថាស្ថានភាព

នេះ ជាវិការ (ការផ្លាស់ផ្នូរ) ជាភាពធម្មតា ជាធម្មជាតិ របស់មនុស្ស ដែលជាសត្វលោករស់ក្នុង

ធម៏ «អាទីទេពជាទីរំពឹង» និង​ «កម្មផល»។ មរិចិតា នៃរមណីយដ្ឋាន និង នរកទុក្ខដ្ឋាន ជា

ភព​ ឬ លោកនេះ សំរាប់មនុស្សមកកើតរស់នៅ ដើម្បីទទួលនូវផលដែលខ្លួនបានកសាងពី

ជាតិមុន ឬ ត្រូវរំពឹងលើអាទិទេព។

 

តាមធម៏នៃពុទ្ធសាសនា សេចក្តីសុខ និង ទុក្ខ របស់មនុស្សនៅក្នុងលោកនេះ ជាកុសលនៅ

ក្នុងវាលវែងវដ្តសង្សារនៃបរិយត្តិធម៌ (រៀនសូត្រឲចេះដឹង) និង បដិបត្តិធម៌ (ចេះដឹង រួចត្រូវ

ប្រតិបត្តតាមធម៌) ដើម្បីរកនិរាមិសសុខ (សុខក្នុងលោកនេះផង និង សុខនៅក្នុងបរលោក

ផង) ដែលព្រះមានព្រះភាគទុកជាថ្នាក់បដិវេធ (គឺដឹងច្បាស់ចាក់ធ្លុះនូវធម៌ដែលរំលត់ទុក្ខ

កិលេស)។ ការអន្ទោលស្លាប់កើត ជាផ្លូវ នៃភ័ព្វសំណាងថ្មី ឬ ផ្លូវ នៃសុក្រិតភាព សំរាប់មនុស្ស

ដើម្បីស្វែងរកនិរាមិសសុខនេះ។

តាមធម៏នេះ គេអាចសន្និដ្ឋានបានថា «មរណៈភាព ជាជីវិតថ្មី​សំរាប់សេចក្តីសង្ឃឹមរបស់

មនុស្ស» ក្នុងកំណើតថ្មី ដែលព្រលឹងនាំយកមកជាមួយនូវសម្បត្តិសុខ និង ទុក្ខ (កម្មផល)

ដែលវាកើតឡើងពីអំពើ ដែលខ្លួនបានសាបព្រោះនៅក្នុងគ្រប់អតិតកាលជាតិ។ សម្បត្តិនេះ

មាននៅក្នុងសតិ ដើម្បីឲបញ្ញាកើតឡើងដឹង ឲសតិកើតរលឹកសិក្សាពិចារណាបន្តសិក្សា

ព្រះធម៏ដ៏ល្អិតសុខុមជ្រៅ ឲបានយល់យ៉ាងត្រឹមត្រូវ ក្នុងសុច្ជន្ទៈ (បំណងល្អ) ដើម្បើរកនិពា្ធន

ក្នុងភពនរិទុក្ខ (ភពឥតទុក្ខ)។ ក្នុងគោលបំណងល្អនេះ គឺជា «ទឹកធម៌» សំរាប់លាងសំអាត

កិរិយានិង សតិ អាចបំលាស់ប្តូរ ទុរជន​ឲក្លាយជាសុជន ព្រោះមនុស្សម្នាក់ៗមានធាតុនៅក្នុង

អាត្ម័ន ជាមនុស្ស, អមនុស្ស​ និង តិរច្ជាន។ ដូច្នេះបើគ្មានពន្លឺបញ្ញា ឬ មានធម៌ សំរាប់ការ

អប់រំចំរើននៃសតិ ឬ អប់រំវិចារណញ្ញាណ នោះទេ គឺមនុស្ស ពុំអាចមានលក្ខណៈជាមនុស្សបាន

នោះទេ។

ក្នុងគោលបំណងល្អនេះឯង​ នាំឲមនុស្សម្នាក់ៗ ដើរលើផ្លូវសុក្រិតភាព​ ឬ បារមីធម៌ (état de

perfection) សំរាប់ខ្លួនឯង ដើម្បីរស់ជាសុជន ដែលតម្រូវឲមានលក្ខណៈ បួនយ៉ាងជាមូល គឺ៖

យល់ត្រូវ, ត្រិរិះត្រូវ, និយាយត្រូវ និង​ការងារត្រូវ ដែលផ្ទុយស្រឡះពី៖ អវិជ្ជា, រាគៈ (désir), មានៈ

និង បដិឃៈ (haine)។ លក្ខណៈបួនយ៉ាងជាមូល នៃមនុស្សនេះឯង ដែលខ្មែរយើងហៅថាសីល

(conduite éthique) ឬ មនុស្សមានទេវតា ឬ មានពិត។ រួមសេចក្តីមក សេចក្តីសង្ឃឹមរបស់

មនុស្ស​ គឺសំរាប់ការអប់រំចំរើនចិត្ត តាមផ្លូវបារមីធម៌ ហើយសង្ឃឹមនេះអាចមានកើតបាន

តាមការអប់រំវិចារណញ្ញាណ មានថ្នាក់បី៖ ១. ការសិក្សាធម៏ (បរិយត្តិ), ២. អនុវត្តន៏ធម៌ ដើម្បី

សំរេចនូវធម៏ដែលរំលត់កិលេសរំលត់ទុក្ខ (បដិបត្តិ), ៣. ដឹងច្បាស់ចាក់ធ្លុះនូវគោលបំណងនៃ

ធម៏ ​គឺរំលត់ទុក្ខ (បដិវេធ)។ ការអប់រំចិត្តនេះ គឺធ្វើបានដោយខ្លួនឯង និង ខ្លួនទីពឹងខ្លួន

តាមគោលវិធីធ្វើសង្ខារ (formation) ចិត្ត ឬ វិធីទូន្មានចិត្ត (យោគៈ), តាមការអនុវត្តន៏ ឬ វិធី

ទូន្មានកាយ (តមធម៌) ជារូបសកម្មភាព (បដិបទា) ក្នុងជំនឿមានហេតុផល ដើម្បីឲសំរេច

បាននូវសេចក្តីប្តេជ្ញា (កតិកា) ឲខ្លួនក្លាយជាមនុស្សពិត រស់ជាសុផាជន (ជនមានកំណើតល្អ)

នៅក្នុងសង្គមជាតិ។

 

៣. ភូមិនយោបាយ (Domaine de la politique)

សុជននេះ​​ គឺគ្មានអ្វីក្រៅពី «ពលរដ្ឋ» (citoyen) នោះឡើយ ដែលជានីតិបុគ្គលផង និងជា នីតិ

ជនផង គឺមានសទ្ធិ និង ករណីយកិច្ចក្នុងឋានៈខ្លួនជាពលរដ្ឋ។

បើយក សុជន មកប្រដូចនឹង ពលរដ្ឋ គឺត្រូវឈានជំហានចូលទៅក្នុងភូមិនយោបាយ។ សួរថា

តើពន្លឺបញ្ញា ជាអ្វីនៅក្នុងភូមិនយោបាយ?

ពន្លឺបញ្ញា គឺការយល់ដឹងអំពីតូនាទីរបស់ខ្លួន ក្នុងឋានៈខ្លួនជាពលរដ្ឋ។ ការយល់ដឹងនេះ គឺ

កើតមានឡើងពីការទទួលការអប់រំ។ ពលរដ្ឋដែលបានទទួលការអប់រំ ជាវរៈជន (និយមន័យ

ទូលាយ) ជាសុជនមានវប្បធម៌ជាពលរដ្ឋ (culture civique) និង​ចេះទទួលខុសត្រូវលើអំពី

របស់ខ្លួនដែលខ្លួនបានប្រព្រឹត្ត។ កម្រងនៃវប្បធម៌ពលរដ្ឋ មាននៅក្នុងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

តាមផ្លូវនយោបាយ និង លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតាមផ្លូវសង្គម។

 

-លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតាមផ្លូវនយោបាយ ៖ គឺភាគកម្ម (participation) ជាសកម្ម នៃគ្រប់

សកម្មភាពនយោបាយ។ នយោបាយជាកិច្ចការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ពុំមែនជាកិច្ចការរបស់អ្នក

ដឹកនាំនោះឡើយ។ អ្នកដឹកនាំ ដែលជាដំណាង នៃប្រជាពលរដ្ឋ គ្រាន់តែមានតួនាទី យកឆន្ទៈ

ប្រជាធិបតី មកអនុវត្ត ដើម្បីធ្វើឲសម្រេចនូវគោលបំណងដែលប្រជាពលរដ្ឋចង់បាន។

នយោបាយវិទូ (politologue) ឲឈ្មោះអ្នកដឹកនាំនយោបាយជាតិ ថា«អ្នកដឹកនាំនយោបាយ»

(gouvernants) ខុសពីនិយមន័យ «អ្នកដឹកនាំ» ដែលគេសំដៅទៅលើគ្រប់បុគ្គលណា ទទួល

បន្ទុកអំណាច នៅក្នុងអង្កាឯកជនណាមួយ (មិត្តសមាគម, សហគ្រាស, សហជីព, គណបក្ស

នយោបាយ)។ ប្រជាពលរដ្ឋជាអ្នកជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំនយោបាយដូច្នេះពលរដ្ឋនិមួយៗ ត្រូវ

មានការយល់ដឹងអំពីនយោបាយ ដើម្បីបំពេញករណីយកិច្ចខ្លួនជាពលរដ្ឋ។ ករណីកិច្ចឈរនៅ

លើសំណួរបីយ៉ាង៖ ហេតុអ្វីត្រូវជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំនយោបាយ? ត្រូវជ្រើសរើសបែបណា? តើត្រូវ

ជ្រើរើសយកអ្នកណា?

ដើម្បីឆ្លើយបាននូវសំណួរបីយ៉ាងនេះ ពលរដ្ឋត្រូវមានការយល់ដឹងនូវគោលបំណងខ្លួនឲច្បាស់

ដែលវាភ្ជាប់ជាចាំបាច់ទៅនឹងប្រយោជន៏ជាតិ, ប្រយោជន៏ប្រជាពលរដ្ឋ និង ប្រយោជន៏ឯក

ជន។ ប្រយោជន៏ទាំងបីនេះ មានច្បាប់ពីរសំរាប់គ្រប់គ្រង គឺច្បាប់លាយលក្សអក្សរ (loi écrite)

និង បវេណី (coutume)។ ប្រជាពលរដ្ឋជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ លើជម្រើសរបស់ខ្លួន ព្រោះខ្លួនជា

ម្ចាស់អំណាច។ រួមសេចក្តីមក ភាគកម្ម និង ការទទួលខុសត្រូវ ជាសារជាតិនៃពលរដ្ឋ ក្នុង

សកម្មភាពនយោបាយជាតិ។ បើប្រជាពលរដ្ឋមិនជួយខ្លួនឯង ដោយខ្លួនឯក ដើម្បីខ្លួនឯង

គឺ អត្ថិភាពខ្លួនថិតនៅក្នុងភាវៈនៃធម្មជាតិ ហើយខ្វះសុភមគ្គល ដែលនាំឲខ្លួនរស់ជានិច្ចនៅ

ក្រៅសង្គមនយោបាយ គឺបន្តរស់តាមតែទំនៀមទម្លាប់ ដែលវាគ្មានពន្លឺបញ្ញាអ្វីនោះឡើយ។

រស់នៅក្នុងសង្គមនយោបាយ ត្រូវចាំបាច់មានការអប់រំនយោបាយ ដែលគេអាចឲឈ្មោះបាន

ថា «ប្រជាការអប់រំ» (éducation démocratique) ជាការអប់រំដើម្បីឲបុគ្គល ក្លាយជាពលរដ្ឋ

ដែលជាបុគ្គលអាចមានលទ្ធភាព កសាងខ្លួនឯង ដោយខ្លួន ឲខ្លួនឯងទៅជាបុគ្គលស្វយ័ត

ក្នុងសេចក្តីសម្រេចអ្វីមួយ។

 

-លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតាមផ្លូវសង្គម ៖ គឺជាការបង្រៀនបន្តៗគ្នា នៃកម្រងការចេះដឹង ដែល

មាននៅក្នុងអារ្យសង្គម (société civilisée) តាមការសិក្សា (instruction)។ ការសិក្សាជាសកម្ម

ភាពនៃសង្គម ដែលមានអ្នកទទួលបន្ទុក បង្រៀននូវគ្រប់វិជ្ជាសង្គម (savoir social) ដូចជា

វិទ្យាវិជ្ជា, ចំណេះប្រកបដោយវិចារណញ្ញាណ, សាសនា, ប្រពៃណី, រឿងព្រេងចេញពីប្រជាប្រភព

ក្តី។ វិជ្ជាសង្គម ជាចំណែកមួយ នៃការចេះដឹងរបស់បុគ្គលនិមួយៗ ដែលជាសមាជិកនៃសង្គម។

ការសិក្សានូវវិជ្ជាសង្គមនេះ ត្រូវធ្វើឡើង ក្នុងគោលដៅ ឲយល់ដឹងច្បាស់អំពីគ្រិះនៃវិជ្ជាសង្គម

សំរាប់លុបបំបាត់ចំណេះ ឬ ជំនឿឥតហេតុផល ដែលជាចំណោះ ឬ ជំនឿ​ដែលជាឧបសគ្គ

សំរាប់ធ្វើឲលូតលាស់នៃពន្លឺបញ្ញានៃពលរដ្ឋ, បង្កើនកំពស់ការសិក្សាគ្រប់វិស័យនៃប្រជាពល

រដ្ឋ សំរាប់ជាមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិត និង ការលើកកំពស់ជីវភាព (promotion sociale)។

ប្រជាការអប់រំ និង ការសិក្សាវិជ្ជាសង្គម ត្រូវធ្វើឡើងស្របគ្នា ទើបមានសមតាក្នុងសង្គម

នយោបាយបាន។ គេពុំអាចយកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីមកអនុវត្តនៅក្នុងសង្គមមួយ ដែល

កំពស់ការសិក្សាវិជ្ជាសង្គម នៃប្រជាពលរដ្ឋ នៅទាបបំផុតបាននោះឡើយ តែអ្នកដឹកនាំ

នយោបាយ ក៏ពុំអាចបំបិទសេរីភាពពលរដ្ឋ បានយូរនោះដែរ នៅក្នុងសង្គមមួយ ដែលកំពស់

ការសិក្សាវិជ្ជាសង្គមនិង ប្រជាអប់រំ ប្រជាពលរដ្ឋមានកំរិតខ្ពស់នោះដែរ។

 

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

ពន្លឺបញ្ញា នៃពលរដ្ឋ កើតមានបានពី ធម្មជាតិ, ការសិក្សានៃវិជ្ជាសង្គម និង ប្រជាអប់រំ។

បុគ្គលនិមួយៗ មាន​ការវិវឌ្ឍន៏ជានិច្ចក្នុងជីវិតរបស់ខ្លួន គឺ ពីកូនង៉ែត មកដល់ពេញវ័យ​ ឆ្លង

កាត់គ្រប់ដំណាក់​កាលនៃជីវិតរបស់មនុស្ស។ បុគ្គលនយោបាយ​ ឬ ពលរដ្ឋ ជាទីដែលគេសំដៅ

ទៅដើម្បីឲខ្លួនក្លាយជាម្ចាស់ នៃវាសនារបស់ខ្លួន សំរាប់រស់ឲមាន និរន្តរាយ, វិបុលភាព, សេរី

ភាព និង សុភមង្គល។ បំណងបីយ៉ាង និរន្តរាយ, វិបុលភាព, សេរីភាព វាមាន​លក្ខន្តិកៈ ជា

តម្លៃនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដូច្នេះ អ្វីជាសញ្ញាណ (notion) នៃតម្លៃ គឺជា ឧត្តមគតិ (idéal)

ដែលបុគ្គលនិមួយៗ តែងចង់បាន តែលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមិនអាចធានារកជូន ឧត្តមគតិ

នេះបាននោះឡើយ ប៉ុន្តែលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ អាចធានាឲតម្លៃនេះមាននៅក្នុងការអនុ

វត្តន៏របស់ខ្លួនជានិច្ខ​ ដើម្បីឲបុគ្គលនិមួយៗ មានមធ្យោបាយ ទៅតាម​ លទ្ធភាពរបស់ខ្លួន

រៀងៗខ្លួន នៃការស្វែងរកសុភមង្គល​ក្នុងឧត្តមគតិដែលខ្លួនចង់បាន។ នៅក្នុងលទ្ធិប្រជាធិប

តេយ្យ ការស្វែងរកសុភមង្គល មិនមែនដូចស្វែងរកកំណប់ទ្រព្យនោះឡើយ ព្រោះសុភមង្គលជា

ផលិកម្មរួម ដែលបុគ្គលម្នាក់ៗរួមគ្នាបង្កើតឡើង ដើម្បីខ្លួនឯង នៅក្នុងដែនឯកជន (sphère

privé) និង ដើម្បីជាសុភមង្គលរួម​​នៅក្នុងដែនសាធារណៈ។ ក្នុងន័យនេះ គេអាចនិយាយបាន

ថា «សិទ្ធិសុភមង្គល» គឺជាសិទ្ធិ មានការលាយឡំជាមួយនឹង សិទ្ធិរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ មានសិទ្ធ

រក្សាសុភមង្គលខ្លួន។ ពន្លឺបញ្ញា ដែលកើតមានពីធម្មជាតិ, ការសិក្សានៃវិជ្ជាសង្គម និង ប្រជា

អប់រំ ជាអ្នកអភិបាលលើតណ្ហានៃបុគ្គលម្នាក់ៗដែលអាចនាំបំផ្លាញសុភមង្គល ដែលជាដំណាក់

ចុងក្រោយនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ បុគ្គលមានពន្លឺបញ្ញា គឺជាពលរដ្ឋ ហើយពលរដ្ឋម្នាក់ត្រូវ

មានសីលធម៌ (vertu)  ដែលមានលក្ខណៈគ្រិះ៥យ៉ាង៖ ភាគកម្ម ជាសកម្មក្នុងកិច្ចការសាធា

រណៈ, មានការអប់រំនយោបាយ, មានការសិក្សាវិជ្ជាសង្គម និង ខ្លួនទីពឹងខ្លួន។ ត្រូវដឹងថា

សីលធម៌ មិនអាចមានជានិច្ចនោះឡើយ ត្រូវចាំបាច់បង្កើតវានៅគ្រប់ពេលវេលា ដើម្បីប្រ

យុទ្ធ ឲមានជ័យជំនះជាថ្មី ទៅលើអត្ថទត្ថភាព នៃតណ្ហារបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ដែលវាតែងតែ

មានជាថ្មីនោះដែរ។ 

 

[1] អធុនិក=contemporain។

[2] មរិចិតា=mirage។

អត្ថបទខ្នាតPDF

Partager cet article

Published by សង្ហា ឧប - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article
2 juillet 2014 3 02 /07 /juillet /2014 09:57

La résistance

 

Les partisans du Parti du Salut de la nation (PSN) interpellent sans ambages les opposants de la politique de leur parti concernant son option de dialogue permanent avec le PPC, le Parti au pouvoir : pouvez-vous faire la politique autrement dans la situation politique au Cambodge d’aujourd’hui ? La négociation est le seul moyen pour contrôler le gouvernement par la voie de non-violence. Et le dialogue avec l’adversaire politique serait l’essence même de la démocratie. Le PSN est donc sur la bonne voie qui s'ouvre la perspective de la victoire dans la paix perpétuelle (Sic).    

Avec cet « idéalisme bêlant » ces partisans intrépides ont inventé un nouveau concept de la politique : « l’inconstitutionnel constitutionnalité » du régime actuel. Et l’on sait que les deux partis, PSN et PPC, mettent en exergue le mot « paix perpétuelle » pour faire leur vouloir commun. La négociation, pour eux, serait donc une approche légitime des problèmes politiques d’aujourd’hui. Et pourtant tout le monde le sait que la paix dans le Cambodge d’aujourd’hui est dépourvue du bonheur pour le peuple khmer. Et le partage de pouvoir comme dirait l’autre n’est pas la démocratie, parce que le fondamental de celle-ci, c’est l’équilibre des pouvoirs (législatif, exécutif et judiciaire). Bien sûr, personne ne demanderait à Sam Rainsy et Kem Sokha, leaders du PSN, de lever une armée pour faire une guerre utopiste contre le PPC. Mais quand ils ont manifesté leur volonté forte de faire la paix avec ce dernier contre la volonté populaire, c’est ce que l’on déteste en politique. Par la volonté populaire d’aujourd’hui, il existe une dualité fondamentale qui oppose la justice à la dictature, l’espace de la loi à celui de la terreur, les Démocrates aux Communistes. Cette volonté se faisait entendre partout dans le pays avec un seul slogan pathétique : le changement c’est maintenant. Mais avec une ignominie de ces deux leaders, elle transportait l’enthousiasme de gloire du peuple à la morgue.         

Les expériences nous montrent que le « désir de paix » comme une seule ambition de pouvoir, à savoir la restauration de la monarchie et le partage de pouvoir en 1993, se découvre fragile et promis à la catastrophe s’il ne sait pas déjouer les pièges de la paix : ambition personnelle, corruption et dictature. Ainsi donc, cette « ambition monstre » n’a plus qu’à poursuivre sa route de défaite de la justice contre la dictature. Toute pratique mue par le désir de pouvoir (par la cupidité, l’ambition ou l’amour des richesses), toute pratique cherchant soit à conserver ou à acquérir plus de pouvoir est contraire au droit. Tout pouvoir, en effet, tend à l’absolu, toute puissance tend au maximum (en intensité et en extension, en unité et en totalité) de puissance, à la puissance souveraine et absolue. La puissance du pouvoir de la démocratie est la volonté du peuple souverain, régi par la loi du peuple, par le peuple et pour le peuple. La puissance du pouvoir totalitaire est la volonté d’un seul homme ou d’un groupe de personnes, régi par la volonté privée soit à conserver le pouvoir ou à acquérir plus de pouvoir. Ces deux pouvoirs ne peuvent coexister, ils s’excluent mutuellement et il n’y a pas de tiers pour juger d’un conflit entre deux volontés suprêmes. Le partage de pouvoir recherché par le PSN et PPC est donc contre nature et contraire au droit. Ce partage de pouvoir serait une association, de faire loi contre la loi, le droit d’être souverain au-dessus de la souveraineté du peuple.      

Le vouloir commun de paix perpétuelle du PSN et PPC, est une paix sans la justice. Et cette paix n’est qu’un jardin bien clos où le peuple khmer vit indéfiniment dans la misère et les hommes au pouvoir respirent le plaisir, sans labeur ni pudeur. Cette paix, recherchée par ces deux partis, qui courbe et abatte l’espoir d’un peuple tout entier de vivre en Homme à sa première simplicité : la liberté. Parce que la liberté en effet n’est pas un combat ou une conquête, c’est une position à tenir et à retenir. L’emportement contre l’injustice qui menace la liberté n’est donc pas un soulèvement ni une insurrection. Il n’est pas non plus le pouvoir de se porter contre ou à l’encontre de l’Etat, de se rassembler et diriger ses forces contre l’ennemi.

L’emportement est un bougé sur place, un soulèvement qui se retient et se maintient indéfectiblement à sa place. C’est une intensité de forces qui cependant ne fait pas intention, qui ne vise pas à conquérir un pouvoir, qui jamais n’accomplit sa fin et ne touche son but. Dépourvu de finalité, un emportement n’est pas militaire ou militant. Il n’est pas armé, disposé et équipé pour l’exercice d’un pouvoir ; inorganisé, il ne peut faire masse ou armée. Mais il ne désarme pas non plus, il ne se démobilise pas, il ne dispose pas les armes, il proteste, il tempête, il réclame. Son obstination, sa ténacité, son courage à ne pas quitter sa place et, en même temps, à réitérer perpétuellement ses cris de colère et d’indignation lui donnent une force de résistance irrésistible, une puissance indéfectible. L’emportement est donc une vertu de résistance, et la résistance contre la dictature est une révolution non-violence, laquelle transformerait l’emportement en une force populaire et l’orienterait vers un but : la promotion du souverain bien comme bien commun du peuple.

Dans le cas du Cambodge d’aujourd’hui, la résistance ou la révolution non-violence ne doit pas inciter les citoyens aux armes, mais au droit, et à désobéissance civique. Elle ne doit chercher à abolir la loi présente, mais à revendiquer qu’elle soit appliquée intégralement. Résister, c’est refuser obstinément de consentir, c’est retirer son accord. Mais ce n’est pas dire « non » ou réserver son assentiment à d’autre principe de démocratie, à d’autres raisons non voulues par le peuple ou pour d’autres occasions offertes par le Parti au pouvoir. La résistance n’est pas une émeute, un assassinat, c’est une motion, un bougé, un tremblé, un tremblement. Elle ne vise pas à l’emporter sur un pouvoir plus fort (elle serait elle-même alors condamnée à occuper un jour le pouvoir) mais à placer la souveraineté du peuple au-dessus de tous les pouvoirs. La résistance est le « désir d’une paix armée », c’est-à-dire il n’y aura jamais un pouvoir suprême qui viendrait dominer la souveraineté du peuple. Certes la paix s’oppose à la violence, mais non pas à la dispute et au conflit pour lesquels il faut s’armer pour désarmer la violence. La paix armée n’est pas la condition de la démocratie, de la liberté et du développement, mais qui ne fait qu’un avec eux pour sa préservation. Il y a donc une différence fondamentale entre la paix perpétuelle, c’est-à-dire une paix arrangée dans un but de partager le pouvoir et la paix armée, émanation de la volonté du peuple. La résistance ou la révolution non-violence est donc une nécessité pour défendre la paix armée, c’est-à-dire l’équilibre de pouvoir, régi par la force de loi, née de la volonté du peuple souverain. 

Partager cet article

14 juin 2014 6 14 /06 /juin /2014 05:40
Le Parti du Salut National est-il mort ?

Le Parti du Salut National est-il mort ?

On le savait dès le début de sa formation, le Parti du Salut National (PSN) ne représentait que des chefs, montant et tombant avec eux, mais ne reflétait guère d’un parti d’opinions populaires. C’est un parti de décoration chargé au moment des élections ou de crises politiques, de porter au pouvoir ses chefs. Ce rôle terminé il disparaît.

Aujourd’hui Sam Rainsy et Kem Sokha et des autres dirigeants du parti, en acceptant la victoire de Hun Sen, retrouvent leur place d’honneur dans le régime totalitaire. Ils ont jeté des jeunes contre les balles des forces de répression de Hun Sen pour servir comme tapis taché du sang pour grimper les marches de l’escalier du pouvoir. Les morts prématurées de ces éveilleurs étaient oubliées par eux dans leurs négociations avec le PPC pour emporter cette place d’honneur : sous-valet du Vietnam.

Cette place d’honneur pour les dirigeants du PSN est en réalité une place d’horreur pour la population khmère qui auraient cru qu’un « changement du pouvoir » soit possible avec ses leaders parce qu’ils ont répété à satiété que la volonté du peuple ait une force d’un Tsunami, laquelle peut balayer la citadelle de Hun Sen en un tournemain. Mais le lendemain des élections, l’ardeur de leur slogan « changer ? Ou ne pas changer ? » diminuait au fur et à mesure en fonction du rythme de rencontres des comités de travail de ces deux partis. Aujourd’hui, il n’y a rien à signaler à la place de démocratie parce qu’il n’y a plus de liberté de citoyens, mais Sam Rainsy et Kem Sokha s’en moquent parce que cette liberté, une vérité simple pour la démocratie, représenterait désormais une menace pour eux dans leur politique de rapprochement avec Hun Sen.

Le 15 janvier 2014, le journal français « la libération » a fait un portrait de Sam Rainsy en le qualifiant « Khmer du peuple », mais cette panégyrique reflète-elle une réalité ? Avec plus d’un million de citadins dans les rues de Phnom-Penh, le doute sur ce renom serait une stupidité avérée. Mais l’efficacité des actions de ce dernier reste à démontrer, parce qu’en politique, c’est le résultat qui compte pour se hisser à la hauteur de cette stature :

  • Messieurs des détracteurs intrépides, soyez juste, la victoire du PSN aux élections législatives en 2013, n’est-elle pas une preuve suffisante pour lui ? dit un partisan de Sam Rainsy,
  • Où est-elle ? réplique un contradicteur : cette victoire émanée du peuple était transformée par Sam Rainsy et Kem Sokha en une force de collaboration avec le parti au pouvoir, le vaincu de ces élections. Cette association de malfaiteurs est un acte du suicide pour PSN comme celui du Funcinpec dirigé par N. Ranariddh.

Cette politique ne pratique sans doute pas l’agression physique aux manifestants, mais un mensonge qui se transforme en trahison, laquelle constitue une aide précieuse pour maintenir le PPC au pouvoir. Avec des idées puériles des dirigeants du PSN de « vouloir changer la forme de la démocratie, au lieu d’apprendre à s’en servir comme il faut », le sort de leur parti serait identique à celui du Funcinpec. Mais, il ne faut pas étonner de cette chute parce que Sam Rainsy et Kem Sokha étaient ex-collaborateurs de N. Ranariddh et adeptes du feu Sihanouk. Il est donc impossible pour eux de concevoir une politique du salut national. Aujourd’hui le PSN est déjà mort parce que les 55 députés élus, voulu par Hun Sen, sont prêts, sans tenir compte de la politique du statuquo de ce dernier, à occuper leur siège à l’Assemblée du PPC. Avec ce renfort, le PPC, qui est chaque jour plus fort, une stratégie nouvelle se structure rapidement, celle de la colonisation de peuplement du Cambodge par le Vietnam. Ainsi apparait aujourd’hui, en filigrane, une politique de tyrannie judiciaire, qui a pour but de museler la voix des démocrates. Et l’on se demande, quel sera le rôle des 55 députés du PSN et leur Président dans les dispositifs de cette colonisation ?

Partager cet article

5 juin 2014 4 05 /06 /juin /2014 04:11
L’avenir du Cambodge : horizon brouillé

L’avenir du Cambodge : horizon brouillé

Le quotidien du parti de l’opposition (PSN) au Cambodge offre un horizon brouillé pour l’avenir du pays.

Horizon brouillé parce qu’il est servi comme un alibi par le parti au pouvoir (CPP) : une vitrine de la démocratie, et quelle démocratie ! C’est un parti d’élections, même il était gagnant, il fallait qu’il tournerait le dos aux électeurs pour accepter le diktat du CPP.

Horizon brouillé parce que Sam Rainsy et Kem Sokha, dans leur passé, avaient les relations de complaisance avec les hommes au pouvoir : ils en gardaient donc les mains sales. Ils poursuivent aujourd’hui leurs œuvres de bassesse dans les négociations futiles avec le parti au pouvoir pour un seul but : obtenir les avantages en nature de Hun Sen dans leurs manœuvres de simulacre de démocratie avec ce dernier, à savoir : Participer aux élections non-démocratiques, organiser les manifestations non-violence pour contenir la colère du peuple contre le pouvoir en place.

Horizon brouillé parce que leur statuquo rend caduc le « désir du changement du peuple khmer ». Ce désir devient « un désir immense et creux », mais Sam Rainsy et Kem Sokha n’en doutent pas de ses effets mortels pour le pays. Ils continuent de manipuler les indignés pour leurs propres intérêts au lieu de protéger les faibles comme le font les démocraties. Avec le parti au pouvoir, ils inventent ensemble une nouvelle politique de l’opposition : « tendant une joue si on frappe l’autre », appelée la « non-violence ». Mais ce qui est impérieux dans cette innovation destructrice, ce ne sont pas leurs propres joues, mais celles du peuple khmer.

Horizon brouillé parce que Sam Rainsy et Kem Sokha ne représentent plus une force du changement. Dans l’histoire du Cambodge et du communisme, la logique de Gandhi et Mandela de la libération du pays et du peuple par la manifestation non-violence a trouvé sa limite. Et surtout, les deux leaders du PSN n'ont pas la stature de ces deux derniers. C’est la révolution qui mobilise la force du peuple. Bien sûr on ne la fera pas pour exterminer les hommes du pouvoir, mais pour mettre fin à leurs forfaits afin de promouvoir la démocratie. Cette révolution permettrait au peuple khmer de retrouver de la puissance pour agir pour le salut du pays. Le Cambodge d’aujourd’hui a besoin des révolutionnaires pour triompher la dictature : Par-delà le devoir d’indignation n’est plus suffisant, il faut donc désormais passer à un devoir d’action. Comme décrit F. Fanon avec une formule à l’emporte-pièce : « la lutte n’est plus où l’on est mais où l’on va ». Sam Rainsy et Kem Sokha faisaient l’opposition sans savoir où ils vont. Ils proposaient donc la voie de non-violence pour être sûr d’être partenaire de Hun Sen, au lieu de combattre plus vite et plus fortement contre ce dernier dans la direction souhaitée par le peuple. Par cette décision, ils se trompaient sur le danger du pays, et leur politique se trompait sur le peuple khmer.

La révolution n’est toujours pas la violence parce que les forces populaires ont eu essentiellement recours à deux techniques de prise de pouvoir : la grève générale et la guerre populaire. L’une et l’autre ont été expérimentées dans le monde, mais avec un succès inégal. Pour le Cambodge d’aujourd’hui, la grève générale serait une solution possible. A nous, les Khmers épris de la liberté, iraient chercher notre inspiration au sein même de la population : l’intellectuel effectuerait une « plongée dans le peuple », les hommes politiques, eux, s’efforceraient de le mobiliser pour bâtir une force révolutionnaire, et on savait que la force révolutionnaire n’est ni dans le défilé de motos, ni dans le nombre de bulletins dans les urnes, ni dans la monarchie. La révolution par la grève générale doit se développer en quatre temps : mobilisation de la population, politisation des masses, rupture totales des relations avec le pouvoir dictatorial, enfin, lancement des grèves générales dans les villes. Mais cette lutte populaire doit avoir issue la libération du peuple. En effet, le Parti du Salut national aurai eu la possibilité d’y réaliser parce qu’il y eu autant du monde dans la place de démocratie, mais ce qui lui manquait, c’était la volonté de ses dirigeants : ils croyaient qu’ils puissent réformer le pays avec les hommes au pouvoir. Ceci était une erreur et une faute. Ce serait ubuesque.

Partager cet article

31 mai 2014 6 31 /05 /mai /2014 16:33
ការបោះឆ្នោត ជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ?

ការសំណេះសំណាលជាមនោគតិ

ការបោះឆ្នោត ជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ?

Les élections sont-elles la démocratie ?

 

បុព្វកថា

សុខ និង សៅ ជាក្លើនឹងគ្នា ចូលចិត្តធ្វើការសំណេះសំណាលជាមួយគ្នា អំពីទស្សនៈនយោ

បាយជាតិ​ ដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីពិត។ អ្នកទាំងពីរតែងតែណាត់ជួបគ្នា ជាមួយមិត្តសម្លាញ់

ច្រើនទៀត នាំគ្នាធ្វើការវែកញែកអំពីព្រឹត្តិការណ៏ដែលមានកើតឡើងក្នុងនគរខ្មែរបច្ចុប្បន្ន។

សុខជាមតិភាណី (homme éloquent pissement) មានប្រាជ្ញាជាអ្នកប្រាជ្ញ មានចំណេះជា

បញ្ញវន្ត មានគំនិតប្រកបដោយគតិបណ្ឌិត និយាយពេលណានាំឲមនុស្សម្នាចង់ស្តាប់ណាស់,

ឯចំណែកសៅ ជាជនសមញ្ញ មានប្រាជ្ញាជារាស្រ្ត មានចំណេះជាថី​ មានគំនិតជាអ្នកជា។ បដិ

វាទនេះឯង​ ដែលនាំឲមិត្រចូលរួមជជែកក្នុងការសំណេះសំណាល ចូលចិត្តស្តាប់​ នូវវិចារវិទ្យា

(Dialectique) របស់សុខ និង សៅ។​

នៅថ្ងៃនេះ ក្លើទាំងនោះ នាំគ្នាជួបជុំគ្នា សំណេះសំណាលអំពីរឿងផ្សេងៗ នៃជីវិតដូចសព្វដង។

តែភ្លាមនោះ មានក្លើម្នាក់ ជាមាណព ឈ្មោះ សែម លើកសំណួរមួយ សួរទៅសម្លាញ់សុខថា៖

បងសុខ ខ្ញុំមិនសូវយល់សោះ ថាហេតុអ្វីបានជា​ឯកឧត្តម សម-រង្សី និង កឹម-សុខាចេះតែនាំគ្នា

ចូលរួមបោះឆ្នោត?

ដូចសព្វដង សុខ តែងតែជាគោល នៃសំណួរ ព្រោះគាត់ជាអ្នកចេះដឹងជាងគេ។

 

អន្តរវត្ថុនៃការសំណេះសំណាលជាមនោគតិ

ចម្លើយរបស់សុខ៖

«អ្វីទៅដែលជាអត្ថរស នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ? គឺការបោះឆ្នោតនេះឯង។ បើសិនជាគណបក្ស

សង្គ្រោះ​ (គ.ស.ជ) មិនចូលរួមការបោះឆ្នោត តើយើងអាចទុក គណបក្សនេះ ជាអ្នកប្រជាធិ

បតេយ្យបានដែរឫទេ?»

មាណពសែម​ បន្តសំណួរថា៖

«តែ​ ឯកឧត្តមទាំងពីរ តែងតែចោទជាមុនថា ការបោះឆ្នោត ដែលរៀមចំដោយ គ.ជ.ប. វា

គ្មានលក្ខណៈត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់​ ត្រង់ចំណុចនេះឯង ដែលខ្ញុំមិនយល់ បើការបោះឆ្នោត វាឥត

ស្របច្បាប់ ចុះហេតុអ្វី ក៏នៅតែចូលរួមបោះឆ្នោត?»

សុខជាអ្នកប្រាជ្ញ, ដូចសព្វដង គាត់មិនដែលមានការរួញរា នឹងឆ្លើយ នូវសំណួរអ្វីមួយឡើយ។

គាត់ដកដង្ហើមមួយៗ សម្លឹងមុខសម្លាញ់ជា ហើយនិយាយថា៖

«ប្អូន មិនយល់ត្រង់ចំណុចនេះ ជាចម្ងល់ត្រឹមត្រូវមួយ តែចំពោះបងវិញ បងយល់ថា ការនេះ

វាជាយុទ្ធសាស្ត្រនយោបាយ របស់ឯកឧត្តមទាំងពីរ គឺទី១ ចង់ព្រមានដល់គ.ជ.ប. ពីភាពមិន

ឯករាជ្យរបស់ស្ថាប័ននេះ, ទី២ គឺ ចង់រំឭក​ដល់ប្រជាជនខ្មែរ ពីភាពតស៊ូនយោបាយមួយ រវាង

“អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ និង អ្នកកាន់អំណាចផ្តាច់ការ” តាមការបោះឆ្នោត ហេតុនេះឯង ជន

ជាតិខ្មែរ ដែលជាអ្នកស្រឡាញ់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវនាំគ្នាចូលមកបោះឆ្នោត ដើម្បីបង្កើត

ជាកម្លាំងជាតិ ដែលជាកម្លាំងប្រជ្ញា ប្រឆាំងតាមអំពើអហឹង្សា នឹងកម្លាំងបាយ របស់អំណាច

ផ្តាច់ការ, ទីបញ្ចប់ គឺ បង្ហាញសេចក្តីក្លាហានរបស់ គ.ស.ជ. ថា គេមិនរួញរានៅចំពោះមុខល្បិច

ទាំងឡាយរបស់គណបក្សកាន់អំណាច (គ.ប.ជ) ទោះបីដឹងជាមុនថា ការបោះឆ្នោតនេះជា អា

ការៈក្រៅបញ្ជោត (simulacre) យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ពុំមែនជាឧបសគ្គសំរាប់ គ.ស.ជ. ដើរទៅរក

ជ័យជំនះបាននោះឡើយ»

មាណព សែម ហាក់បីដូចជាមានអារម្មណ៏រំភើពខ្លាំងណាស់ នូវចម្លើយរបស់សុខ។ គាត់ញញឹម

ប្រកបដោយជំនឿថា យុទ្ធសាស្ត្រ សម-រង្សី និង កឹម-សុខា ជាយុទ្ធសាស្ត្រមួយប្រកបដោយ

ប្រសិទ្ធិភាព ជាសេចក្តីសង្ឃឹមសំរាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ​ដែលកំពុងរងគ្រោះ ពីសំណាក់អំណាច

ផ្តាច់ការ។ តែពេលនោះ មានក្លើម្នាក់ទៀត ឈ្មោះ សាយ មានប្រតិកម្ម ហើយសួរទៅសៅ ជា

ក្លៅថា៖

«ក្មួយសុខ និយាយក្បោះក្បាយល្អណាស់ ដូចសព្វដង ឮពេលណាគួរឲចង់ស្តាប់ តែខ្ញុំចង់សួរ

យោបល់ដល់ក្មួយសៅម្តងថា តើវិភាគរបស់ក្មួយសុខ អាចចាត់ទុកជាចម្លើយ ដែលជាតិខ្មែរ

ត្រូវការដែរឫទេ?»

សៅមានអារម្មណ៏ទើសទាល់នូវសំណួរនេះ តែដូចសព្វដង គាត់មិនដែលគេចវេះ មិនឆ្លើយនោះ

ឡើយ។ គាត់ខំប្រឹងបន្តិចក្នុងគតិគាត់ ហើយឆ្លើយថា៖

«ក្លើសុខ លើកលក្ខណៈមួយសំខាន់ណាស់ យកមកធ្វើជាហេតុផល​ក្នុងការចូលរួមបោះឆ្នោត

របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ គឺទុកការបោះឆ្នោតជាអត្ថរស់របស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ចំពោះ

ខ្ញុំ ហេតុផលនេះ វាគ្មានអ្វីដែលអាចយកមកធ្វើជា ជំទាស់គំនិតបាននោះឡើយ ព្រោះវាជាការ

ពិតមួយ តែយើងដឹងថា ការបោះឆ្នោតមិនមែនជាអត្ថរស់តែមួយគត់របស់ លទ្ធិប្រជាធិប

តេយ្យនោះឡើយ។ អត្ថរស់ជាច្រើនទៀត ដូចយ៉ាង សេរីភាព, សមភាពនិង និតិរដ្ឋ ក៏សុទ្ធជា

គ្រិះសំខាន់ នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែរ។ តែខ្ញុំជឿច្បាស់ថា សុខឯងក៏បានដឹងវាច្បាស់ហើយ។

បញ្ហាធំដែលចោទជាសំណួរ បើខ្ញុំតាមស្តាប់ការវិភាគរបស់សុខ គឺគេអាចសួរថា​ តើយើងអាច

យក អកុសល​ (le mal) ជាមធ្យោបាយ, ព្រោះដោយខ្វះមធ្យោបាយឯទៀត,មកធ្វើជាអាវុធ

ប្រឆាំង នឹងអកុសលបានដែរឫទេ? សំណួរនេះ ជាសំណួរឋិតនៅលើសីលធម៌ជាបឋម តែបើ

សុខឯង យល់ឃើញថា គេអាចយកអកុសល មកធ្វើជាកុសល (le bien) ក្នុងការរកដំណោះ

ស្រាយបញ្ហាជាតិបច្ចុប្បន្នបាន, ក្នុងគំនិតនេះ វាមានទំហំវាធំធេងណាស់ ព្រោះវាជាប្រធាន

សិក្សាមួយ ដែលនាំបង្កើតជាទំនាស់គំនិតមិនចេះចប់។ ដូចអ្នកឈ្នះ គេតែងតែលើកមកធ្វើ

ជាហេតុផលថា៖ “ជ័យជំនះនៅទីបញ្ចប់ ជាការបញ្ចាក់ថាមធ្យោបាយដែលយកមកប្រើ គឺវាពិត

ជាត្រឹមត្រូវ”។ នៅក្នុងទស្សនេះ វាមាន សទិសភាព (ressemblance) នឹងហេតុផល នៃលទ្ធផល

នៃការបោះឆ្នោតថ្ងៃទី២៨កក្តដាឆ្នាំ២០១៣ ដែល គ.ស.ជ. អាចចាត់ទុក ជាលទ្ធផលវិជ្ជមាន

ព្រោះវាអាចបង្ហាញជាភស្តុតាងបានថា ជម្រើសចូលរួមបោះឆ្នោតជាជម្រើសត្រឹមត្រូវ ព្រោះវា

មានជ័យជំនះ ភាយចេញជាក់ស្តែង ពីការបោះឆ្នោតនេះ ដែលគេអាចយកវា មកធ្វើសម្ភារ

កម្ម (matérialiser) នូវអប្រជាប្រិយភាព របស់គណបក្សកាន់អំណាចបាន»។

សុខមានប្រតិកម្មចំពោះការវិភាគរបស់សៅជាមិត្ត ហើយឆ្លើយកាត់ភ្លាមថា៖

«ខ្ញុំមិនដែលនិយាយថា គ.ស.ជ. យកអកុសល មកធ្វើជាកុសល  ជាមធ្យោបាយនោះឡើយ

ហើយនៅក្នុងចំណុចនេះ ខ្ញុំមិនដឹងថា តើសៅឯង មើលឃើញបែបណា ថាមានអកុសលនៅ

ក្នុងទង្វើរបស់ គ .ស.ជ. ក្នុងការចូលរួមបោះឆ្នោត?»។

សៅ ឋិតនៅស្ងៀមមួយភ្លែត ក្រោយបន្តិចមក ក៏ឆ្លើយតបនឹងក្លើថា៖

«ដូចខ្ញុំរំឭកប្រាប់សំឡាញ់ទាំងអស់នៅទីនេះជាមុនថា យើងកំពុងនាំគ្នាពិចារណាអំពី កុសល

និង អកុសល ក្នុងជម្រើសចូលរួមបោះឆ្នោត ហើយជាប្រធានសិក្សាមួយមានទំហំធំទូលាយ

ណាស់ ព្រោះវាឋិតក្នុងភូមិសីលធម៌។ សុខឯង និយាយថា តើខ្ញុំមើលឃើញបែបណា ថាមាន

អកុសល ក្នុងជម្រើស នៃការចូលរួមបោះឆ្នោតរបស់ គ.ស.ជ.។ ចំណុចនេះ សុខឯងដឹងច្បាស់

ហើយថា អកុសលនេះ វាមានធាតុជា សជាតិក (inné) នៅក្នុងជម្រើសណាមួយដែលយើង

ជ្រើសយកវាមកអនុវត្ត ព្រោះក្នុងជម្រើសនិមួយ យើងតែងតែលើក កុសល​ និងអកុសល មក

ថ្លឹងជានិច្ច មុននឹងសម្រេច។ ហេតុនេះឯងហើយ ដែលខ្ញុំលើកយក អកុសល មកពិចារណា

ក្នុងទង្វើរបស់ គ.ស.ជ.។ សុខឯង មិនអាចនិយាយថា ក្នុងជម្រើស​នៃការចូលរួមការបោះឆ្នោត

របស់ គ.ស.ជ. អ្នកដឹកនាំគណបក្សឥតបានពិភាក្សាជាមុន ថ្លឹង ដើម្បីរកសមតា (équilibre)

រវាង កុសល និង អកុសលនោះឡើយ​ ដូចយ៉ាងក្នុងវិភាគរបស់ សុខឯង ខ្លួនលើកទិដ្ឋភាព

នៃកុសល ច្រើនណាស់ មកធ្វើជាហេតុផល​ នៃជម្រើសរបស់ គ.ស.ជ. តែខ្លួនឥតបានលើក

ទិដ្ឋភាព នៃអកុសលមកថ្លឹងបង្ហាញដល់ក្លើយើងនៅទីនេះអោយបានដឹងផង។ តែថ្វីបើគ្មាន

ទស្សនកផ្ទុយក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំមិនជំទាស់ដាច់ខាត់នោះដែរ។ ប៉ុន្តែ ដូចខ្ញុំបាននិយាយអម្បាញ់

មិញនេះថា  ក្នុងជម្រើសនិមួយៗ វាតែងតែមាន ទិដ្ឋភាពផ្ទុយរបស់វា ដែលមានធាតុជា 

សជាតិក, គឺអកុសលនោះឯង, ហើយនៅក្នុងចំណុចនេះ ក្លើយើងនៅទីនេះ ចង់ដឹងយល់

បើខ្ញុំមិនច្រឡំ»។

ក្នុងពេលនោះ អ្នកចូលរួមក្នុងការសំណេះសំណាល សំដែងបញ្ជាក់ពីចំណង់ចង់ដឹងយល់ របស់

គេ អំពីទិដ្ឋភាព អកុសលនេះ។​ ក្រោយបន្តិចពីការសំដែងទឹកចិត្តនេះមក, សុខនិយាយឡើង

ថា៖ 

«ពិតដូច្នេះមែនហើយ តែសៅឯង យកពាក្យ អកុសល មកប្រើ ហាក់បីដូចជាខ្លាំងបន្តិច

ព្រោះថា វាគ្មានបន្តិចសោះនៅក្នុងអារម្មណ៏របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ។ អ្វីដែលគេកំពុងធ្វើ

គឺក្នុងគោលបំណង រកប្រយោជន៏ជូនប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះ»។

សៅ កម្រើកខ្លួនបន្តិចលើកៅអីដែលខ្លួនកំពុងអង្គុយ ហើយឆ្លើយតបទៅនឹងក្លើ សុខ ថា៖

«អកុសល វាអាចកើតមានបានគ្រប់ឪកាសទាំងអស់ ក្នុងគំនិត មានបំណងក្តី ឥតបំណង

ក្តី, ហើយការយកពាក្យ អកុសល​មកប្រើ វាគ្មានការទង្គិចអ្វីនឹងសីលធម៌ ​ដែលអាចចាត់ទុក

ថា ជាការបំផ្លើសនោះដែរ ព្រោះទី១ ពាក្យនេះ ជាពាក្យផ្ទុយធម្មតា ពីពាក្យ កុសល, ទី២ វាជា

ការឆ្លើយមួយ​ ស្របនិងបរិការណ៏ ​នៃនយោបាយនៅក្នុងស្រុក នាបច្ចុប្បន្ននេះ ដូចយ៉ាង

យកពាក្យសង្គ្រោះជាតិ មកធ្វើជា គោលដៅនោះដែរ។

លោក សម-រង្សី និង កឹម-សុខា សុខចិត្តចូលរួមគ្នា ព្រោះយល់ឃើញថា ស្ថានការណ៏របស់ជាតិ

វាមកដល់ដំណាក់ការមួយ ដែលតម្រូវឲមានកម្លាំងធំមួយ សំរាប់ប្រឆាំងនឹងអំណាចផ្តាច់ការ

ដើម្បីសង្គ្រោះជាតិ។ ដូច្នេះ ការរួបរួមនេះ វាអាចអោយគេធ្វើ អនុមាន បានថា នៅក្នុងស្រុក

ខ្មែរសព្វថ្ងៃ  វាគ្មាននិតិរដ្ឋ ​ព្រោះមាន អំណាចផ្តាច់ការ ជារបបដឹកនាំរដ្ឋ។ សុខឯងដឹងដែរ

ថា និតិរដ្ឋនេះ គេទុកវា ជាគ្រិះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ បើគ្មាននិតិរដ្ឋ ចុះហេតុម្តេច ក៏គណ

បក្សសង្គ្រោះជាតិ ជ្រើសយកការចូលរួមបោះឆ្នោត, ដែលជា អភិក្រម (processus) មួយ ដែល

គេអាចយកវា មកអនុវត្តបាន ​នៅតែក្នុងប្រទេសមួយដែលមាននិតិរដ្ឋ។ ភាពផ្ទុយគ្នានេះ

ឯងហើយ ដែលជា​ អកុសល ក្នុងចេតនា របស់អ្នកដឹកនាំ គ.ស.ជ.។

ភាពផ្ទុយគ្នានេះ វាបង្កើតដោយខ្លួនឯង នូវទំនាស់ជានិច្ច រវាងគោលការណ៏​ និងសកម្មភាព

ដែលជាឧបសគ្គសំខាន់ ដើម្បីធ្វើអោយបានសម្រេច នូវគោលបំណង។​ ទំនាស់ជានិច្ចនោះគឺ

ឋិតនៅលើ ការគោរព នៃការបកស្រាយច្បាប់របស់គណបក្សកាន់អំណាច​​ អោយស្របតាម

តែប្រយោជន៏ ដែលគេចង់បាន។ ដូច្នេះ បើគណបក្សកាន់អំណាច គេអនុញ្ញាតអោយគណ

បក្សសង្គ្រោះជាតិធ្វើអ្វីមួយ ទើប គ.ស.ជ. អាចធ្វើបាន, ធ្វើបែបនេះយូរៗទៅ នាំអោយគេ

លែងមើលឃើញ គោលការណ៏ របស់ខ្លួន ដែលបានកំរិតទុក ថាត្រូវតែដូរអ្នកដឹកនាំដើម្បី

សង្គ្រោះជាតិ។ ទំនាស់បែបនេះឯង ដែលនាំឲ គ.ស.ជ. ដើរវិលវល់ នៅក្នុងតែបញ្ហាទំនាស់

របស់ខ្លួន ដែលខ្លួនជាបង្កើតវាដោយខ្លួនឯង ហើយលែងដឹងថាខ្លួនកំពុងចង់ធ្វើអ្វីថែម

ទៅទៀត។

ភាពវឹលចុះវិលឡើងនេះ វាបង្ហាញអត្ថរស់ របស់ គ.ស.ជ. នៅត្រឹមតែជា គណបក្សសំរាប់

តែបោះឆ្នោត។ ទោះបីឈ្នះក្តី បើគណបក្សកាន់អំណាច គេមិនព្រមផ្ទេរអំណាចអោយ ក៏ខ្លួន

គ្មានលទ្ធភាព ប្រើជ័យជំនះរបស់ខ្លួន ដើម្បីយកអំណាចដែរ ព្រោះខ្លួនធ្វើសកម្មភាពក្នុង

ក្របខណ្ឌ នៃអំណាចអ្នកដឹកនាំ នៅក្នុងប្រទេសឥតនិតិរដ្ឋ។ ដូចយ៉ាង បើគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋ៖

មាន មហាក្សត្រ, ក្រុមព្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ , គ.ជ.ប. ថាខ្លួនជាអ្នកចាញ់ តើខ្លួនមានអ្វីទៀត សំរាប់

ជា ឧបាស្រ័យបុនរាព្រឹត្ត (voie de recours) ព្រោះក្នុងប្រទេសគ្មាននិតិរដ្ឋ “អ្នកខ្លាំង តែងតែ

យល់ត្រូវជានិច្ច”។

សុខឆ្លើយតបវិញភ្លាមថា៖

«ម្ចាស់ឆ្នោត គេនាំគ្នាធ្វើបាតុកម្ម ទាមទាររកយុត្តិធម៌ តើសៅឯង​ មិនទុកជាឧបាស្រ័យបុន

រាព្រឹត្ត នោះទេ?»។

សៅឆ្លើយតបទៅក្លើជាសម្លាញ់ថា៖

«បាតុកម្ម ដើម្បីអ្វី បើគ្រាន់តែហែក្បួនមូតូ ស្រែកសុំអោយរកយុត្តិធម៌។ ហើយក្នុងការទាមទារ

នោះទៀត គេសួរថា សុំទៅអ្នកណា ដែលអាចទុកជាអ្នករកយុត្តិធម៌? បើគ្រប់ស្ថាប័នជាតិ

គេថា គ.ស.ជ. ជាអ្នកចាញ់ទៅហើយ។ ស្ថានភាពទ័លច្រក វានៅត្រង់នាំគ្នា គោរពច្បាប់អ្នក

កាន់អំណាចផ្តាច់ការ។ ​ការគោរពនេះ គឺដូច ហាមឃាត់ខ្លួន ដោយខ្លួនឯង អោយខ្លួនឯង ធ្វើ

សកម្មភាព ក្នុងប្រយោជន៏គណបក្សកាន់អំណាច។ ក្នុងភាពទ័លនេះឯង ដែលនាំអោយ គណ

បក្សសង្គ្រោះជាតិ គ្មានផែនការអ្វីទៀត ​ក្រៅពីសុំគណបក្សកាន់អំណាច ធ្វើការចរចា

តែប៉ុណ្ណោះ, ហើយការចរចានោះទៀត មិនច្បាស់ថាខ្លួនចង់បានអ្វីមួយពិតនោះទេ គឺចរចារ

ដើម្បីរក្សាសេចក្តីសុខរបស់អ្នកដឹកនាំតែប៉ុណ្ណោះ។ ហើយជាពិសេសទៅទៀត​ សព្វថ្ងៃនេះ

សម-រង្សី និង កឹម-សុខា ឥតដឹងទៅវិញទៅមក ថា ម្នាក់ៗកំពុងធ្វើអ្វី, ចង់បានអ្វី នោះទេ។

នេះឯងជា អកុសល សំរាប់ជាតិ នៃជម្រើស​ដែលចូលរួមការបោះឆ្នោត​ គ្មានសេរី និង គ្មាន

យុត្តិធម៌»។

សុខឆ្លើយតបថាៈ

«រឿងនេះ ជារឿងអតីតកាល  រឿងសំខាន់ គឺខ្មែរអ្នកស្រឡាញ់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវនាំ

គ្នា រួមគ្នាសង្គ្រោះជាតិ។ បើសៅឯង នៅតែលើករឿងដែលកន្លងរួចមកហើយ​ មកនិយាយ

បែបនេះ គឺខ្មែរពុំអាចរកដំណោះស្រាយឃើញទេ?»។  

ប្រតិមកម្មបែបនេះ បញ្ចាក់អោយឃើញថា សុខ មិនយល់ស្របលើការវិភាគរបស់សម្លាញ់សៅ

នោះឡើយ។ តែការនេះ ជារឿងធម្មតាទេ ព្រោះវាឋិតនៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

ប៉ុន្តែ យើងដឹងថា ទំនាស់គំនិត ឬ វិចារវិទ្យាតែងតែបង្កើតជានិច្ច នូវគំនិតថ្មី ទោះបីវាមិន

ទាន់មានភាព ជាការព្រមព្រៀង រវាងគ្នាច្រើន (consensus) យ៉ាងណាក៏ដោយ តែវាអាច

បង្កើតជាដំណោះស្រាយកំបាំងមួយ(solution latente)​ ក្នុងបដិវាទកម្ម។​ រសមោចនាកម្មនេះ

(sécrétion) វាមាននៅក្នុងច្បាប់ធម្មជាតិ។ សៅមិនឆ្លើយតបទៅនឹងប្រតិកម្មរបស់ក្លើនោះ

ឡើយ ព្រោះខ្លួនដឹងថា សុខកំពុងរស់ក្នុងឧត្តមគតិនិយម តែមិនដឹងថា វាកើតចេញពីទោសៈ​

ឬ ពីការពិចារណា។ តែសៅដឹងច្បាស់ថា នៅក្នុងស្ថានភាពនយោបាយនៅស្រុកខ្មែរសព្វថ្ងៃនេះ

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវបានគណបក្សកាន់អំណាចលុបចោលបាត់ទៅហើយ តែបើ សម-រស្សី

និង កឹម-សុខា ធ្វើមិនយល់ដឹង ហើយនៅតែបន្តភាគកម្ម (participation) ដូចយ៉ាងការចូល

រួមបោះឆ្នោតតូចធំគ្រប់បែបយ៉ាង ជាមួយ គណបក្សកាន់អំណាច ដែលគេរៀបចំវាឡើង ជា

អាការៈក្រៅបញ្ជោត (simulacre) នៃលទ្ថិប្រជាធិបតេយ្យ គឺច្បាស់ជាភាគកម្មនេះ​ក្លាយទៅជា

អ្នកឧបត្ថម្ភ ដល់ ការបញ្ឈប់ ដំណើរ នៃប្រជាធិបតេយ្យូនីយកម្ម នៅស្រុកខ្មែរជាពុំខាន៕

Partager cet article

Published by សង្ហា ឧប - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article

Présentation

  • : Le blog de Sangha OP
  • Le blog de  Sangha OP
  • : La grande Voie n'a pas de porte. Des milliers de routes y débouchent. (Proverbe zen)
  • Contact

Recherche

Liens

Partager cette page Facebook Twitter Google+ Pinterest
Suivre ce blog