23 avril 2014 3 23 /04 /avril /2014 09:57

ធ្វើបុណ្យ និង សង្គ្រោះជាតិ

 

ខ្មែរអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាតែងតែនាំគ្នាធ្វើបុណ្យ​​​​​​​​​​​​ យកអំណោយពីជនានុជនដែលមានចិត្ត

ជ្រះថ្លារកកុសលផល ទៅជួសជុលព្រះវិហារ ឬវត្តអារាម។ ក្នុងទស្សនៈអំណោយនេះ ព្រះ

អាចារ្យហែម-ចៀវតែងតែទូន្មានដល់ពុទ្ធបរិស័ទថា៖ «ឆ្នាំបាយលោកសង្ឃគឺនៅនឹងប្រជាជន

បើប្រជាជនវេទនា, អត់បាយ,ប្រជាជនគ្មានសិទ្ធិសេរីភាព,បើប្រជាជននៅក្នុងឋានៈជាខ្ញុំកញ្ជះ

គេលោកសង្ឃក៏ទទួលអំណោយផលអាក្រក់ដែរ។ ដូច្នេះលោកសង្ឃដែលមានភារៈ ប្រោស

សត្វលោក គឺត្រូវស្តីប្រដៅធ្វើឲមនុស្សមានស៊ី, មានស្លៀក, មានសេរីភាព ក្នុងប្រទេសឯក

រាជ្យនិងសន្តិភាពដ៏បរិបូណ៌»។ព្រះអង្គទូន្មានបន្ថែមថា៖ «ទឹកផ្នែកប្រជារាស្ត្រ គឺទឹកភ្នែកព្រះ

សង្យ»1។

 

បច្ចុប្បន្នកាលនេះ ខ្មែរពុទ្ធបរិស័ទនៅក្រៅប្រទេស តែងតែធ្វើបុណ្យ ជាមធ្យោបាយ ស្វែងរក

អំណោយ ដើម្បីយកទៅជួយដល់ប្រជាជនរកគ្រោះ ពីធម្មជាតិក្តី ពីអំពើពាលរបស់ជនទុច្ចរិត

ក្តី នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌជំនួយមនុស្សធម៌ និងនៅក្នុងគតិនៃសមគ្គីភាព។ ទង្វើនេះ​ គឺពិតជាវិជ្ជា

មាន មានប្រយោជន៏ណាស់ ដល់ជនរងគ្រោះ។ តែយើងដឹងថា ជនរងគ្រោះខ្មែរនាបច្ចុប្បន្ន

នេះ គឺប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ គាត់ទទួលរងគ្រោះ ពីរបបនយោបាយផ្តាច់ការ ដែលជារបបមានសហ

ការ រវៀងរាជានិយម និង អំណាចសមស្តនិយម2។ សភាពការនេះ នាំឲយើងចោទសួរជា

សំណួរថា តើអំណោយបុណ្យ អាចរំដោះប្រជាពលរដ្ឋពីអំណាចផ្តាច់ការបានដែរឫទេ? គេអាច

ឆ្លើយបានថា វាច្បាស់ជាពុំអាចធ្វើបានទាំងអស់បានពិតមែន តែវាក៏ជា វិភាគទានមួយ

ដែរ ក្នុងក្របខណ្ឌនៃករណីកិច្ចរបស់ខ្មែរម្នាក់ៗ ដែលខ្លួនត្រូវធ្វើសំរាប់ជាតិ។​

 

ក្នុងចម្លើយនេះ យើងឃើញថា វាមានហេតុផល3​ របស់វាដែរ តែហេតុផលនេះ យកតែទិដ្ឋ-

ភាពសម្ភារនិយមមកធ្វើជាសេចក្តីសំអាងតែប៉ុណ្ណោះ គឺថា អ្នកមានលុយត្រូវតែមានករណី

កិច្ចជួយអ្នករងគ្រោះ ក្នុងន័យថា ត្រូវជួយជាតិ។ ក្នុងទស្សនៈនេះ យើងអាចយល់ឃើញថា ធ្វើ

បុណ្យជាសកម្មភាពរំដោះជាតិមួយ​ចំពោះ ទាយក-ទាយិកា ជាអ្នកទទួលបានកុសលផលផង

និង បំពេញករណីកិច្ចជាពលរដ្ឋផង។ តែសកម្មភាពរំដោះជាតិបែបនេះ ជាសកម្មភាពអកម្ម

ព្រោះវាមិនអាចបង្កើតជាកម្លាំងនយោបាយ ព្រោះធ្វើបុណ្យជាការកសាងកុសលផលសំរាប់

យកវាទៅសោយសុខក្នុងជាតិក្រោយ ដូច្នេះត្រូវហាមដាច់ខាត កុំឲបង្កើតសត្រូវ ដែលវាផ្ទុយពី

កម្លាំងនយោបាយសំរាប់សង្គ្រោះជាតិ។ សង្គ្រោះជាតិ គ្មានសត្រូវជាតិ សួរថា ជាការសង្គ្រោះ

បែបណា? ដូចព្រះអាចារ្យហែម-ចៀវ ព្រះអង្គស្តីប្រដៅធ្វើឲមនុស្សមានសេរីភាព ក្នុងប្រទេស

ឯករាជ្យ និង សន្តិភាពដ៏បរិបូណ៌។ ទស្សនៈនេះ គឺជាករណីកិច្ចនៃពលរដ្ឋម្នាក់ៗនោះឯង គឺត្រូវ

មានទួនាទី ជាបុគ្គលមាន ឥស្សរភាពសំរាប់ខ្លួនឯង ទើបអាចជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសមានឯក

រាជ្យភាព និង មានសន្តិភាពបរិបូណ៌។

 

គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ គេនាំប្រជាជនធ្វើបុណ្យគ្រប់បែបយ៉ាង ព្រោះគេទុកទង្វើនេះ ជាយុទ្ធ

សាស្រ្តនយោបាយអហឹង្សាសំរាប់សង្គ្រោះជាតិ។ យុទ្ធសាស្រ្តនេះ វាផ្ទុយពីការទូន្មានរបស់ព្រះ

អាចារ្យហែម-ចៀវ៖ ឆ្នាំបាយលោកសង្ឃគឺនៅនឹងប្រជាជន បើប្រជាជនវេទនា, អត់បាយ,ប្រជា

ជនគ្មានសិទ្ធិសេរីភាព,បើប្រជាជននៅក្នុងឋានៈជាខ្ញុំកញ្ជះគេ លោកសង្ឃក៏ទទួលអំណោយ

ផលអាក្រក់ដែរ។ បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រទេសខ្មែរជាប្រទេសគ្មានឯករាជ្យ គ្មានសន្តិភាពបរិបូណ៌,

ប្រជាជនគ្មានសិទ្ធិសេរីភាព ដូច្នេះគេអាចសួរជាសំណួរថា តើយុទ្ធសាស្រ្តធ្វើបុណ្យរបស់គណ

បក្សសង្គ្រោះជាតិ ជាយុទ្ធសាស្រ្តត្រឹមត្រូវដែរឫទេ? មានអ្នកគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិខ្លះ

យល់ឃើញថា ធ្វើបុណ្យនេះ ជាយុទ្ធសាស្រ្ត«វាតយកកន្លែង» គឺស្វែងរកការគាំទ្រពីសំណាក់ប្រ

ជាជននៅគ្រប់ទីកន្លែង តែអ្នកយល់បែបនេះភ្លេចគិតថា ប្រជាជនខ្មែរ នៅក្នុងចំណង់ចង់ដូររបប

ដឹកនាំជាតិ មានការគាំទ្ររួចស្រេចទៅហើយចំពោះគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ចុះហេតុអ្វីមិនយក

ការគាំទ្រធ្វើសកម្មភាពនយោបាយ បែរបែកពីការគាំទ្រនេះ ​ដើម្បីទុកប្រឡោះឲគណបក្សកាន់

អំណាចផ្តាច់ការ វាយបំបែកកម្លាំងនយោបាយខ្លួនបាន រហូតអស់មានដើមគំនិតសំរាប់ដ-

ណ្តើមទឹកចិត្តតស៊ូប្រជាជនបានវិញ ក្រៅពីនាំគ្នាធ្វើបុណ្យ សម្ងំសុខ ដេកចាំទទួលកុសលផល

ពីគណបក្សកាន់អំណាច ដូចយ៉ាងសុំចរចារដើម្បីសុំចែកកំទេចអំណាចខ្លះពីគណបក្សកាន់

អំណាច។

 

សព្វថ្ងៃនេះ គណបក្សកាន់អំណាចកំពុងប្រលោមគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ មិនមែនចង់ដោះ

ស្រាយវិបត្តនយោបាយនោះឡើយ តែចង់បោកឲគណបក្សសង្គ្រោះជាតិចូលរួមបោះឆ្នោតអន្តរ

ការ[4]4 ដូចយ៉ាង ការបោះឆ្នោតឃុំសង្កាត់ជាដើម ព្រោះគេយល់ឃើញថា បើគណបក្សសង្គ្រោះ

ជាតិចូលរួមបោះឆ្នោតនោះ ការចូលរួមនេះ គឺជាការឲសច្ចាប័នជាស្ថាពរនៃលទ្ធផលការបោះ

ឆ្នោតកាលពីថ្ងៃទី២៨កក្តដាឆ្នាំ២០១៣។ គណបក្សកាន់អំណាចឥតខ្លាចធ្វើការបោះឆ្នោត

អន្តរការ ព្រោះគេដឹងច្បាស់ថា គេអាចនឹងលួចសន្លឹកឆ្នោតបានទៀត ព្រោះគណបក្សសង្គ្រោះ

ជាតិអស់មានលទ្ធភាពបំបៈបំបោរម្ចាស់ឆ្នោតឲតវ៉ារកយុត្តិធម៌នៃការលួចលទ្ធផលនៃការបោះ

ឆ្នោតទៀតហើយ ព្រោះគេស្គាល់ចរិតកំសាករបស់សម-រង្សី, កឹម-សុខា និង អ្នកដឹកនាំមួយ

ក្តាប់តូចរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ​។ រួមសេចក្តីមក យុទ្ធសាស្រ្តធ្វើបុណ្យរបស់គណបក្សស-

ង្គ្រោះជាតិ ជាយុទ្ធសាស្ត្រ​សម្លាប់ជាតិ ព្រោះវាមិនមែនជាការសង្គ្រោះជាតិ គឺរំដោះជាតិពីរបប

ផ្តាច់ការ ខ្ញុំកញ្ជះចិន និង យួនកុម្មុយនិស្ត៕

 

[1]1 ស្រង់ចេញពីមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រះពោធិវ័ង្ស រៀបរៀងនិងពិនិត្យដោយលោកគង់-សម្ភារ។

[2]2 សមស្តនិយម=ជាអំណាចផ្តាច់ការ ប្រើអំណាចបង្ខំឲប្រជាជនធ្វើតាមខ្លួន(Totalitarisme)។

[3]3 ហេតុផល=សមហេតុសមផល, ត្រឹមត្រូវ។ ប្រើនៅទីនេះក្នុងន័យពាក្យបារាំងថាlogique។

[4] បោះឆ្នោតអន្តរការ=Election intermédiaire។

 

Partager cet article

Published by សង្ហា ឧប - dans ពិភាក្សានយោបាយ
commenter cet article
19 avril 2014 6 19 /04 /avril /2014 12:02
Le 17 avril 1975 : La justice

Le 17 avril 1975 : la justice

Trente-neuf années passées, la date du 17 avril est toujours présente dans la mémoire des victimes du génocide, lequel a été commis par un régime « khmer rouge » dont la bestialité est dépassée à l’imagination humaine. En évoquant de cette cruauté, j’ai senti se réveiller en moi les plus mauvais souvenirs de ma patrie. C’est dans ce beau pays que vinrent s’imposer un pouvoir, Pol Pot, Khieu Sâmphan, Noun Chea, Ieng Sary, Ta Mok et les autres habillés en noir qui feront à jamais la honte au peuple khmer. Il faut s’indigner profondément devant ces hommes dénaturés de l’espèce humaine, mais à quel degré d’exaspération qu’on soit soulagé de cette humiliation en tant qu'être humain : soif de vengeance ? Soif de haine infinie ? Il faudrait être insensible à tout ce qu’il y a de barbare, pour n’être pas touché d’entrer dans leurs actes d’atrocité. Il est vrai, on en condamne, mais on en perpétue du moins la durée, en attendant que la justice vienne rendre la satisfaction aux victimes : poursuivre en justice les anciens khmers rouges en liberté qui sont susceptibles de commettre de crimes contre l’humanité. Cette action contribue ainsi, sa part, à la vraie réconciliation de cette belle unité du peuple khmer, caractère essentiel et la paix de la nation khmère.

Cette justice sans haine, sans passion, avec un vif amour pour la paix de mon pays, serait une seule voie triomphante dans ce qu’elle aura de bon, de juste, d’honorable pour les victimes. Eloigner de ce chemin, ou la dictature était venue s’affadir, ils ne pourraient jamais faire leur deuil et leur mémoire serait toujours vindicative. La justice est toujours des leçons et des morales pour la société, sans elle, il ne pourrait pas y avoir la paix, et la justice y parle dans mon pays non pas le langage de compromis entre les assassins et les dictateurs, mais celui du droit que la créature intelligente et libre tient de la loi naturelle, plus saine que la loi sociale, plus forte que la loi divine. On le savait, dans l’histoire de l’humanité, les idées du droit ont accompli leur destinée ; elles sont consignées dans les institutions étatiques, et leur couronnement c’est la déclaration des droits de l’homme. Il n’est pas donc sans intérêt que les procès des responsables des Khmers rouges ont lieu aujourd’hui dans mon pays parce qu’ils ont pour mission d’établir la vérité. Placer la justice au premier rang de l’obligation morale dans un Cambodge déchiré par le génocide dont le nombre de victimes est estimé à plus de deux millions de morts me semble une exigence raisonnable par rapport à la hauteur de l’évènement du 17 avril 1975, parce que le pays a besoin d’elle.

Il y a des moments de lassitude et d’épuisement où l’esprit humain semble, comme les vieillards, n’animer plus qu’à se souvenir. La nation khmère d’aujourd’hui est dans ce cas, elle ne parle que de son passé glorieux, de son présent affligé, et de son futur incertain. Ce constat, sans doute, a un peu vieilli ; car le progrès de la technique d’information de masse (internet) donne une possibilité sans limite aux Khmers d’animer les débats sur les idées d’intérêts nationaux. Ces débats intensifs à l’échelle planétaire, c’est peut-être le début du grand mouvement intellectuel khmer : quelles idées font vivre la nation khmère, quelles idées vont la transformer et vont la conduire pas à pas jusqu’aux agitations de l’âge moderne, jusqu’aux grandeurs de la vie publique. Et l’on savait que la grandeur de la vie publique n’est que la justice parce qu’elle porte la force de la vérité. Juger donc tous les responsables des Khmers rouges par la loi, c’est démontré au peuple khmer et au monde que ces prétendus révolutionnaires, comme Khieu Sâmphan et sa bande d’assassins, ou ces prétendus libérateurs et défenseurs de la paix, comme Hun Sen, Chea Sim et Heng Samrin, n’étaient pas du tout et qu’ils n’étaient que des assassins et serviteurs volontaires du parti communiste vietnamien et celui de la Chine.

Quel drame et quels souvenirs !

Leurs complicités qui sont rués dans la servitude volontaire n’ont pas été et ne sont toujours pas abstraite et théorique. Le seul fait d’accepter un poste subalterne dans le syndicat du crime, appelé l’Angkar-Leu, et/ou d’accepter de relayer une propagande destinée à cacher la vérité relevait et relève toujours de la complicité active. Les faits sont têtus et montrent que ces responsables Khmers rouges cités, ont commis des crimes concernant environ 1/3 de la population khmère. Ce chiffre doit au moins inciter à une réflexion comparative sur la similitude entre le régime nazisme qui fut considéré pendant la seconde guerre mondiale comme le régime le plus criminel du siècle. Avec ce chiffre, on a pu écrire, comme disait l’autre, que « l’histoire est la science du malheur des hommes ». Les historiens du monde consultent tous son histoire pour apporter la connaissance aux hommes. Mais leur œuvre véritable, elle n’est pas là ! Leur travail, c’est bâtir la mémoire des hommes pour l’humanité. On l’appelle souvent le « devoir de mémoire ». Ce devoir de mémoire, sans doute, a besoin la justice pour établir la vérité. Ce dont le peuple khmer a besoin, non pas pour venger les criminels, mais pour aimer sa patrie, parce que le fond, ce qui domine tout le peuple, c’est le patriote ! Et quel patriote !

Le patriotisme est l’idéal divin et humain tout ensemble, disait Eugène Tinot(1) : Le peuple aimait son pays comme le croyant son Dieu ; il l’aimait pour sa grandeur et gloire histoire, pour ses récentes blessures, pour la menace incessamment tendue vers ses flancs ouverts (sic). Mais l’aimer ne suffit pas, et que c’est trop peu de former une force à un pays, il faut passer à l’acte pour prouver l’amour.

Même trente-neuf années passées après le génocide, nous avons nos morts pour témoigner les crimes. Oui nos morts ont parlé, et leurs ossements blanchis attestent qu’il y a pour le Cambodge un honneur qui n’est pas l’honneur de tout le monde. Devant le mémorial du genocid à Choeung-Ek, que cette grande leçon doit être apprise. Ce qu’on apprend aujourd’hui, c’est la vertu suprême, celle qui consiste à établir la vérité parce qu’elle seule pourra rendre la justice aux victimes. La paix sans la justice, c’est comme l’amour sans la confiance. L'avenir du Cambodge passe donc par la prise en compte la justice au service de la démocratie.

1 Eugène Tinot : Homme politique français au XIXe siècle.

Partager cet article

15 avril 2014 2 15 /04 /avril /2014 11:59
Qui sont-ils des Tévôdas ?

Qui sont-ils des Tévôdas ?

Aux yeux des bouddhistes ces bienheureux ne sont ni des dieux ni des anges ; ces bienheureux sont des habitants des paradis, c’est-à-dire des saints qui sont parvenus au monde céleste. Ils ne sont là pour commander les hommes, pour recevoir leur adoration, leurs hommages ; ils sont là pour adorer Préas Prohm, le Dieu suprême, pour chanter ses louanges et pour porter ses ordres. Ils sont là pour épuiser les mérites qu’ils ont acquis au cours de leur dernière existence parmi les hommes, en attendant de pénétrer au Nirvâna ou renaître sur terre pour recommencer une autre vie.

Cette locution ancienne ne correspond plus aux croyances modernes des Khmers. Ces Tévôdas étaient sans doute les serviteurs Préas Prohm quand ce dernier était le chef de la Trimurti(1)incontestée, mais ils ne sont plus cela aujourd’hui dans la conception du Bouddhisme que Brahmâ n’est plus un être anthropomorphe, maintenant qu’il n’est plus qu’une entité de justice immanente, la Loi suprême ; ils sont des bienheureux qui épuisent leurs mérites, des saints qui sont entrés aux paradis et qui jouissent d’une félicité d’autant plus grande et parfaite dans un séjour d’autant plus spiritualité que leurs mérites acquis sont plus grands, mais qu’ils devront quitter un jour pour reparaître sur terre.

Ainsi, les Tévôdas, habitants des paradis, adopté par les Bouddhistes non comme divinités, mais comme bienheureux qui, leurs mérites épuisés, leur temps de paradis écoulé, viennent renaître, comme Indra sur notre terre et s’y trouve un simple disciple du Bouddha. Et tous ces dieux d’origine brahmanique ; ils sont voués au changement, aux renaissances sur terre et à la mort. Ils ne sont plus dieux, ils sont bienheureux et bienheureux pour un temps. Le Bouddha à la fin des récits, fait le samadhâna, c’est-à-dire identifie ces dieux qu’il a nommés et qui ont joué les principaux rôles ; dans le Mâha Chéadak, dans le Mâha Chinok, il dit : «le Sâmdech préas Eyntréathiréach est devenu Anurutéa(2) ».

On s’interroge un religieux khmer à leur sujet : que sont-ils ? d’où viennent-ils ? que deviendront-ils ? Il répond :

« Les Tévôdas, les prohm et mâha prohm, sont, à tous les degrés, des saints qui n’ont pas pu atteindre le Nirvâna, mais qui s’en sont plus ou rapprochés. Ils sont bienheureux des vingt-six paradis parce qu’ils ont mérité sur notre terre d’être bienheureux ; dans le ciel, les plus grands sont ceux qui ont été les plus saints sur terre et qui habitent les plus élevés des paradis, ce sont les arûpas brahmas qui sont dépourvus de forme par conséquent des purs esprits ; les moins grands sont les Tévodas qui ont été des petits saints sur terre et qui habitent les paradis inférieurs ; les rûpa brahmas ou bienheureux, qui ont encore la forme sont bienheureux moyens, moins grands que les arûpas, plus grands que les Tévôdas, qui habitent les paradis intermédiaires et qui sont entre les meilleurs et les bons. Les bienheureux des rûpa et des arûpas brahma lokas parviennent aux paradis qu’ils habitent sans passer par l’enfer. Les Tévôdas parviennent à leurs paradis soit directement, soit après avoir passé par les enfers avant de renaître sur notre terre ; d’autre fois ils sont alternativement devas et damnés, cela dépend des mérites et des démérites qu’ils ont acquis dans le cours de leur dernière existence. Les Tévôdas renaissent exactement dans les paradis qu’ils ont mérité par leurs actions, par leurs méditations ; ils y vivent un temps plus ou moins long, selon le paradis qu’ils habitent et qu’ils ont mérité, des milliers et des milliers et encore des milliers d’années, dans un état de bonheur, de grand bonheur ou de félicité si près d’être parfaite qu’elle est presque le Nirvâna.

Quant aux Tévôdas qui habitent non les paradis, mais les forêts, les montagnes, les arbres près des cours d’eau, les ruines, etc., ils appartiennent aux quatre royaumes des mâha réach qui composent le paradis le moins élevé qui se trouve sur le sommet du mont Youkonthor. Ils sont là pour surveiller le monde, pour noter les fautes et les belles actions, les belles paroles et les bonnes pensées qui se produisent dans le monde des hommes. Ils ont la même origine que tous les autres bienheureux, et comme eux ils reviendront sur notre terre avec une forme humaines pour recommencer une vie humaine, acquérir des mérites nouveaux qui leur procureront un paradis meilleur, un séjour de félicité plus long en un paradis plus élevé et, à leur renaissance, une condition sociale supérieure.

Bibliographie(3)

1. Trimurti : Trinité hindoue, composée des trois divinités du panthéon brahmanique, Brahma, Shiva et Vishnou.

2. Annuruddha : un de ces principaux disciples du Bouddha.

3.Bibliographie :

Le Buddhisme au Cambodge par Adhémard Leclère, Résident de France au Cambodge, publication en 1899.

Partager cet article

4 avril 2014 5 04 /04 /avril /2014 10:59

 

DSC05407 

Le fumet du félon

 

Comment être au-dessus de tout soupçon quand toutes les intentions, de Sam Rainsy et son second, de servir le PPC (Parti du Peuple Cambodgien) sautent aux yeux, à savoir : négociation sans fin, intention de faire une loi pour protéger les trois grands manitous du régime corrompu, et interdiction au khmer ayant double nationalité d’être Premier ministre. Ils sont en train de faire le contraire à la volonté populaire, c’est-à-dire, au lieu d’inciter la population révoltée de redoubler le feu de contestation contre l’injustice, ils recommandent d’attendre à la prochaine bataille électorale en 2018. Cette manœuvre stupide, n’est qu’une stratégie pour ne plus occuper la route de la justice. Ainsi, le Parti du Salut national (PSN) abandonne la « place de démocratie ». Et ce pendant il n’y plus de bataille pour la justice. La fervente des braves, tel est le nom qui sera encore une fois dans l’oubli. En effet, La force de la « Troisième main » s’empare l’espoir des indignés et domine le pays. Cette situation est-elle une faute, ou plutôt une négligence de Sam Rainsy, en livra la clé à Hun Sen. Bien sûr, Sam Rainsy a été choisi par des millions des khmers par défaut pour être leur porte-parole, mais son insuffisance du charisme d’un grand homme qui lui conduisait directement vers le même chemin de la défaite, dont le nom est connu de tout le monde : la déroute de Ranariddh.       

 

Pour le PSN, désormais, son immoralité s’ajoute à l’impéritie, parce qu’il a laissé faire le massacre des révoltés en continuant de négocier avec les assassins. Le Cambodge vit donc à la fois, le hideux spectacle de la perpétration d’un crime exécrable, et l’exemple d’un entier dévouement à la plus juste des causes, la défense de la justice. Et l'on savait, après ce massacre, les chefs, Sam Rainsy et Kem Sokha, se réunirent en conseil à deux; lequel opine pour se retirer à l’ambassade des Etats-Unis. On peut le dire, il faut qu’ils soient assez lâches pour être paniqués dans le combat pour le salut de la patrie. Ce geste est bien la plus sommation la plus insolente et en même temps la plus impolitique aux yeux des manifestants. Fatigués et écœurés par le mensonge du PSN, ces révoltés sont tentés aujourd’hui par l’abandon définitive leur combat politique. Cette fuite de responsabilité est une  aubaine pour le parti au pouvoir. Il décrète illico ceux qui oseront descendre dans la rue seront punis comme hors la loi ; la population khmère était invité à traiter Hun Sen en Premier ministre légitime. L’indignation populaire excitée par cette incroyable injonction, n’aurait pas entrainé le soulèvement de la nation contre le gouvernement anticonstitutionnel, elle brisa le PSN sans retour sa force fragile.

 

Aujourd’hui, PPC et PSN se sont mis d’accord en plusieurs points pour sauver et servir la patrie à leur manière : le pays est en danger, non pas à cause de l’injustice, mais celle de la division politique entre leur parti ; l’union au tour du roi est donc pour eux le seul chemin du salut national. A travers les cris de douleur des manifestants dans la capitale royale, verront-ils la misère du peuple khmer pour demain ? Norodom Sihamoni, Hun Sen et le couple Sam Rainsy – Kem Sokha sont-ils légitime vis-à-vis du peuple souverain ? Avec leur voix de fausset, chacun a un rôle à jouer pour briser la volonté populaire, appelée le « vent de liberté » pour qu’il ne porte dans tout le pays les grains de démocratie, pourvu qu’ils trouvent l’esprit fertile. Il est temps pour le peuple blasé qui n’entendait que des mensonges perpétré d’en finir avec l’espoir perfide, orchestré par le PSN avec l’aide du PPC et le Royal déloyal, car on ne peut pas sauver le pays avec le même mensonge. Si le peuple khmer ne s’en préoccupe pas de son sort calamiteux et les Khmers de toutes les couches sociales ne se lèvent pas pour accomplir leurs devoirs de citoyen, alors la dictature deviendra irréversible. Face à ce danger imminent, les Khmers n’ont qu’un seul choix possible de ne plus attendre de l’inaction du PSN, parti d’opposition qui sert d’« alibi politique » plutôt que de force politique. Ce parti, dans sa négociation avec PPC, appelé la sieste, attire pour lui tous avantages, ne laissant au peuple khmer que de l’amertume. Le choix du peuple khmer n’est plus aussi de contempler la statue du Bouddha, et de s’entretenir familièrement avec Neak Ta (génie) qui donne la fortune, ou bien recevoir des directives de Tévoda (ange protecteur), lequel témoigne de la grande estime et de confiance qu’il possède envers le Roi et le Premier ministre actuel en leur prêtant sa force divine pour leur maintien au pouvoir. Le choix juste est d’agir maintenant avec sa force révolutionnaire pour assainir l’air du pays, pollué par le fumet du félon et balayer la dictature qui ouvre la porte du pays grande ouverte aux Vietnamiens. Sur ce point, il est temps de l’expliquer que  ces arrivants ne sont pas bien venus au Cambodge, non pas parce que les Khmers sont racistes, mais le nombre des clandestins vietnamiens est disproportionnel au nombre de la population cambodgienne et à la richesse du pays. Aujourd’hui, l’association entre le fumet du félon et la dictature sanguinaire qui exhalent une mauvaise odeur pour la démocratie et bien sûr, qui soulève contre elle les indignations de tous les Khmers, épris de la liberté. Mais ce pacte de diable est victorieux comme une force de vérité pour saluer la patrie, et Sam Rainsy et Kem Sokha ne s’inquiètent pas qu’elle est morale ou immorale. Et le choix de ces deux perfides corrompront la probité et l’austérité du nouveau Tévoda du nouvel an khmer, si je puis dire la chasteté de sa pensée divine.

 

 

L’effondrement, le lamentable fiasco de la révolte populaire après les dernières élections avait guéri les Khmers de leur enthousiasme, de leurs chimères et de leur espoir au PSN. L’esprit du peuple khmer d’aujourd’hui est-il tout préparé à accepter de relever un nouveau défi contre la dictature ? Parce que dans cet esprit qui cherchera dans les combats le rôle d’être acteur dans l’action, qui le prendra comme seule base solide du raisonnement, qui ramènera le courage comme au seul principe de vérité de la lutte contre la dictature. Ce principe n’est que la révolution au sens du progrès de l’humanité, pas de la destruction des classes et des races.  Quand commencera-t-elle cette révolution dans un Cambodge, dans lequel le fumet de félon est devenu insupportable ? Tout dépendra du courage du peuple khmer : Est-il prêt à l’épreuve de force face à la « troisième main » meurtrière de Hun Sen ? Il faut que le peuple khmer soit conscient que le nouveau Tévoda ne viendra pas pour punir les dictateurs et les menteurs. S’il ne déclenchait pas sa révolution maintenant, le PPC reste au pouvoir à l’éternel printemps, et le peuple khmer ne verra plus l’été khmer, comme Sam Rainsy le promit pendant la campagne électorale en 2013. Il serait criminel d’abandonner la lutte, parce que le danger du pays d’aujourd’hui n’est pas une crise politique, mais une décadence qui tue le pays. Il serait une faute de surseoir à l’acte du combat, parce que les négociations entre le PSN et PPC n’est qu’une ruse pour décourager l’engagement du peuple khmer dans la bataille pour la liberté et l’indépendance du pays.        

Partager cet article

30 mars 2014 7 30 /03 /mars /2014 11:22

 

DSC05407

 

Le peuple khmer

 

Le mot peuple est un mot difficile à saisir, à déterminer et à définir. Il y a deux principes dans le mot peuple. Peuple en tant que corps civique qui appelle à l’unité et peuple en tant que forme sociologique, dans laquelle il y a de multitude des composantes qui existent dans une société.

 

Principe politique de la démocratie

Ce principe qui détermine la puissance d’un corps civique dont le peuple est un sujet collectif. Une unité autonome, dit Hegel, vers l’extérieur. On dit souvent peuple juridique ou peuple fictif. Et on sait que la constitution d’un individu fictif ne soit jamais satisfaite, parce qu’un sujet collectif est insaisissable. Comment reproduire une image une image d’une société d’individus ?

 

Principe sociologique

Le peuple est un corps social, un peuple réel. Mais on sait que le peuple réel est introuvable.

 

Il y a la tension entre ces deux principes au tour de l’idée du peuple. Une tension entre le concret et l’abstrait qui entraînera un écart entre la démocratie formelle et la démocratie réelle. Et on sait qu’aujourd’hui le peuple réel qui reste à déterminer, parce que lui-même qui n’a pas de forme évidente. Dans ces débats, il y a deux interprétations. Celle de Michelet et des socialistes.

 

Interprétation de Michelet

Le mot peuple est indéfinissable et de grand muet. Il ne peut prend le visage et la voix qu’à travers la narration qui forte par les historiens. Ce sont ceux qui valorisent le mot peuple par le travail d’interprétation. Donc, l’historien a une fonction de parler le grand muet. Michelet dit : « il faut parler peuple et il faut lui donner voix ».

 

Interprétation socialiste

Ce principe est la négation de la société d’individu. C’est aussi un projet de la restauration du corporatisme social, selon Pierre Leroux et Prud’hon : peuple du travail qui prendra conscience de sa force du travail.

Les différences catégorie du peuple : On peut distinguer 5 catégories, manifestations ou apparitions  du peuple :

 

Le peuple arithmétique ou peuple électeur

On le trouve pendant les élections (suffrage). Cependant l’existence du peuple est tangible, parce qu’on peut le chiffrer en nombre de voix votants.

Un mot sur le parti politique. C’est une logique moderne et ancienne d’appartenance du peuple qui peut donner une forme et une figure des différences composantes dans une société d’individu. Le parti politique représente un pluralisme arithmétique du peuple. C’est une notion idéale et peuple concrète. Aujourd’hui il existe une notion d’un peuple opinion. Cette existence commence à prendre d’ampleur dans société moderne. On parle souvent de la théorie de la psychologie du peuple.  

 

Le peuple évènement

Le printemps arabe est un exemple de cette caractéristique du peuple évènement. Ce peuple s’identifie avec l’action collective. Marx dit « une éclair de pensée ».

  

Le peuple raconté

Ce peuple existe à travers des témoignages, des reportages, des images. C’est un sujet d’étude qui donne l’identité de ce peuple invisible. Il y a aussi une notion de peuple de narration dans la société d’aujourd’hui. Cette notion correspond à un âge de société sociologique.

 

Le peuple histoire

C’est dans récits qu’on trouve l’existence de ce peuple. Ce sont des travaux des historiens qui agrandir cette existence.  

 

Le peuple principe

On l’appelle aussi peuple individu. Ce peuple est le tout et partie à la fois dans une société. Ce peuple individu est un sujet de droit. C’est un droit subjectif. Il est donc structurellement indéterminé.

 

Le peuple khmer et la science

Le peuple est composé des individus, appelés « Homme ». Celui-ci fait partie intégralement de la nature que presque tous les philosophes ont cru l’existence de quelque chose que l’on pouvait appeler « nature humaine », c’est-à-dire un ensemble de traits plus ou moins permanents – passions, désirs, capacités, vertus, etc. – qui caractérisaient l’homme en tant qu’homme. Alors que les hommes considérés individuellement pouvaient à l’évident varier, la nature essentiellement de l’homme n’avait guère changé avec le temps, qu’il fût paysan de l’Asie, intellectuel de l’Europe occidental. Cette vue philosophique, selon Hegel, est traduite par le cliché commun selon lequel « la nature humaine est immuable », dicton que l’on utilise à propos des manifestations les moins glorieuses mais les plus courantes de l’humanité telles que gloutonnerie, lubricité ou cruauté. Par contraste, Hegel ne refusait pas que l’homme eût un côté naturel dû aux besoins du corps, comme la nourriture ou le sommeil, mais il pensait que, dans sa caractéristique essentielle, l’homme était indéterminé, donc libre de créer sa propre nature. Et avec la découverte de la méthode scientifique moderne par l’homme, selon Francis Fukuyama, certains « faits » de la nature cachés aux plus grands esprits des générations antérieures, sont aujourd’hui accessibles à un étudiant de la première année simplement parce qu’il est né plus tard. La compréhension scientifique de la nature n’est ni cyclique ni aléatoire ; l’humanité ne revient pas périodiquement au même état d’ignorance primitive et les résultats de la science physique moderne ne sont pas soumis aux seuls caprices de l’homme.

 

Le peuple khmer et l’humanité

Le peuple khmer fait partie intégralement de l’humanité. Il bénéficie comme tous les peuples du monde une grande partie du progrès de l’humanité. Par conséquent, on ne peut pas dire que le peuple khmer d’aujourd’hui soit moins intelligent que ses ancêtres de l’époque angkorienne. Appeler donc, comme certains l’ont fait, les Khmers du XXIe siècle à s’identifier à ceux du XIIIe siècle, est une chimère, parce que comme l’on demande à revenir à son statut du peuple objet, c’est-à-dire un peuple dépourvu de la conscience de la liberté. Il est évident que le peuple khmer d’aujourd’hui, malgré sa souffrance identifiée, possède incontestablement cette conscience, parce que « l’histoire du monde n’est rien d’autre que le progrès de la conscience de la liberté ». On ne peut plus aujourd’hui corroborer l’affirmation de Montesquieu que l’esprit de servitude règne en Asie, le génie de liberté en Europe, en raison de l’absence d’une vraie zone tempérée, et de l’étendue des plaines en Asie, excluait les peuples de l’Asie d’être dans l’histoire de l’humanité. Le principe du progrès de la conscience de la liberté est comme acquisition cumulative et infinie de connaissance de l’humanité. Ainsi, la notion liberté à ses origines dans l’évolution de l’humanité qui nous permit d’affirmer son existence dans la conscience des peuples asiatiques comme ceux de l’Europe, sur la base du progrès de la démocratie libérale dans un grand nombre des pays asiatiques.     

 

Le peuple khmer et sa souffrance

La souffrance du peuple khmer d’aujourd’hui n’a pas de rapport avec la rupture du passé glorieux de l’époque angkorienne. Cette souffrance est la conséquence directe des erreurs commises par ses dirigeants et elles n’étaient pas corrigées par la génération suivante. Et on savait que Chaque lignée rajoutait une autre couche de bévue dont la cumulation constituait un jeu aveugle des passions qui conduisait les princes et dirigeants aux conflits et à la guerre pour conquérir le pouvoir et bâtir l’empire, mais cette grande nation démesurée finit par s’effondre parce qu’elle établissait cité divine, mais sans reconnaître les droits et la dignité des habitants humains. Cette « ruse de la raison » avait un prix à payer : la décadence durant plusieurs siècles qui s’ouvrait la porte à la convoitise des pays voisins d’emparer les territoires khmers. Heureusement, le peuple khmer continuait de faire la résistance aux déclins imposés avec une seule arme : la conscience de la liberté, laquelle lui permettait de préserver jusqu’à aujourd’hui la race khmère partout où il habitait. Et il savait que le salut de la nation se forgeait dans une exigence inflexible de cette conscience de liberté, qui lui donne du courage de braver le totalitarisme, une endurance collective face à l’affaiblissement de la qualité des dirigeants, et une patience d’airain vis-à-vis de l’avenir de son pays. La souffrance du peuple est bien identifiée, dont plusieurs générations ont été sacrifiée, plusieurs le seront encore pour que la liberté et l’égalité, appelée la démocratie libérale, soient une réalité.

                      

Conclusion

Nous n’avons pas besoin de puiser dans la grandeur d’Angkor pour faire un modèle du salut national, parce que l’homme khmer est déjà dans le présent, comme Condorcet écrit dans son ouvrage intitulé Progrès de l’esprit humain contenait une histoire de l’homme en dix étapes dont la dernière époque – en voie d’achèvement – était caractérisée par l’égalité des chances, la liberté, le rationalisme, la démocratie et l’éducation pour tous. L’auteur postulait que la perfectibilité de l’homme n’avait pas de fin, ce qui impliquait la possibilité d’une onzième étape de l’histoire inconnue à l’homme au moment où il écrivait. La solution à la souffrance du peuple khmer, est donc dans le présent. Bien sûr, il faut tenir compte le passé comme des leçons. Il faut le répéter sans relâche pour qu’il imprime dans la mémoire khmère, mais il faut que le peuple khmer soit conscient que le passé est toujours le passé. Ce qui est plus important aujourd’hui, c’est d’avancer dans le présent, sinon il n’y aura pas l’avenir.

 

 

Bibliographie1  

 

1 :

 - La fin de l’histoire et le dernier homme, par Francis Fukuyama ;

 - « La nature du climat » et les « lois de la servitude », par Montesquieu ;

 - La démocratie : Esquisse d’une théorie générale, par Pierre Rosanvallon de collège de France.

 -  L’édito de Christophe Barbier.

Partager cet article

27 mars 2014 4 27 /03 /mars /2014 18:32

 

DSC05407 សតវត្សអធម៍ (Le siècle du Mal)

 

ការប្រើពាក្យ

ដើមកំណើត=Genèse;ការត្រិះរិះនយោបាយ=Pensée.politique;ប្រជារាស្រ្ត=Sujets;ពលរដ្ឋ=Citoyen;

បុញ្ញាកិរិយា=Action.méritoire;ការកកើត=Formation;ភូមិ=Domaine;ប្រជាជន=Population;

ដំណេកកម្លាំងនយោបាយ=Force.politique.dormante  

របបសមន្តនិយម=Totalitarisme;ស្តេច=Prince;ពលការ=Coercition;វិលោម=Inverse;;ខ្នែង=Ramification;

សីទ្ធិអំណាចនិយម=Autoritarisme;សង្គមជាតិនិយម=National.socialisme;គណបក្សបុរ៏ណ=Parti.supplétif;

សារវន្ត=Fondamental;លជ្ជីភាព=Honte;បរិវត្តន៏=Mutation;អន្តរភាព=Transition;សេវភាព=Servitude;

វិការ=transformation;មូលដ្ឋានចិត្ត,និងសហគម=Base sentimentale.et.communautaire

 

 

សម័យឯករាជ្យ

(១៩៥៣,១៩៧០)

 

ដើមកំណើតនៃការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរ

 

យើងបើកវង់ក្រចក,ដើម្បីសិក្សាអំពីដើមកំណើតនៃការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរ,មុននឹងបន្ត

ពិនិត្យមើលសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមទី៣,ព្រោះវានាំឲយើងអាចស្គាល់នូវកម្លាំងនយោបាយខ្មែរ

នៅក្នុងជំនាន់នោះ។

 

យើងដឹងថា,សង្គមបុរាណខ្មែរ,អាចរក្សាការរស់នៅរបស់ខ្លួនអស់ច្រើនសតវត្ស,នៅក្នុងស្ថិរ

ភាពដ៏ប្រសើរ,ប្របេះនឹងនិច្ចលភាព,មានអ្នកចេះដឹងប្រកបដោយគតិបណ្ឌិត,មានរាស្រ្តស្លូត

បូត,ចេះគោរពប្រតិបត្តិ,នាំគ្នារស់ក្នុងបរិយាកាសស្ងប់ស្ងៀមនៅក្រោមបារមីព្រះមហាក្សត្រ,

និងព្រះពុទ្ធសាសនា,ក្នុងជំនឿជឿកម្មវាសនា។.តែនៅពេលដែលប្រជារាស្រ្តចាប់ផ្តើមដឹកខ្លួន

ថា,ជោគវាសនារបស់ខ្លួន,វាអាចប្រសើរលើសពីជីវិតដែលខ្លួនកំពុងរស់នៅ,ហើយអ្នកចេះដឹង

សំគាល់ឃើញថា,សេរីភាព,និងបច្ចេកទេស,អាចបើកទស្សនវិស័យឥតមានកំរិត,សំរាប់

សកម្មភាពនៃមនុស្សលោក,ដែលជាទង្វើ,អាចបំលាស់ប្តូរ,សង្គមបុរាណ,ឲទៅជាសង្គមសម័យ

ប្រកបដោយសេចក្តីចម្រើន។.ការបំបើកភ្នែកនេះ,នាំបង្កើត,ការត្រិះរិះនយោបាយ,ដែលជា

ការត្រិះរិះជាថាមវ័ន្ត,បង្កើតបញ្ញា,ហើយបញ្ញានេះគឺប្រៀបបាននឹងជីរ,សំរាប់ដាំដើមឈើ,នៃការ

ចំរើនលូតលាស់នេះឯង,ហើយការលូតលាស់នេះ,ត្រូវចាំបាច់មានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាបាទ

ផងជាមធ្យោបាយផង,សំរាប់ចែកផលឲស្មើគ្នាទៅតាមបុញ្ញាកិរិយារបស់ពលរដ្ឋម្នាក់ៗនៅក្នុង

សង្គមជាតិ។.ហេតុនេះឯង,យើងអាចទុកការត្រិះរិះនយោបាយ,ជាកត្តាសំរាប់រំសាយចេញពី

សង្គមនូវទម្លាប់ជា,អវិជ្ជមាន,ទុកតែទំនាមជា,វិជ្ជាមាន,យកវាមកបូកជាមួយបច្ចេកទេស

ទំនើប,សំរាប់បំរែបំរួលសង្គមខ្មែរឲរឹតតែពិស្តារឆាប់រហ័សទៅទៀត,ក្នុងសេរីភាព,សមភាព,

និងអភិវឌ្ឍន៏។

 

ដំណេកកម្លាំងនយោបាយក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម

ដូចធ្លាប់បានជំរាបរួចមកហើយថា,ក្រោយពីចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយមដណ្តើមបានអំណាច

ទាំងអស់មកក្នុងកំលុងឆ្នាំ១៩៥៦,កម្លាំងនយោបាយ,ដែលធ្លាប់មានសកម្មភាព,បាននាំគ្នា

សម្ងំដេក,រង់ចាំឪកាសល្អ,ដែលខ្លួនយល់ឃើញថាវាដល់កាល,អាចឲខ្លួនងើបធ្វើសកម្មភាព

នយោបាយបានឡើងវិញ។.កម្លាំងនោះមាន៤ក្រុម(៖)អ្នកជាតិនិយម,អ្នកស្តាំនិយម,អ្នកជឿន

លឿននិយម,និងអ្នកកុម្មុយនិស្តនិយម។

 

ការភ្ញាក់រលឹកនៃអ្នកស្នេហាជាតិ

ជាបឋម,គួរយើងលើកយកចំណុច,នៃការភ្ញាក់រលឹកនៃអ្នកស្នេហាជាតិ,មកធ្វើជាយោងក្នុង

ការកកើត,នៃការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរ។.យើងគួរកត់សំគាល់ថា,ការហូរចូលនៃវប្បធម៌បស្ចឹម

ប្រទេស,មកក្នុងស្រុកខ្មែរក្នុងសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង(១៨៦៣,១៩៥៣)គ្មាននាំមក,នូវ

ពន្លឺនៃសេរីភាព,និងសិទ្ធិមនុស្សសំរាប់សង្គមខ្មែរនោះឡើយ,ព្រោះថា,សទ្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាល

បារាំងជាមួយនឹងខ្មែរ,ជាសទ្ធិសញ្ញានយោបាយ,និងយោធា,ដែលមានចំណុចធំពីរ(៖)ការពារ

មហាក្សត្រ,និងប្រយោជន៏បារាំង,និងខ្មែរ,នៅចំពោះមុខប្រទេសជិតខាង,មានយួន,សៀម។

 

ខ្មែរយើងភាគច្រើនតែងតែយល់ឃើញថា,សទ្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលបារាំងជា«អំពើមួយមិនល្អ,

តែជាការចាំបាច់ណាស់»សំរាប់សង្គ្រោះជាតិខ្មែរ,ពីមហិច្ជិតាជាវិត្ថារកម្ម,របស់ប្រទេសសៀម,និង

យួន។.តែសទ្ធិសញ្ញានេះ,វានៅរក្សាជានិច្ច,នូវស្ថានភាពជាប្រទេសខ្ញុំបរទេស,គឺស្រុកខ្មែរគ្រាន់តែ

ដូរអ្នកត្រួតត្រាតែប៉ុណ្ណោះ។.ក្នុងស្ថានភាពនេះ,ខ្មែរយើងគ្រាន់តែបានធ្វើការប្រៀបធៀបថា

ចៅហ្វាយថ្មី,គាត់មានចិត្តល្អជាងចៅហ្វាយចាស់,ហើយនាំគ្នារស់ធ្វើជាបាវគេបន្តទៅទៀត,ឥត

នាំគ្នាមានបារម្ភអំពីអានាគតជាតិនោះឡើយ។.បើកាលណា,មានកើតចលនាប្រឆាំងនឹងរបប

អាណានិគម,ដូចយ៉ាងចលនារំដោះជាតិ,របស់លោកក្រឡាហោមគង់ក្តី,អាចារ្យស្វាក្តីក្នុងសតវត្ស

ទី១៩,ខ្មែរយើងភាគច្រើនក៏នាំគ្នានិយាយតាមការចោទរបស់បារាំង,និងរាជានិយម,ថាជាអំពើ

ក្បត់ជាតិ។.ពិតប្រាកដណាស់,ខ្មែរយើងនាំគ្នានិយាយតាមគេបែបនេះ,ព្រោះខ្លាចអំណាចអ្នក

ត្រួតត្រា,បើគេថាល្អ,ត្រូវតែនាំគ្នាថាល្អ,បើគេថាអាក្រក់ត្រូវនាំគ្នាថាអាក្រក់,រឿងនេះ,បើយើង

មិនបានយកមកវាពិចារណាឲបានម៉ត់ចត់,គឺនាំគ្នាគិតថាជារឿងធម្មតា,ឧបមាថា,តើមនុស្ស

ណាមួយមិនខ្លាចស្លាប់?.តែបើយើងយកវាមកគិតបន្តិច,យើងឃើញថា,ក្នុងពាក្យខ្មែរ,ក៏មាន

ពាក្យ«វិរបុរស»,សួរថាតើពាក្យនេះវាបាត់ពីសតិខ្មែរអស់ហើយឫ?.បើបាត់មែន,រឿងនេះ,វាមិន

មែនជារឿងធម្មតាទេសំរាប់ជាតិ,ព្រោះពាក្យវិរបុរសនេះ,វាមានសារជាតិ,ពីរសំខាន់,គឺ,សេចក្តី

ក្លាហាន,និងសេចក្តីលះបង់ប្រយោជន៏ផ្ទាល់ខ្លួន,ដើម្បីប្រយោជន៏,និងកិត្តិយសជាតិ។.សញ្ញាណ

នៃប្រយោជន៏ជាតិនេះ,វាខុសគ្នានឹងប្រយោជន៏រួម,ព្រោះប្រយោជន៏រួម,ឬអាណាប្រយោជន៏នៅ

ក្នុងប្រទេសមាននីតិរដ្ឋ,មានច្បាប់រដ្ឋសំរាប់ការពារវា,ឯចំណែកប្រយោជន៏ជាតិ,ដែលជាឧត្តម

ប្រយោជន៏,មានអ្នកការពារ,គឺប្រជាពលរដ្ឋ,ដែលជាប្រជាធិបតីនេះឯង។.ការពារប្រយោជន៏

ជាតិ,ជាករណីយកិច្ច,សិទ្ធិ,និងជាកតព្វកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋមា្នក់ៗនៅក្នុងឆន្ទៈទូទៅនៃប្រជាពល

រដ្ឋ។,ដូច្នេះបើប្រជាជាតិក្លាយជាប្រជាជាតិខ្ញុំគេ,ប្រជាពលរដ្ឋនេះឯង,ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវទី១,

ព្រោះខ្លួននេះឯងជាអ្នកការពារ។.ដូចសភាសិតខ្មែរមួយ,ចារចែងថាៈ«ដំរីខ្វាក់,ទ្រមាក់ឆ្កួត»

មានន័យថាបើ,រាស្រ្តល្ងង់,គឺច្បាស់ជា,មានស្តេចឆ្កួតដឹកនាំជាតិជាពុំខាន។

 

ការកកើតគំនិតនយោបាយខ្មែរនៅក្នុងសតវត្សទី១៩,គឺនយោបាយប្រឆាំងនឹងរបបអាណា

និគមបារាំង,ព្រោះរបបនេះ,ឲសិទ្ធិដល់ជនជាតិយួនរស់នៅកម្ពុជាក្រោម,មានកម្មសិទ្ធិស្រប

តាមច្បាប់,មិនថែមតែប៉ុណ្ណេះ,គេបញ្ចូលជនជាតិយួន,ឲមករស់នៅក្នុងបណ្តាខេត្តឋិតនៅជុំវិញ

បឹងទន្លេសាប,គេយកជនជាតិយួនមកត្រួតអ្នករាជការខ្មែរនៅគ្រប់ក្រសួង,ជាពិសេសក្រសួង

សន្តិសុខជាតិ,និងរតនាគារភិបាល។.ក្នុងភូមិសេដ្ឋកិច្ច,បារាំង,គេមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់ជួយ

ខ្មែរឲធ្វើអភិវឌ្ឍន៏ជនបទ,ក្នុងផ្នែកកសិកម្ម,ក៏ដូចក្នុងផ្នែកសិប្បកម្ម,គេគិតតែធ្វើនយោបាយ

សេដ្ឋកិច្ច,បំរើតែប្រយោជន៏អាណានិគម,យកឈ្មួញចិន,និងយួន,ជានាដការជាដើមអាទ៌,ឬជា

ឈ្មួញកណ្តាល,នាំចូលទំនិញពីបរទេសមកលក់,ដែលជាអំពើធ្វើឃាតដោយមិនចំពោះ,ដល់ផល

លិតកម្មក្នុងស្រុក,នាំឲសេដ្ឋកិច្ចជាតិ,បាត់ស្វ័យភាព,នូវផលិផលចាំបាច់សំរាប់ការរស់នៅរៀង

រាល់ថ្ងៃ។.ដូចលោកប៉ុន.ចន្ទម៉ុល,លើកមកបង្ហាញនៅក្នុងសៀវភៅរបស់លោក«គុកនយោបាយ»

នៅពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី២ផ្ទុះឡើង,ប្រជាជនខ្មែរជួបប្រទះនូវការខ្វះខាតគ្រប់បែបយ៉ាង,

ជាពិសេសក្រណាត់សំរាប់កាត់ធ្វើសំលៀកបំពាក់,ព្រោះខ្មែរឥតបានដាំកប្បាស,ខ្វះរោងតម្បាញ

មិនតែប៉ុណ្ណោះ,បារាំងជំនាន់នោះ,គេទុកអាជិវកម្មនេះជាទោស,បើចង់ត្បាញគឺលួចធ្វើ,ហើយ

បើអាជ្ញាធរចាប់បាន,គេយកទៅដាក់គុក។.វិធានការនេះ,គឺសំរាប់ការពារឈ្មួញកណ្តាល,នាំឲ

រាស្ត្រខ្មែររស់ក្នុងទុក្ខ,ដូចសត្វ,គឺស្រាតនៅក្នុងខ្ទម,ព្រោះអត់សារុង,និងសំពត់ស្លៀកពាក់។.ព្រឹត្តិ

ការណ៏ពិតនេះ,នាំឲយើងសួរថា,តើរបបអាណានិគមនៅពេលនោះ,មានធាតុជារបបបែបណា

ដែរ?

ឃើញបែបនេះ,ខ្មែរចាប់ផ្តើមមានមនោសញ្ចេញនា,យល់ឃើញថា,អាជ្ញាធរ,អាណាព្យាបាល

បារាំង,ក្បត់ជាតិខ្មែរ,ធ្វើនយោបាយ,បំរើប្រយោជន៏ឯកជន,និងប្រយោជន៏ខ្លួនឯង។.រឿងនេះ,

អ្នកតាមដានប្រវត្តិសាស្រ្តជាតិ,ដឹងថា,គំនិតប្រឆាំងនឹងបារាំង,ចាប់ផ្តើមដុះចេញជារូបភាព

នយោបាយពិត,តាមការបង្កើតសារពត៌មាន«អង្គរវត្ត»នៅឆ្នាំ១៩៣៦,ពីសំណាក់អ្នកសេ្នហា

ជាតិខ្មែរមួយក្រុម,ដែលយើងលើកយកឈ្មោះមហាបុរសទាំងនោះមករំលឹកគុណ,មាន(៖)ភិក្ខុ

ហែម.ជៀវ,ខៀវ.ជុំ,ប៉ាង.ខាត់,លោកស៊ឺង.ង៉ុកថាន់,អៀវ.កើស,ស៊ឹម.វ៉ា,ទេព.ប៉ាន់,ប៉ុណ្ណ.ចន្ទម៉ុល,

និងអ្នកស្នេហាជាតិអនាមិកជាច្រើនទៀត។.សារព៌តមាននេះ,ជាការផ្តើមនៃគំនិតប្រឆាំង

នឹងរបបអាណានិគម,ហើយក្រោយមក,មនៈសិការជាតិនេះ,នាំបង្កើតបាននូវកម្លាំងសង្ឃឹម,

អាចមានលទ្ធភាព,ប្រមូលខ្មែរអ្នកស្នេហាជាតិ,ធ្វើសកម្មភាពនយោបាយ,ដូចយ៉ាងនៅថ្ងៃទី

២០កក្តដាឆ្នាំ១៩៤២,មានបាតុកម្មមួយផ្ទុះឡើងនៅភ្នំពេញ,រួមទាំងព្រះសង្ឃ,និងគ្រហស្ថ,ដឹក

នាំដោយលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,និងប៉ាច.ឈឿន,ដង្ហែក្បួន,ហើយស្រែកទាមទារឲបារាំងដោះ

លែង,ភិក្ខុហែម.ជៀវ,ដែលអាជ្ញាធរបានចាប់ព្រះអង្គដាក់ពន្ធនាគារ,ពីបទធ្វើសកម្មភាព

នយោបាយប្រឆាំងនឹងបារាំង។.បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៏នេះមក,មនៈសិការខ្មែរនេះ,ត្រូវបាន

អាជ្ញាធរអាណាព្យាបាលបារាំង,បង្រ្កាបឥតប្រណី,តែទោះបីយ៉ាងណាក្តី,ក៏ពុំអាចសម្លាប់ឧត្តម

គតិរំដោះជាតិនេះបាននោះឡើយ,ព្រោះសម្បជញ្ញខ្មែរ,ហើយថែមទាំងមានការប្តេជ្ញាចិត្តថា

នឹងរំដោះជាតិឲបាន,ក៏នាំគ្នា,រកមធ្យោបាយបង្កើតចលនាតស៊ូរ,ដូចយ៉ាង,មានការបង្កើត

ចលនា«ខ្មែរឥស្សរៈ»ក្នុងកំលុងឆ្នាំ១៩៤៦(សុំអានសៀវភៅ,ចរិតខ្មែរ,និពន្ទដោយលោកប៉ុណ្ណ.

ចន្ទម៉ុល)។

 

ក្រោយពីចប់សង្គ្រាមលោកលើទី២មក,កងទ័ពសម្ពន្ធមិត្របានឈ្នះសង្គ្រាមលើកងទ័ពណាស៊ី

នៅអឺរុប,និងកងទ័ពជប៉ុននៅអាស៊ី,គេក៏បានអនុញ្ញាត,ឲកងទ័ពបារាំងសេរី,ដឹកនាំដោយ

លោកឧត្តមសេនីយ,ដឺង៊ោល,ដែលជាសមាសភាគមួយនៃកងទ័ពសម្ពន្ធមិត្ត,មកចាត់ចែង

ការសុំចាញ់កងទ័ពជប៉ុននៅឥណ្ឌូចិន,គួររំលឹកដែរថា,នៅក្នុងរយៈពេលសង្គ្រាមលោកលើកទី

២,អាជ្ញាធរបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន,បានគាំទ្ររបបលោកសេនាប្រមុខប៉េតាំង,ឬវីស៊ី,ហើយសម្តេច

សីហនុនេះ,ជាមហាក្សត្រជ្រើសរើសឡើងដោយរបបវីស៊ីនេះឯង,ហេតុនេះឯង,នៅពេលទ័ព

បារាំងសេរីមកដល់ស្រុកខ្មែរ,ហ្លួងសីហនុភ័យណាស់,រត់ទៅពួនក្នុងវត្ត,ខ្លាចបារាំងចាប់,ទី១

ព្រោះបានចូលជប៉ុន,ប្រកាសឯករាជ្យតាមអនុសាសន៏ជប៉ុននៅថ្ងៃទី១២មិនាឆ្នាំ១៩៤៥,ទី២

ទទួលរាជ្យសម្បត្តិក្នុងរបបវីស៊ី,ដែលជារបបធ្វើសហការជាមួយរបបណាស៊ី។.ពេលមកដល់ស្រុក

ខ្មែរ,អាជ្ញាធរបារាំងសេរី,ឥតបានសើរើ,ការសំរេចទាំងឡាយរបស់អាជ្ញាធរបារាំងនៅក្រោម

អំណាចរបបវីស៊ីននោះឡើយ,ព្រោះគេទុកប្រយោជន៏បារាំងជាធំ,អ្វីដែលសំខាន់របស់គេ,គឺ

ប្រត្យាស្ថាបនា,របបអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិន,តែគោលបំណងនេះ,ត្រូវបានសហរដ្ឋអាមេរិក

ផង,និងចក្រភពអង់គ្លេសឃាត់មិនឲសមិទ្ធិបាន,ហេតុនេះឯងបានជាបារាំង,បង្ខំខ្លួនឯង,

ធ្វើកិច្ចសញ្ញាបណ្តោះអាសន្ន,ជាមួយរដ្ឋាភិបាលខ្មែរ,បន្ទាប់មក,គេង្កើតសហភាពបារាំង,ដែល

មានប្រទេសអតីតអាណានិកមជាសមាជិក,ដើម្បីបន្តវត្តមានរបស់ខ្លួននៅក្នុងអតីតបណ្តា

ប្រទេសទាំងនោះ,ឲវាស្របច្បាប់អន្តរជាតិផង,និងសីលធម៌ផង។

 

ការបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញខ្មែរលើកទី១ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧,បង្ហាញពីការកកើតគំនិតលទ្ធិប្រជាធិប

តេយ្យសេរីក្នុងគតិអ្នកស្នេហាជាតិខ្មែរ,តែកំណើតនេះ,ក៏វាក្លាយ,ជាការគំរាមកំហែង,ដល់អា

ជ្ញារ,សហភាពបារាំងនៅស្រុកខ្មែរនោះដែរ។.យើងដឹងថា,នៅពេលសរសេររដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ពួក

បារាំងដែលជាសមាជិក,គណកម្មការ,នៃការតែងសេចក្តីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ,នៅមានឥទ្ធពលខ្លាំង

ណាស់លើអ្នកតែងច្បាប់ខ្មែរ,ទី១គេយកការចេះដឹងរបស់គេ,មកសង្កត់លើខ្មែរ,ទី២បារាំង,គេ

យកអំណាច,មកកំហែង,បែបហឹង្សាផង,និងលួងលោមផង,ឲខ្មែរយល់ឃើញដូចគេ,ក្នុងគោល

បំណងការពារប្រយោជន៏របស់បារាំង,និងមហាក្សត្រខ្មែរ,ដែលគេទុកជា,សម្ពន្ទមិត្រអាចទុក

ចិត្តបាន,និងមានភក្តីភាព។.ដូច្នេះនៅពេលនោះ,គំនិតនយោបាយអ្នកស្នេហាជាតិខ្មែរ,គឺការ

ពារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាដាច់ខាត,ចំពោះមុខបារាំងផង,និងរបបរាជាធិបតេយ្យផង។.នៅ

ពេលដែរ,អ្នកស្នេហាជាតិខ្មែរចាប់ផ្តើមមានការសង្ស័យទៅលើរបបរាជានិយម,ថាជារបបធ្វើ

សហការជាមួយបារាំងប្រឆាំងនឹងប្រយោជន៏ខ្មែរ,ពេលនោះឯង,ក៏ចាប់ផ្តើមមានក្តិបនៅក្នុង

គំនិតខ្មែរអ្នកស្នេហាជាតិ,នូវការស្អប់,ចំពោះរាជាធិបតេយ្យនិយម។

 

អស់រយៈពេល៩ឆ្នាំ(១៩៤៧,១៩៥៦)អ្នកសេ្នហាជាតិ,ដែលជាអ្នកប្រជាធិបតេយ្យនិយម,ធ្វើការ

ទប់ទល់,តាមមធ្យោបាយដែលខ្លួនមាន,នឹងការប៉ុនប៉ង,របស់អ្នករាជានិយម,ដែលមានហ្លួង

សីហនុជាអ្នកនាំមុខ,បង្កើតឡើងវិញនូវរបបរាជាធិបតេយ្យ,ការការពារនេះ,បានជួបប្រទះ

នឹងឧបសគ្គ,នៃរបាំងអំណាចផ្តាច់ការ,បង្កើតឡើងដោយហ្លួងសីហនុ។.របាំងនេះមានឈ្មោះថា

ចលនាសង្គមរាស្ត្រនិយម,បន្លំធ្វើជា,ចលនាជាតិនិយម,តែជា,ជាតិនិយម,ឥតអត់អោន,និង

បង្កអធិករណ៏,ជានិច្ចជា,មួយអ្នកប្រជាធិបតេយ្យនិយម។.ក្នុងរយៈពេលនេះឯង,អ្នកប្រជាធិ

បតេយ្យ,លែងមានការសង្ស័យទៅលើអត្ថទត្ថភាព,នៃរបបរាជាធិបតេយ្យ,ហើយដូរពីការស្អប់,

ទៅជាការប្រឆាំងនឹងរបបរាជានិយមតែម្តង,ព្រោះមើលឃើញច្បាស់ថា,ស្តេចសីហនុ,ទ្រង់ក្លាយ

ជាជនផ្តាច់ការ,និងជា,អវតារ,នៃបដិបក្ខជាតិ,ឧទាហរណ៏,ទ្រង់តាំងខ្លួនជាប្រមុខរដ្ឋអស់មួយ

ជីវិត,ជាអ្នកដឹកនាំនយោបាយ,អស់មួយជីវិតនេះ,គឺជាងាររបស់មហាក្សត្រផ្តាច់ការនោះឯង

ហើយ។

 

តែការប្រឆាំងនឹងរបបរបបរាជានិយមរបស់អ្នកស្នេហាជាតិ,ជាការប្រឆាំងជ្រើសរើស,ព្រោះ

ក្នុងចំណោមអ្នកស្នេហាខ្មែរ,មានភាគច្រើន,នៅតែរំលឹកបែបអំណរគុណ,ដល់ស្នាដៃមហាក្សត្រ

ខ្មែរដែលបានកសាងស្រុកខ្មែរ,ឲក្លាយជាមហានគរ,តែមិនបានយកមកពិចារណាថា,តើរាស្រ្ត

ខ្មែរត្រូវមហាក្សត្រទាំងឡាយនោះ,បង្ខំឲធ្វើពលីកម្មហួសពីកម្លាំងមនុស្សបែបណាខ្លះ,ដើម្បី

ធ្វើសមិទ្ធិនេះ។.រួមសេចក្តីមក,ក្នុងគតិនេះ,គេអាចធ្វើអនុមានបានថា,រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន

នេះ,សូម្បី,ក្នុងចំណោមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យនិយម,ភាគច្រើន,គាត់មិនដែលប្រឆាំងនឹងរបប

រាជានិយម,ក្នុងឋានៈជារបបដឹកនាំនោះទេ,តែគ្រាន់តែប្រឆាំងនឹងមហាក្សត្រណាដែលគ្មាន

ទសពិធរាជធម៌តែប៉ុណ្ណោះ។.ទស្សនៈនេះចម្លែកណាស់,ហើយមានព្យាកុលភាពនៅក្នុងគំនិត

តស៊ូដើម្បីសេរីភាព,និងសមភាព,ព្រោះយកបុគ្គលមកដាក់ពីលើប្រព័ន្ធ,តែឥតបានគិតថា,

ប្រព័ន្ធទេ,ដែលជាពុម្ព,ក្រសែចិត្តមនុស្ស,ហើយការនេះ,វាពុំអាចមានវិលោមបានទេ។.ហេតុនេះ,

បើគេចង់ដូរ,របៀបដឹកនាំជាតិ,គឺជាបឋម,ត្រូវដូរ,ប្រព័ន្ធរបប,ទើបអាចដូរ,ចរិតអ្នកដឹកនាំ

បាន។.ទស្សនៈទុកបុគ្គលលើប្រព័ន្ធនេះឯងហើយ,ដែលសហគមន៏អន្តរជាតិ,គេនៅតែយល់

ឃើញថា,ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាអ្នករាជានិយម,បើត្រូវរកមធ្យោបាយមកដោះស្រាយ,វិបត្តិនយោ

បាយ,ត្រូវចាំបាច់,យករបបរាជានិយម,មកធ្វើជាការដោះស្រាយ,ព្រោះវាជាកត្តាអាចបង្រួប

បង្រួមខ្មែរបាន។

 

ដូច្នេះ,យើងអាចសង្ខេបបានថា,ការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរជាអាទ៌,គឺប្រឆាំងនឹងអាណានិគម

(១៩៣៦,១៩៤៧)បន្ទាប់មក,ទប់ទល់,ដោយយកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាអាវុធ,មិនឲរបបរាជា

ធិបតេយ្យកើតបានឡើងវិញ(១៩៤៧,១៩៥៦)ក្រោយមកទៀត,ប្រឆាំងនឹងរបបរាជាធិបតេយ្យ,

ក្លែងខ្លួនជារបបជាតិនិយមផ្តាច់ការ(សង្គមរាស្រ្តនិយម,ឬសីហនុនិយម)ដែលជារបបមាន

លក្ខណៈជារបបសមន្តនិយម(១៩៥៦,១៩៧០)។

 

ខ្នែងនៃការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរ

ការវិវឌ្ឍន៏នៃការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរ,ដែលយើងលើកយកវា,មកធ្វើសង្ខេបខាងលើនេះ,វា

មានបែកខ្នែង,កើតជាមែកផ្សេងៗគ្នានៃដើមឈើ,នយោបាយខ្មែរ។.តែយើងដឹងថានៅក្នុង

រយៈពេលនោះ,នៅក្នុងពិភពលោក,មានលទ្ធិនយោបាយច្រើនបែបយ៉ាង,ប្រឈរមុខទល់គ្នា,

គឺលទ្ធិរាជានិយម,លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី,លទ្ធិសង្គមនិយម,លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត,និងលទ្ធិសង្គម

ជាតិនិយម(វ៉ាស៊ីស,និងណាស៊ី)។.លទ្ធិទាំងនោះរួមជាបីមែកធំៗ:មែកធំទី១,គឺមែកប្រជាធិប

តេយ្យ,មានមែកតូចពីរ,គឺរបបប្រជាធិបតេយ្យសង្គមនិយម,និងរបបប្រជាធិបតេយ្យសេរី;

មែកធំទី២,គឺមែកសិទ្ធិអំណាចនិយម,មានរបបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ,និងរាជាធិប

តេយ្យ,មែកធំទី៣,គឺសមន្តនិយម,មានរបបកុម្មុយនិស្ត,និងសង្គមជាតិនិយម។.យើងសួរជា

សំនួរថា,តើអាណានិគមនិយម,ជាអ្វី?

អាណានិគមនិយម,ជានយោបាយវាតទឹកដីរបស់បណ្តាមស្ចឹមប្រទេសមួយពួក,ដែលជាប្រទេស

មានកម្លាំងយោធា,និងសេដ្ឋកិច្ច,អាចមានលទ្ធភាពអនុវត្តន៏,នយោបាយវាតទឹកដី,និងឥទ្ធិ

ពល,មកលើបណ្តាប្រទេសទន់ខ្សោយ,ដើម្បីរកផលប្រយោជន៏។.តើយើងអាចទុកអាណានិគម

និយមនៅក្នុងមែកធំណាបាន?.អាណានិគមនិយម,អាចដាក់នៅលើមែកសិទ្ធិអំណាចនិយម

ក៏បាន,សមន្តនិយមក៏បាន,អ្វីដែលខុសគ្នា,គឺឋិតនៅលើរបបសេដ្ឋកិច្ច,និងកំរិតពលការ,នៃ

អាជ្ញាធរទៅលើប្រជាជនរស់នៅក្រោមអំណាចអាណានិគម។

 

១.ការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរនៅក្នុងរយៈពេល,ពីឆ្នាំ១៩៣៦,ដល់១៩៤៧

ការត្រិះរិះនេះ,កើតចេញដំបូង,ក្នុងគំនិតស្នេហាជាតិ,ប្រឆាំងនឹងអាណានិគមបារាំង,ដែល

អ្នកស្នេហាជាតិខ្មែរជំនាន់នោះយល់ឃើញថា,អាណានិគមនិយម,ជារោគានៅក្នុងខ្លួនជាតិខ្មែរ,

ត្រូវចាំបាច់សម្លាប់វាចោល។.សម្លាប់,គឺជាពាក្យប្រៀបនឹងការរំដោះជាតិ,ដែលបែកខ្នែងជាពីរ

មែក,ចេញពីមែកអ្នកស្នេហាជាតិៈមែកទី១,គឺគំនិតជាតិនិយម,យល់ឃើញថាខ្មែរត្រូវពឹងលើ

ខ្លួនឯងដើម្បីរំដោះជាតិ,គំនិតនេះ,ផ្ទុយពីមែកទី២,យល់ឃើញថាខ្មែរត្រូវចូលរួមក្នុងចលនា

រំដោះឥណ្ឌូចិន,ដែលជាចលនាដឹកនាំដោយគណបក្សកុម្មុយនិស្តយួន,មានខ្មែរ,និងលាវជាគណ

បក្សបុរ៏ណ។.តែគំនិតរំដោះជាតិទាំងពីរនេះ,មានទស្សនៈដូចគ្នាមួយ,គឺរំដោះជាតិតាម

មធ្យោបាយសឹក,ព្រោះអាជ្ញាធរអាណានិគម,គេប្រឆាំងដាច់ខាតតាមមធ្យោបាយហឹង្សានឹង

គំនិតចង់បានឯករាជ្យជាតិពីសំណាក់ប្រជាជនអាណនិគម។.ដូច្នេះតាំងពីដើមទីមកម្លេះ,វា

មានទំនាស់ជាសារវន្តរួចស្រេច,នៅក្នុងទស្សនៈរំដោះជាតិ,រវាងខ្មែរអ្នកជាតិនិយម,នឹងខ្មែរ

អ្នកកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន១.ចំណុចមិនស្របគ្នា,មានលើបញ្ហអានាគតនៃកម្ពុជាក្រោមផង,

នឹងតូនាទីរបស់អ្នកដឹកនាំចលនារំដោះផង។.ក្នុងគោលបំណងគណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន,

គឺ,រំដោះជាតិទាំងបីពីអាណានិគមផង,និងរកឯកភាពប្រទេសយួនផង,ក្នុងឯកភាពយួននេះ,

គឺជាឯកភាពរួមនៃដំបន់តុងកឹង,អាណាម,និងកូសាំងស៊ីន(ទឹកដីមូយភាគធំនៃកម្ពុជាក្រោម)

ក្នុងស្រុកយួនតែមួយ,ឥតអាចបែកចែកបាន។.ដូចខ្មែរដឹងស្រាប់រួចមកហើយ,នៅពេលខ្មែរ

អ្នកជាតិនិយមបង្កើតចលនារំដោះជាតិ«ខ្មែរឥស្សរៈ»នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦,ពួកយួនកុម្មុយនិស្ត,

វាយកឈ្មោះនេះមកប្រើដែរ,នាំឲខ្មែរយើងជំនាន់នោះមានការច្របូកច្របល់នៅក្នុងគតិ,រហូត

មកដល់ខ្មែរយើងដាក់ឈ្មោះឲពួកខ្មែរចូលយួននោះ,ថាខ្មែរយៀកម៉ីញ,ដើម្បីបែងចែកឲដាច់ពី

ខ្មែរឥស្សរៈ។.គោលបំណងយួនចង់ត្រួតត្រាខ្មែរ,ដើម្បីរំលាយជាតិខ្មែរ,មានជានិច្ចចាប់ផ្តើមពី

សតវត្សទី១៧មកម្លេះ,ដូច្នេះការបញ្ចូលទឹកដីកម្ពុជាក្រោម,ទៅក្នុងទឹកដីយួន,ដែលមានចែង

នៅក្នុងផែនការរំដោះស្រុកយួនពីអាណានិគមបារាំង,ជាការបន្តនយោបាយវាតទឹកដីតែ

ប៉ុណ្ណោះ។

 

ក្រោយពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ចប់មក,ខ្មែរអ្នកជាតិនិយម,បែកចេញជាពីរពួក,ពួកទី១,គឺ

ខ្មែរឥស្សរៈបន្តសកម្មភាពរំដោះជាតិតាមមធ្យោបាយសឹក,ចំណែកពួកទី២,ជាអ្នកជាតិនិយម,

យល់ឃើញថា,ខ្មែរអាចរំដោះជាតិ,តាមវិធីអហឹង្សា,ដោយយកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ,និងលក្ខន្តិ

កៈថ្មីនៃនគរខ្មែរ,ជាមធ្យោបាយទាមទារឯករាជ្យពីបារាំង,ពួកទី២នេះ,ជាអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ,

នាំគ្នាបង្កើតគណបក្សនយោបាយ,ចូលរួមបោះឆ្នោតលើកទី១នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦,ដើម្បីបង្កើត

សភាធម្មនុញ្ញ។.នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧,ស្រុកខ្មែរ,ចាប់ផ្តើមមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ជ្រើសរើសរបបរាជា

និយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញជារបបដឹកនាំជាតិ។.របបនេះ,មានធាតុជារបបប្រជាធិបតេយ្យ

សេរីពហុបក្ស,នៅក្នុងនោះមាននិន្នាការនយោបាយធំពីរខុសគ្នា,ពូកទី១,គឺត្រូវចាំបាច់

ទាមទារឯករាជ្យភ្លាមពីបារាំង,ដូចយ៉ាងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ពួកទី២,គឺត្រូវបន្តធ្វើសហ

ការជាបណ្តោះអាសន្នជាមួយបារាំង,ដើម្បីបក់បោយយកប្រយោជន៏ពីបារាំងមកកសាងជាតិ,

ដូចយ៉ាងគណបក្សសេរីភាព,ពួកទី២នេះ,មានការគាំទ្រពីព្រះមហាក្សត្រសីហនុ។.បារាំង,គេ

ឆ្លៀតយកទំនាស់នេះ,មកធ្វើជាមធ្យោបាយសំរាប់បន្តការពារប្រយោជន៏របស់គេ។.ប៉ុន្តែនៅ

ចំពោះការគំរាមកំហែកកាន់តែខ្លាំងៗពីសំណាក់យួនកុម្មុយនិស្តក្នុងសមរភូមិនៅស្រុកយួន,

បារាំងបានសុខចិត្តប្រគល់ឯករាជ្យឲខ្មែរនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣,ដើម្បីចៀសវាងកុំឲមានកើត

សមរភូមិទី២នៅកម្ពុជា,តែឯករាជ្យនេះ,មានជាតិពុលសំរាប់ខ្មែរ,ព្រោះបារាំង,បានកាត់ទឹក

ដីកម្ពុជាក្រោម,និងកោះខ្មែរជាច្រើនពីទឹកដីខ្មែរ,ការនេះ,មានការបញ្ជាក់,ឲឃើញច្បាស់នៅ

ក្នុងសន្និសិទ,នៅទីក្រុងស៊ឺណែវ,ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤,បារាំងបានប្រគល់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមឲទៅ

យួន,នៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃឯកភាពស្រុកយួន,ដែលជាការទាមទារដាច់ខាតពីសំណាក់យួន

កុម្មុយនិស្ត,ទោះបីនៅពេលនោះ,មានការចែកជាបណ្តោះអាសន្ន,ស្រុកយួនជាពីរដំបន់នយោ

បាយក៏ដោយ,គឺយួនខាងត្បូង,និងយួនខាងជើង។

ពេលនោះសម្តេចសីហនុ,ឃោសនាភូតប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ,ថាព្រះអង្គមានជោគជ័យណាស់នៅ

ក្នុងសន្និសិទនៅទីក្រុងស៊ឺណែវ,ដោយព្រះអង្គជាបិតាឯករាជ្យជាតិ,អាចរក្សាឯកភាពកម្ពុជា

បានទៀត,មិនដូចស្រុកយួនមានចែកទឹកដីជាពីរ,តែព្រះអង្,គលាក់នូវការបាត់ទឹកដីកម្ពុជា

ក្រោមទាំងមូល,ហើយទឹកដីខ្មែរនេះ,ត្រូវបារាំង,និងយួន,គេស្រុះស្រួលគ្នា,ទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ,

នៅក្នុងក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិ,ថាជាទឹកដីរបស់ស្រុកយួន,ដូច្នេះ,សន្នសិទនៅទីក្រុងស៊ឺណែវ,

ជាបរាជ័យមួយខ្លាំងណាស់ចំពោះប្រជាជាតិខ្មែរ។.គណៈប្រតិភូខ្មែរ,ចូលរួមនៅក្នុងសន្និសិទ

នោះ,គ្រាន់តែជាគណៈប្រតិភូប្រថាប់ត្រា,នៃការព្រមព្រាងរវាងបារាំង,និងយួន,តែប៉ុណ្ណោះ,

នាំគ្នាចុះហត្ថលេខា,តាមបារាំងបង្គាប់,ឥតមានហ៊ានរក្សាទុកចំណុចទឹកដីកម្ពុជាក្រោម,ថា

ខ្មែរ,សុំរក្សាសិទ្ធិជានិច្ច,ថាទឹកដីនេះ,ជាទឹកដីជាប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្មែរ។.សម្តេចសីហនុអាចលាក់

នូវរឿងអាស្រូវនេះបាន,នៅពេលព្រះអង្គមានអំណាច,តែព្រះអង្គពុំអាចមានឥទ្ធានុភាពជា

អាទិទេព,កែឆ្នៃប្រវត្តិសាស្រ្តជាតិខ្មែរ,និងមនុស្សជាតិបាននោះឡើយ។

 

២.ការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរនៅក្នុងរយៈពេល,ពីឆ្នាំ១៩៤៧,ដល់១៩៥៦

ការត្រិះរិះខ្មែរនៅក្នុងរយៈពេលនោះ,គឺការពារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅចំពោះមុខការប៉ុនប៉ង

នូវ,វិវដ្តនៃរបបរាជាធិបតេយ្យ។.ដូចយើងធ្លាប់បានលើកវាយកមកពិពណ៌នាពីមុនរួចហើយ,

ថាសម្តេចសីហនុ,ទ្រង់មិនដែលសុខចិត្តសុខកាយ,ទទួលស្គាល់រដ្ឋធម្មនុញ្ញខ្មែរឆ្នាំ១៩៤៧នោះទេ

ព្រោះវា,ជាការប្រមាថនឹងព្រះចេស្តាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ,ដូច្នេះព្រះអង្គប្រើមធ្យោបាយគ្រប់បែប

យ៉ាង,ឥតលជ្ជីភាព,តាមតែវិចិន្តា,ដោយមានជំនួយពីបារាំងផង,ដើម្បីសម្លាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេ

យ្យនេះឲបានជាដាច់ខាត។.ព្រះអង្គទទួលបានវិជ័យ,ព្រោះអ្នកប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរភាគច្រើន,

ជាអ្នកឪកាសនិយម,ប្រែប្រួលចិត្តគំនិតទៅតាមផលប្រយោជន៏ដែលខ្លួនអាចរកបានសំរាប់

ខ្លួនផ្ទាល់,ដូចយ៉ាង,អ្នកចេះដឹក,យកចំណេះរបស់ខ្លួនទៅដូរនឹងយសស័ក្តិបានកម្រៃច្រើន,អ្នក

ល្ងង់,យកកម្លាំងបាយ,ទៅបំរើអ្នកមានអំណាច,ដើម្បីឧត្តជីវិត,ដែលខ្លួនទុកជាលាភ,រាស្រ្តមិន

រឹងរូស,សុខចិត្តទ្រាំរស់ក្នុងភាពតោកយ៉ាក,ព្រោះចង់បានសុខកាយតែមួយពេល។.អត្ថទត្ថភាព

ជាទូទៅនេះ,វាជាជម្ងឺត្រាំត្រែងរបស់ជាតិខ្មែរ,ស្ទើរតែគ្មានឪសថណា,អាចព្យាបាលវាបានឡើយ។

ការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរលើលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមានលក្ខណៈបែបណា?

ចំពោះអ្នកប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរជំនាន់នោះ,យល់ឃើញថាសេរីភាព,និងការជឿនលឿន,ជាគូរ

នឹងគ្នា,ហេតុនេះឯង,អ្នកទាំងនោះជ្រើសរើស,យកលទិ្ធប្រជាធិបតេយ្យសេរី,ជាគោលនៃការត្រិះ

រិះនយោបាយរបស់ខ្លួន។.គេអាចសួរជាសំណួរថា,តើលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី,វាជាលំអានអាច

យកវា,មកអនុវត្តិបាន,នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ,នៅពេលនោះ,វាកំពុងមាន,បរិវត្តន៏,ពីសង្គមបុរាណ

ទៅរក,សង្គមនៃអន្តរភាព,ដែរឫទេ?

ក្នុងវិការនេះ,លោកAristoteពិចារណាថា,ដំណាក់កាសនៃអន្តរភាព,វាច្រើនតែមានកើតអំពើ

កំណាចក្នុងសង្គម,ការសង្កេតនេះ,គេឃើញមានកើតពិតមែន,នៅក្នុងបដិវត្តន៏បារាំងក្នុង

សតវត្សទី១៨។.ចំណែកលោកMontesquieu,វាយតម្លៃថា,នៅក្នុងសង្គមនៃបណ្តាប្រទេសអាស៊ី,

ដែទុកសេវភាព,ជាទម្លាប់ក្នុងការរស់នៅរបស់ប្រជាជន,យកវាមកផ្សាំនឹងសេរីភាព,គឺពិតជា

ការលំបាកមួយខ្លាំងណាស់។.សួរថា,តើសេចក្តីអះអាងនេះ,វាមានសេចក្តីពិតដែរឫទេ?.ចម្លើយ

មាននៅក្នុងឧទាហរណ៏ក្នុងទីនេះ,ដូចនៅប្រទេសឥណ្ឌា,សៀម,ហ្វីលីពិន,ម៉ាឡេយ៉ូ,កូរ៉េខាង

ត្បូង,អាំងដូណេស៊ី,ជប៉ុន,អ្នកនយោបាយគេ,ស្រុះស្រួលគ្នា,យកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីមក

អនុវត្តន៏ប្រកបដោយជោគជ័យ។.តើអ្វីជាសោនៃភាពជោគជ័យនេះ?

 

គួរកត់សំគាល់ដែរថា,នៅក្នុងរយៈពេល,ពីឆ្នាំ១៩៤៧,ដល់ឆ្នាំ១៩៥៦,លទ្ធិកុម្មុយនិស្តចាប់ផ្តើម

មានឥទ្ធិពលបណ្តើរៗនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានអ្នកប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ,ព្រោះមកពីចំហាយជ័យជំនះ

នៃគណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន,លើអ្នកជាតិនិយមចិន,នៅស្រុកចិន,វាហើរចូលមកក្នុងដំបន់

មជ្ឈិមបូព៌ាប្រទេស,ជ័យជំនះនេះជាលាភមួយដល់គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន,ដឹកនាំដោយ

យួនកុម្មុយនិស្ត,វាយកលទ្ធិនេះ,មកឃោសនានៅក្នុងស្រុកខ្មែរ,ពន្យល់ប្រជាជនថាជាមធ្យោ

បាយតែមួយគត់,អាចយកវាមកវាយដេញបារាំងចេញពីឥណ្ឌូចិន,ដូច្នេះជនជាតិទាំងបី,ខ្មែរ,

លាវ,និងយួន,ជាទន្លេបីពិតមែន,តែកំពុងហូរចូលទៅកាន់មហាសាគរតែមួយ,ដែលមានឈ្មោះ

ថាឥណ្ឌូចិន,ដូច្នេះត្រូវចាំបាច់រួមគ្នា,ដើម្បីកំចាត់ចក្រពន្តិបារាំង។.ក្នុងទស្សនៈទីដល់តែមួយ

នេះឯងហើយ,យួនកុម្មុយនិស្ត,វាទុកជនជាតិទាំងបីនេះ,ជាមូលដ្ឋានចិត្ត,និងសហគម,សំរាប់

បំរើមហិច្ជតាវាតទឹកដីវា។.តែទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ,ទស្សនៈយួននេះ,គ្មានឯកភាពក្នុងជួរ

អ្នកកុម្មុយនិស្តខ្មែរឡើយ,ដែលនាំបង្កើតឲមានទំនាស់មិនចេញមុខ,រវាងអ្នកជឿលើយួន

កុម្មុយនិស្ត,និងអ្នកយកចិនកុម្មុយនិស្តជាលំអាន។

 

៣.ការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរនៅក្នុងរយៈពេល,ពីឆ្នាំ១៩៥៦,ដល់១៩៦៥

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦,សម្តេចសីហនុ,បានដណ្តើមអំណាចបានទាំងអស់,អំណាចមហាក្សត្រ,

អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ,អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ,និងអំណាចតុលាការ,ដូច្នេះអំណាចនៅស្រុកខ្មែរចាប់

ពីឆ្នាំង១៩៥៦,ជាអំណាចផ្តាច់ការ,មានលក្ខណៈជាសមន្តនិយម។.ក្នុងរបបផ្តាច់ការនេះ,រុញឲ

អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ,ជ្រើសរើសផ្លូវពីរផ្ទុយគ្នាដាច់ខាតៈផ្លូវ១,ចុះចូលសីហនុ,ទី២,ប្រឆាំងនឹង

ស្តេចសីហនុ។.ដូចធ្លាប់បានជំរាបខាងលើរួចមកហើយ,អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ,ភាគច្រើនបាន

ចុះចូលសីហនុតាំងពីយូរយារមកហើយ,ដែលជាកត្តានាំឲសម្តេចសីហនុមានលទ្ធភាព,ដណ្តើម

អំណាចបានយ៉ាងងាយស្រួល។.នៅសល់អ្នកក្រាញ,តែលើកនេះ,ត្រូវនាំគ្នាបិទមាត់,ឬនាំគ្នារត់

ចូលព្រៃទៅចូលជាមួយពួកខ្មែរសេរី,ឬចូលបំរើអង្គការកុម្មុយនិស្តលួចលាក់,ពុំនោះទេ,គឺច្បាស់

ជាសម្តេចសីហនុចោទជាជនក្បត់ជាតិជាពុំខាន។

 

ក្នុងខណៈនោះ,មានបញ្ញវន្ត,ជាអ្នកជឿនលឿននិយម,មានសញ្ញាប័ត្រថ្នាក់បណ្ឌិតពីប្រទេស

បារាំង,លោកហ៊ួ.យន់,ហ៊ុយ.នឹម,និងខៀវ.សំផន,នាំចូលមកក្នុងស្រុកខ្មែរ,នូវការត្រិះរិះសេដ្ឋកិច្ច

បែបសង្គមនិយម។.ការត្រិះរិះនេះ,ជាដំបូង,ធ្វើឲសម្តេចសីហនុមានការយកចិត្តទុកដាក់,ព្រោះ

ទ្រង់យល់ឃើញថា,វាអាចមានប្រយោជន៏ដល់នយោបាយរបស់ព្រះអង្គ,តែក្រោយមក,ទ្រង់

ចាប់ផ្តើមមានទំនាស់ជាមួយបញ្ញាវន្តទាំងនោះ,ព្រោះព្រះអង្គចោទជនទាំងនោះថា,មានលាក់

មនោគមវិជ្ជាកុម្មុយនិស្ត,ដែលព្រះអង្គទុកវា,ជាសត្រូវទី២របស់ទ្រង់,បន្ទាប់ពីខ្មែរសេរី,ដែល

ទ្រង់ទុកជាសត្រូវទី១។.ទំនាស់នេះ,តម្រូវឲបញ្ញាវន្តទាំងបីរូប,នាំគ្នារត់ចូលព្រៃទៅចូលបំរើអង្គ

ការកុម្មុយនិស្ត,ដែលមានយួនកុម្មុយនិស្តជាអ្នកពិនិត្យត្រួតត្រាលើខ្មែរនៅឡើយ។

 

បើយើងធ្វើសង្ខេប,នៃការត្រិះរិះនយោបាយខ្មែរតាំងពីឆ្នាំ១៩៣៦មក,យើងឃើញមានការ

វិវឌ្ឍន៏,ពីគំនិតប្រឆាំងអាណានិគម,ប្រឆាំងនឹងការវឹលត្រឡប់នៃរបបរាជាធិបតេយ្យ,ប្រឆាំង

នឹងរបបសមន្តនិយម(សង្គមរាស្រ្តនិយ),រហូតមកដល់នឹងការប្រឆាំងនឹងបុគ្គលសីហនុ,ដែល

ខ្មែរអ្នកប្រជាធិបតេយ្យក្តី,អ្នកកុម្មុយនិស្តនិយមក្តី,ទុកបុគ្គលសីហនុជាឧបសគ្គធំបំផុត,នៃការ

រិកចំរើន,នៃសង្គមខ្មែរ,និងសេរីភាពនៃប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។.ការប្រឆាំងនោះមានគោលបំណង

ច្បាស់លាស់ណាស់,នៅក្នុងការត្រិះរិះនយោបាយរបស់អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ៖

១.ប្រឆាំងនឹងអាណានិគម,ដើម្បីឯករាជ្យ,

២.ប្រឆាំងនឹងរបបរាជាធិបតេយ្យ,ដើម្បីការពាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ,

៣.ប្រឆាំងនឹងរបបសមន្តនិយម,ដើម្បីប្រត្យាស្ថាបនាលទ្ធិប្រជាធិបេតយ្យ,

៤.ប្រឆាំងនឹងបុគ្គលសីហនុ,ដើម្បីការពារប្រយោជន៏ជាតិ។

 

នៅក្នុងអត្ថបទក្រោយរបស់យើង,យើងនឹងលើកយកសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយមទី៣,និងការ

ប្រយុទ្ធនយោបាយរវាងរបបនេះ,និងអ្នកប្រជាធិបតេយ្យមកអធិប្បាយ។៕

 

 

ខ្មែរកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិននេះ,ក្រោយមកខ្មែរយើងនាំគ្នាហៅថាខ្មែរតៀកម៉ិញ។

Partager cet article

Published by ឧប​សង្ហា - dans សតវត្សអធម៍
commenter cet article
14 mars 2014 5 14 /03 /mars /2014 08:16

 

DSC05407 សតវត្សអធម៍ (Le siècle du Mal)

 

សម័យឯករាជ្យ

(១៩៥៣,១៩៧០)

 

សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម

 

ដើម្បីស្រួលពិនិត្យមើលសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម,យើងចាំបាច់បែងចែកសម័យនេះជាបីរយៈ

ពេល៖

១.រយៈពេលពីឆ្នាំង១៩៥៥,ដល់ឆ្នាំ១៩៦០;

២.រយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៦០,ដល់ឆ្នាំ១៩៦៦;

៣.រយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៦៦,ដល់ឆ្នាំ១៩៧០។

 

២.រយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៦០,ដល់ឆ្នាំ១៩៦៦

 

២.១.សង្គមរាស្រ្តនិយម,អាចចាត់ទុកជាផ្លូវកណ្តាលបានដែរឫទេ?

ជនជាតិបារាំងមួយក្រុម១,នាំគ្នាសរសេរសរសើរ,ដោយយកលក្ខន្តិកៈខ្លួនជាសាស្រ្តចារ្យ,ជាអ្នក

ជំនាញ,ដើម្បីអន្ទងអ្នកចេះដឹកខ្មែរឲជឿលើធាតុចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយមថា,ជាប្រពន្ធលទ្ធិ

ប្រជាធិបតេយ្យដែលមិនធ្លាប់មានមួយក្នុងប្រពន្ធរបបនយោបាយ។.ជាប្រពន្ធនយោបាយ,

បែបរបបគ្រប់គ្រងអាស្រ័យរដ្ឋសភាជាតន្តី(clasique),តែនៅក្នុងរបបនេះ,មានលាយ,រូបមន្ត

ថ្មីមួយ,គឺលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យអឌ្ឍដោយចំពោះ២,គឺថាៈ”ខ្មែរម្នាក់ៗ,អាចមានសិទ្ធិ,សរសេរបដ្ឋ

នាលិខិត(pétition)ផ្ញើចំពោះអាជ្ញធរ,ដើម្បីប្តឹងសុំ,ឬថ្លែងមតិ,ឲយកបញ្ហាអត្ថប្រយោជន៏របស់

ខ្លួន,ឬក្រុម,មកពិនិត្យ,រកការពិត(មាត្រា១៤នៃរដ្ខធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៥៦)ជូនខ្លួន។.ម្យ៉ាងមួយ

ទៀត,ប្រជាពលរដ្ឋអាចមានសិទ្ធិ,អាចហូតងារតំណាងរាស្រ្តនៃ,សភាជាតិ,ឬសភាខេត្ត,ដូច

មានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៥៦,ក្នុងនោះ,មានបង្កើតស្ថាប័តថ្មីមួយ,គឺសភាប្រជាជន៣ឬ

សភាខេត្ត,នៅតាមខេត្តនិមួយៗ។

សភាប្រជាជននេះ,ជាអង្គការ,បោះឆ្នោតអនុម័តថវិការខេត្តនិងឃុំ។.គោលបំណងរបេ់សម្តេច

សីហនុ,គឺបង្កើតដើម្បីបញ្ជោះ(inciter)ប្រជាពលរដ្ឋឲចូលរួមគិតពីបញ្ហាសំខាន់ៗរបស់ជាតិ,ដូច

យ៉ាងឲយោបលទាក់ទង,គ្រប់ការចុះសិន្ធិសញ្ញាជាមួយបរទេស,ថវិការជាតិប្រចាំឆ្នាំ,គម្រោង

ការខ្ចីលុយរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល,អនុម័តគណនីរដ្ឋបាល,និងជូនជាវិស័យមតិចំពោះរដ្ឋសភា,និង

រដ្ឋាភិបាលទាក់ទងនឹងកិច្ចការសាធារណៈ។

ធាតុពិសេសមួយទៀតរបស់សភាប្រជាជន,គឺមន្រ្តីរាជការខេត្ត,ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះ

មុខខ្លួនស្របតាមច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ដូច្នេះសភានេះអាចសរសេរលិខិត,សួរផ្ទាល់ជាសំណួរចំពោះ

អភិបាលខេត្ត,ឲឆ្លើយពន្យល់ដល់ខ្លួននូវគ្រប់កិច្ចការទាក់ទងនឹងកិច្ចការរដ្ឋបាលជាទូទៅ។.នៅ

ក្នុងបុព្ថសិទ្ធិនេះ,សភាប្រជាជន,អាចសុំស្នើឲដកដំណែងអភិបាលខេត្ត,ចាងហ្វាងសាលាដំបូង,

ឲផ្លាស់មន្រ្តីរាជការណាម្នាក់ចេញពីក្រុមរាជការ,ឬធ្វើការព្រមាន,តាមការបោះឆ្នោតដោយ

យកសម្លេងភាគច្រើន៣/៤នៃចំនួនសមាជិកទាំងអស់,ជាបានការ,ហើយស្នើជាបន្ទាន់ទៅ

ក្រុមព្រឹក្សាព្រះរាជាណាចក្រ,សុំឲសំរេចយល់ព្រម,តាមការបោះឆ្នោត,ដោយយកសម្លេងភាគ

ច្រើនដាច់ខាត,ជាបានការ។

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យអឌ្ឍដោយចំពោះ,ជាសាមាយោគនៃធាតុជាច្រើនដែលមាននៅក្នុងរបប

ចិនកុម្មុយនិស្ត,និងប្រទេសយោង៊ោសស្លាវី,ជារបបដឹកនាំ,ជាការណ៌(pragmatique)មានគោល

ការណ៏បិតានិយម(paternalisme)មានមនោគមវិជ្ជាជាទិដ្ឋិ(dogme),បង្កើតឡើងសំរាប់បំរើ

ផលប្រយោជន៏បុគ្គលសីហនុ។

 

អ្វីដែលជាសីហនុនិយម?

យើងបើកវង់ក្រចក,ធ្វើវិភាគនូវសីហនុនិយម,ដើម្បីស្រួលបន្តការសិក្សារបស់យើងទាក់ទង

នឹងសង្គមរាស្រ្តនិយម។.សួរថា,តើសីហនុនិយម,ជាមនោគមវិជ្ជានយោបាយឫទេ?

សម្តេចសីហនុ,តែងតែមានអំនួនជានិច្ច,ថា«ទោះបីជនណាម្នាក់ទុកព្រះអង្គជា,ព្រះអង្គម្ចាស់

ក្រហម,មិនអាចដឹងចិត្តជាមុនបាន,ទាល់គំនិត,ដូរចិត្តមិនឈប់,និងសាវ៉ា,តែព្រះអង្គនេះ

ឯង,ជាអ្នករក្សានគរខ្មែរ,ឲរស់ក្នុងសន្តិភាព,ជាងដប់ឆ្នាំរួចមកហើយ,និងបានធ្វើឲប្រជា

ពលរដ្ឋ,រួចចាកពីភាពក្រីក្រ,ហើយទោះបីមានគេស្អប់ព្រះអង្គយ៉ាងណាក៏ដោយ,តែព្រះអង្គ

មានប្រជាប្រិយភាពពិសេសក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋ»។

បើយើងយកសំដីសម្តេចសីហនុខាងលើនេះមកពិនិត្យ,យើងឃើញមានគំនិតបី,ដែលទ្រង់

លើកយកវា,មកធ្វើជាយោង,នៃជោគជ័យនយោបាយរបស់ទ្រង់គឺៈសន្តិភាព,ការអភិវឌ្ឍ,និង,

ប្រជាប្រិយភាព។.វត្ថុធាតុមួយទៀត,ដែលទ្រង់លើកយកវាមកធ្វើជា,សេះសឹក,របស់ទ្រង់លើ

ឆាកអន្តរជាតិ,គឺ,អព្យាក្រិតភាព។.អព្យាក្រិតភាពនៃកម្ពុជានេះឯង,ដែលទ្រង់យកវាមកធ្វើ

ជាប្រធាននៃនិក្ខេបបទសំរាប់ថ្នាក់បណ្ឌិតរបស់ព្រះអង្គ,ហើយទ្រង់យកវា,មកពន្យល់,បែប

សន្និសិទ,នៅមុខគណៈមេប្រយោគ,នៅសាកលវិទ្យាល័យច្បាប់នៅទីក្រុងប៉ារីស,នាថ្ងៃទី២៩

មិថុនាឆ្នាំ១៩៦៤។

វិធីសាស្រ្តរបស់សីហនុនេះ,គឺជារូបម័ន្តដែលគេច្រើនយកមកនិយាយថាៈ«ជ័យជំនិះនៅទីបញ្ចប់,

គឺជាការបង្ហាញនូវភាពត្រឹមត្រូវនៃមយ្យោបាយដែលបានយកមកប្រើ»។.មានន័យថា,សីហនុ

និយាយពីជោគជ័យរបស់ខ្លួន,ដោយមិនលើកមកបង្ហាញថា,ជោគជ័យនេះ,ទ្រង់ទទួលបានបែប

ណានោះឡើយ។

 

នៅសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម,បើគេសួរសំណួរទៅអ្នកសីហនុនិយម,ថាអ្វីទៅដែលជា«សីហនុ

និយមនោះ?»ចម្លើយគឺមានប្រាំចំណុចៈបិតាភាព,សន្តិភាព,ការរអភិវឌ្ឍ,ប្រជាប្រិយភាព,

និង,អព្យាក្រិតភាព។.តើពួកអ្នកសីហនុនិយម,គេនាំគ្នាការពារចំណុចទាំងប្រាំនេះបែបណា?

បិតាភាព,ព្រោះគេមានជំនឿផ្ងាប់មុខថា,សម្តេចឪរបស់គេ,ស្រឡាញ់រាស្រ្តខ្មែរដូចជាកូនចៅ

ផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គ។

សន្តិភាព,ព្រោះនយោបាយរបស់សម្តេចឪគេ,បានធ្វើឲស្រុកខ្មែរក្លាយជាកោះសន្តិភាពពិត,

ដែលជាកត្តានាំឲប្រជារាស្រ្តរស់មានសុភមង្គល,និងការរួបរួមជាតិខ្មែរ។

ការអភិវឌ្ឍ,សន្តិភាពនេះឯង,ដែលអាចឲសម្តេចឪគេ,ធ្វើនយោបាយអភិវឌ្ឍន៏ជាតិ,លប់

បំបាត់នូវសេចក្តីក្រីក្ររបស់រាស្រ្តខ្មែរបាន,នយោបាយអប់រំជាតិ,ដូចយ៉ាង,អប់រំមូលដ្ឋាន,

ដើម្បីលប់បំបាត់នូវភាពមិនចេះអក្ស;បង្កើតនៅតាមជនបទ,ឲមានសាលាបឋមសិក្សា;

បង្កើតតាមស្រុក,ខេត្ត,ឲមានអនុវិទ្យាល័យ,និងវិទ្យាល័យ;ក្នុងផ្នែកឧត្តមសិក្សា,បង្កើតមហា

វិទ្យាល័យគ្រប់វិស័យសិក្សា,ដូចយ៉ាង,អក្សរសាស្រ្ត,វិទ្យាសាស្រ្ត,ច្បាប់,វិជ្ជាពេទ្យ,ឪសថវិជ្ជា,

បច្ចេកវិជ្ជា,វិចិត្រសិល្បៈនិងអាជីវៈ,វិជ្ជាគ្រូរ,វិជ្ជាកសិកម្ម,វិជ្ជាអ្នកបណ្តុះនិងរក្សាព្រៃ,វិជ្ជា

បសុពេទ្យ,វិជ្ជាសាធារណការ,វិជ្ជាភ្លេងនិងសំនៀង,វិជ្ជាល្ខោន។.វិជ្ជាទាំងឡាយនេះ,ជាកម្រង

ចំណេះជាតិខ្មែរថ្មី,នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់សម្តេចឪ,បិតាឯករាជ្យជាតិ,និងសិក្សាធិការ

ជាតិ។

ប្រជាប្រិយភាព,ជាអំណរគុណរបស់ប្រជារាស្រ្តចំពោះសម្តេចឪ,ដែលព្រះអង្គថ្វាយនូវកម្លាំង

កាយ,កម្លាំងចិត្ត,និងកម្លាំងប្រជ្ញា,របស់ព្រះអង្គ,ឥតខ្លាចនឿយហត់,ជាកម្លាំងកសាងឲជាតិ

រុងរឿងគ្រប់ទិវារាត្រី,ដើម្បីរក្សាឯករាជ្យជាតិ,និងបូរណភាពទឹកដី,ចំពោះមុខប្រទេសជិនខាង,

ដែលគេចិញ្ចឹមហិច្ជិតារាប់ពាន់ឆ្នាំ,ដើម្បីលេបស្រុកខ្មែរ។

អព្យាក្រិតភាព,ដូចប្រទេសស្វីស,ជាផ្កូវតែមួយគត់សំរាប់រក្សាស្រុកខ្មែរ,ឲរស់ក្នុងសន្តិភាពនៅ

ក្នុងសង្គ្រាមនៅយៀកណាម,រវាងយួនខាងជើង,មានជំនួយពីលោកកុម្មុយនិស្ត,និងខាងត្បូង

មានវត្តមានយោធាអាមេរិកកាំងនៅក្នុងស្រុកយួនខាងត្បូងជាបង្អែក។.ការជ្រើសរើសអង្គ

ការនៃប្រទេសមិនចូលក្នុងប្រតិព័ន្ធ(bloc)ណាមួយ,ជាការបញ្ចាក់បន្ថែមទៀត,នូវការប្តេជ្ញា

ចិត្តរបស់សម្តេចឪ,យកអព្យាក្តិតភាពជាខែលសំរាប់ការពារឯករាជ្យជាតិ,និងសន្តិភាពនៃ

ប្រជាជាតិខ្មែរ។

ចំពោះអ្នកសីហនុនិយម,តម្លៃល្មលុបទាំងប្រាំវត្ថុធាតុនេះ,ដែលជាកម្រកផូផង់នៃសីហនុ

និយម,ត្រូវការចំបាច់មានបាទពីរ,ដែលជាអំណោយព្រះ,ជូនដល់ប្រជាជាតិខ្មែរ,គឺរាជបល័្លង្គ,

និងពុទ្ធសាសនា,ដែលជាគូររស់ស្លាប់រួមជាមួយគ្នា,ដើម្បីសុខដុមក្នុងសង្គមជាតិខ្មែរ។

យើងនឹងលើកយកទស្សនៈសីហនុនិយម,វិនិច្ជ័យដោយពួកអ្នកសីហនុនិយម,មកពិនិត្យជា

បន្តបន្ទាប់ក្នុងការសិក្សារបស់យើង,ថាតើទស្សនៈនេះ,មានការពិតដែរឫទេ?

 

យើងបិទវង់ក្រចក,ហើយវឹលត្រឡប់មកពិនិត្យបន្ត,ថាតើសង្គមរាស្រ្តនិយម,ជាផ្លូវនយោបាយ

កណ្តាលពិតមែនដែរឫ?

តើចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម,ជាចលនាមួយថិតនៅលើផ្លូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីដែរឫទេ?.

ហើយមានដំណើរកើនឡើងជាលំដាប់ពីដំណាក់មួយទៅដំណាក់មួយទៀតនៅក្នុងដំណើរជា

វិវឌ្ឍន៏ធម្មតានៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី,ឬជាការដូរដាច់ស្រឡះ,តាមដំណើរបដិវត្តន៏?

ដូចយើងបានលើកមកបង្ហាញខាងលើរួចមកហើយ,ថាការកកើតសង្គមរាស្រ្តនិយម,គឺវាមិន

ពិត,ជាដំណើថ្មី,តាមគន្លងនៃការវិវឌ្ឍន៏ជាធម្មតានៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី,ក៏វាមិនពិតដែរ,

ជាដំណើរបដិវត្តន៏,ព្រោះការកកើតនេះ,វាចេញពីរដ្ឋប្រហាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ដូច្នេះតាមធម្មជាតិ

របស់វា,គឺវាពុំអាចថិតនៅក្នុងភូមិជាមួយនឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីបាននោះឡើយ,ដោយ

ហេតុនេះ,វាពុំមែនជាផ្លូវកណ្តាលនៅក្នុងភូមិតែមួយនោះបានដែរ។.ចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម,

វាគ្មានមានវត្ថុធាតុអ្វី,ដែលយើងអាចប្រដូចបានទៅនឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីបាននោះទេ,

ទោះបីសីហនុ,ខំលាបម្សៅពណ៏ផ្កាឈូកលើមុខវាក៏ដោយ,ព្រោះលទ្ធិចលនានេះ,គឺសីហនុនាំចូល

ពីចិនកុម្មុយនិស្ត,ជាភាគរាយ,មកផ្គុំនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ,លាយជាមួយប្រពៃណីនិយម៥នៃប្រជា

រាស្រ្តឆាប់ជឿ,មិនមែនដើម្បីបំពេញចិត្តរាស្រ្តនោះទេ,គឺសំរាប់បំរើផលប្រយោជន៏ព្រះអង្គនៅ

ក្នុងគតិឯកធិបតេយ្យ(individualisme)។.យើងអាចទុកចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម,ជាកូនឥត

ខាន់ស្លា,នៃលទ្ធិកុម្មុយនិស្តនិយមចិនក្រហម,កើតឡើងជាកូនចង្រៃសំរាប់បំផ្លាញសង្គមខ្មែរ។

«លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឲរាស្រ្តស្រួលយល់»ដែលសម្តេចសិហនុយកវា,មកធ្វើជាពាក្យស្លោក,រិតតែ

បង្កើតភាពស្មុកស្មាញក្នុងគតិរាស្រ្តថែមទៅទៀត,ព្រោះក្នុងលទ្ធិនេះ,មានកើតចំនួនកាន់តែ

ច្រើនឡើង,នូវពួកអ្នកនយោបាយចិញ្ចឹមឆ្នាំងបាយ,បោករាស្រ្ត,ដែលខ្មែរឲឈ្នោះថា«អ្នកនយោ

បោក»នោះឯង។

សភាប្រជាជនខេត្តក្តី,សភាជាតិក្តី,គ្មានមានការទំនា់ទំនងដោយចំពោះជាមួយប្រជាពលរដ្ឋ,

ព្រោះអ្នកតំណាងរាស្រ្តថ្នាក់ជាតិ,និងខេត្ត,ជាតំណាងសង្គមរាស្រ្តនិយម,ព្រោះចលនានេះឯងជា

អ្នកជ្រើសរើសបេក្ខជនតំណាងរាស្រ្ត,ក្នុងចំណោសមជិកសង្គមរាស្រ្តនិយម។

ការហាមដាច់ខាតមិនឲមានគណបក្សនយោបាយដទៃទៀត,គឺជាការបង្ខំឲមានតែ«ការត្រិះ

រិះតែមួយគត់»ក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយខ្មែរ,ឧបមា,អ្វីដែលសីហនុយល់ថាត្រូវ,គឺត្រូវរាស្រ្ត,និង,វរ

ជន,ទាំងបព្ធជិត,និងក្រហស្ថ,នាំគ្នាទុកជាធម៍ព្រះ,ធ្វើបដិបត្តិបូជា៦,ប្រព័ន្ធនៃការត្រិះរិះតែ

មួយគត់នេះ,គឺជាបំណងសីហនុ,បំបាត់កុំឲមានវិស័យមតិសាធារណៈ,និងប្រជា្ញនៃវរជនខ្មែរៈ

«ព្រះបិតាជាអ្នកថែរក្សាកូនចៅ,ដូច្នេះព្រះបិតាជាអ្នកគិត»។.ការប្រមូលផ្តុំវរជនបញ្ញាវន្ត,ឲនៅ

ជុំវិញបិតាឯករាជ្យជាតិ,ឬអ្នកដឹកនាំនេះ,គឺជាទម្លាប់របស់សង្គមសក្តិភូមិ,ដែលសម្តេចសីហនុ,

កាយចេញពីក្នុងប្រពៃណីនិយមខ្មែរ,យកមកអនុវត្តន៏,ដើម្បីពង្រឹងរាជាអំណាច,ហេតុនេះឯង,

បានជាវរជនបញ្ញាវន្តលែងមានអនុភាព,ដើម្បីជួយកសាងពិតប្រាកដ,នូវការធ្វើបដិវត្តិសេដ្ឋ

កិច្ច,និងសង្គមកិច្ច,ឲបានជឿនលឿនឆាប់រហ័យក្រោយពីស្រុកខ្មែរបានក្លាយជាប្រទេសឯក

រាជ្យមក។.សម្តេចសីហនុ,ទ្រង់តែងតែនិយាយថា,ទ្រង់មិនមែនជាសាស្រ្តាចារ្យសាកលវិទ្យាល័យ

ទេ,តែជាកម្មករនៃកិច្ចការរដ្ឋ,ធ្លាប់កាន់ដំណែងជាច្រើន,មហាក្សត្រ,នាយករដ្ឋមន្រ្តី,ប្រមុខរដ្ឋ,

ដែលសុទ្ធជាមុខដំណែងពិបាក,ហើយមិនច្បាស់ជាអាចទទូលសោធននិវត្ថន៏ទៀតផង,តែព្រះ

អង្គបានទទួលជោគជ័យក្នុងបេសកកម្មបំរើជាតិពិត។.តែយើងដឹងថាសញ្ញាណនៃវិជ័យនេះ,វា

មិនមានលក្ខណៈដាច់ខាននោះឡើយ,ព្រោះគេឃើញមានពិតខ្លះ,ដូចយ៉ាងភាពប្រសើរក្នុងការ

រស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ,ប៉ុន្តែសីហនុ,ទ្រង់លុបបំបាត់សេរីភាពនយោបាយ,លុបបំបាត់តម្លៃ

នៃបុគ្គល,ដែលជាគ្រិះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរី:ឧបមា,គេធ្វើទ្រុងមាស,សំរាប់ដាក់សេកដ៏ល្អ,

តែជាបក្សីឥតអណ្តាតនោះឯង។

គួរលើកមកពិចារណាបន្តិចដែរអំពីសេរីភាពនយោបាយ,ព្រោះសេរីភាពនេះ,វាមានកើតឡើង

ពីការតស៊ូដើម្បីឲទទួលស្គាល់តម្លៃ,ទៅវិញទៅមក,រវាងមនុស្សលោកនិងមនុស្សលោក។.ជាការ

តស៊ូតាំងពីមានមនុស្សលោករស់ក្នុងលោកនេះម្លេះ,ដែលគេឃើញមានស្នាមនៅក្នុងប្រវត្តិ

សាស្រ្តនៃមនុស្សជាតិ។.ការតស៊ូនេះទៀត,ជាសញ្ញាសំគាល់នៃភាពខុសគ្នាស្រឡះរបស់មនុស្ស

លោកនិងសត្វ,គឺក្រៅពីសេចក្តីត្រូវការអាហារ,ជំរក,សំរាប់សេចក្តីត្រូវការរបស់ខ្លួនប្រាណ,ដែល

មនុស្សលោក,និងសត្វ,ត្រូវការដូចគ្នា,តែមនុស្សលោកខុសសត្វត្រង់មនុស្សមានសេចក្តីត្រូវ

ការផ្សេងមួយទៀត,គឺបំណងចង់ឲមនុស្សដូចគ្នាទទួលស្គាល់តម្លៃរបស់ខ្លួន។.ដើមឡើយជាការ

តស៊ូហឹង្សា,បន្តបន្តាប់មក,មានការវិវឌ្ឍន៏បន្តិចម្តងៗទៅជាការតស៊ូធ្វើឲមានអារ្យធម៌,គឺជា

ការតស៊ូមានច្បាប់ជាអាជ្ញាកណ្តាល,ដែលប្រជាជនក្នុងសង្គមមួយជាអ្នកបង្កើតវាឡើងដោយ

ខ្លួនឯង,ក្នុងគោលការណ៏នៃជនាធិបតី៧ដើម្បីអាណាប្រយោជន៏។.ការនេះហើយ,ដែលគេហៅ

ថា«លទ្ធិប្រជាធិបតេត្យសេរី»,ជាស្នាដៃនៃមនុស្សជាតិដ៏ថ្លៃថ្លា,និងថ្លៃថ្នូរ។.ដូច្នេះការលុបបំបាត់

សេរីភាពនយោបាយ,និងតម្លៃបុគ្គល,ដោយសីហនុ,ជាអំពើប្រឆាំងនឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

សេរីផង,និងប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិផង។

 

ទស្សនៈនៃអំណាចរបស់សង្គមរាស្រ្តនិយម

រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤៧ក្តី,ឆ្នាំ១៩៥៦ក្តី,ពិតជាមានវត្ថុធាតុលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ,សំរាប់បំរើសុផាត

ប្រយោជន៏,របស់ប្រជាពលរដ្ឋ,មានការទទួលខុសត្រូវពិត,នៅចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ,តាមការ

បោះឆ្នោត។.ប៉ុន្តែ,សម្តេចសីហនុ,បង្វែរវាទៅរក«ការគោរពនៃឥស្សរជន៨»គឺទុកបុគ្គលព្រះ

អង្គជាទេវតាផង,ជាបិតាផង,ដែលគេឃើញមាននៅក្នុងទ្រឹស្តីទេវរាជ្យក្នុងសម័យអង្គរ:

«មេដឹកនាំ,ជាមគ្គុទេសក៏ផង,ជាព្រះបាទធម្មិកផង,ដឹកនាំប្រជាពលរដ្ឋទៅរកសេក្តីចម្រើន,

នុះឯងហើយ,ដែលគេមើលឃើញអំណាចរបស់សម្តេចសីហនុ,ខំស្អិតស្អាងខ្លួន,ឲមានភាវរូប,ជា

កិត្តិគុណ(auréole)ផង,ជាអនុភាពដ៏អស្ចារ្យផង,ចំពោះប្រជារាស្រ្ត។.

យោងទៅលើការវិភាគខាងលើនេះ,យើងសន្និដ្ឋានបានថា,ចលនាសង្គមនិយម,មិនអាចចាត់

ទុកជាផ្លូវកណ្តាលបាននោះឡើយ។.ការពិតចលនានេះ,គឺថិតនៅលើមាគ៌ាលទ្ធិផ្តាច់ការសុទ្ធ

សាត,នុះឯងហើយ,គេអាចចាត់ទុកសម្តេចសីហនុជាជនផ្តាច់ការ,ពាក់អាវចិនកុម្មុយនិស្ត,

ស្លៀកសំពត់ក្បិតខ្មែរ,មើលយូរគឺដូចអាយ៉ងល្ខោនចិន(ហិ)តែម្តង។

 

២.២.ព្រឹត្តិការណ៌ក្នុងរយៈពេលឆ្នាំ១៩៦០,ដល់ឆ្នាំ១៩៦៦

ព្រះមហាក្សត្រសុរាម្រិត,ព្រះអង្គសុគតនៅថ្ងៃទី៣មេសាឆ្នាំ១៩៦០,ក្នុងព្រះជន្ម៦៤ឆ្នាំ។.សម្តេច

សីហនុ,ទ្រង់មិនព្រមត្រឡប់មកទទួលរាជសម្បត្តិបន្តពីបីតាទ្រង់,ដោយខ្លាចចាញ់សបថ,ដែល

បានស្បថ,បន្ទាប់ពីព្រះអង្គដាក់រាជ្យថ្វាយបិត,ថាព្រះអង្គមិនវឹលមកសោយរាជសម្បត្តិវិញជា

ដាច់ខាត។.ក្នុងកបិចិត្ត(caprice)នេះ,សម្តេចសីហនុបានបង្កើតឲមានវិបត្តរដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ដោយ

យកអំណាចព្រះមកសង្កត់,មិនឲតែងតាំងមហាក្សត្រថ្មីបន្តរាជសម្បត្តិពីបិតាព្រះអង្គ។.ទ្រង់

បង្ខំឲរដ្ឋសភា,ធ្វើច្បាប់ពិសេស(៤មេសា),ដើម្បីបង្កើតក្រុមព្រឹក្សារាជានុសិទ្ធិ,មានសមាជិកបី

រូប,ព្រះអង្គម្ចាស់សីសុវត្ថិ.មុនីរ៉េត៩,ជាប្រធាន,លោកទ្រឿង.កាង,និងលោកផូ.ពឿង,ជាសមា

ជិក,ហើយមានសមាជិកជំនួសពីររូបទៀត,គឺលោកទេព.ផន,និងលោកពិទូ.ដឺម៉ុងតេរ៉ូ។

ពួកអ្នកសីហនុនិយម,មាននិន្នាការឆ្វេងនិយម,នាំគ្នាយកបែបបទ(forme)ថ្មី,នៃរបបរាជា

និយម,គ្មានមហាហាក្សត្រនេះ,មកបកស្រាយបែបបញ្ជោរ,ថាជារបបរាជានិយមដ៏បរិសុទ្ធ,ព្រោះ

មិនយកមហាក្សត្រជាវត្ថុធាតុសំខាន់,តែយករាជបល័្លង្គជាគ្រិះនៃរបប,ព្រោះរាជបល័្លង្គជា

តំណាងនៃភ្នំមេរុ,ដែលពួកព្រាហ្មណ៌គេទុកជាភ្នំសក្តិសិទ្ធិក្នុងសាកលលោកនេះ។.ហេតុនេះឯង

បានជាគេប្រើពាក្យក្នុងបាវចនានៅជំនាន់នោះថា«ជាតិ,សាសនា,និងរាជបល័្លង្គ»។.ទ្រឹស្តីនេះ,

វាត្រូវនឹងអារម្មណ៏របស់សម្តេចសីហនុណាស់,ដូច្នេះឯង,ព្រះអង្គត្រូវបង្កើតងារអ្វីមួយសំរាប់ព្រះ

អង្គ។.បំណងនេះ,វាមិនជាទុក្ករៈ(ពិបាកធ្វើ)ចំពោះព្រះអង្គនោះឡើយ,ព្រោះនៅពេលនោះ,អ្វី

ដែលព្រះអង្គចង់បាន,វាគ្រាន់តែព្រះអង្គហានិយាយចេញទៅ,គឺពិតជាបានសំរេចដូចបំណង

ភ្លាម,ព្រោះព្រះអង្គមានមាត់ទិព្វទៅហើយ,ដូចពាក្យគេនិយាយថាៈ«បំណងព្រះអង្គគឺជាបញ្ញា

តិច្បាប់»។

គូរយើងដឹងដែរអំពីការនិទានខ្លីៗមួយ,សម្តេចសីហនុខឹងនឹងលោកខៀវ.សំផន,និយាយជេរ

ចោលតាមតែទម្លាប់ទ្រង់,នៅមុខលោកគួ.រួន(រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងសន្តិសុខជាតិ)ថា«អាហ្នះ!.គួរតែ

វៃប្រសាតខោ,ប្រដៅវាម្តង»គួ.រុន,បរិវារដ៏ភក្តីព្រះករុណា,យកពាក្យនេះមកធ្វើបញ្ញាតិ,បង្គាប់

ប៉ូលិស,ឲវៃប្រសាតខោខៀវ.សំផន,ទាំងថ្ងៃត្រង់មែន។

នៅថ្ងៃទី១៧មិថុនាឆ្នាំ១៩៦០,សភាជាតិ,ដែលជាសភាប្រថាប់ត្រា,នាំគ្នាធ្វើច្បាប់ពិសេសមួយ

តែងតាំងសម្តេចសីហនុជាប្រមុខរដ្ឋអស់មួយជាជីវិត។.តំណែងនេះគឺជាលុបបំបាត់របបរាជា

និយមដោយសីហនុខ្លួនឯង,ទោះបីសីហនុ,បំភាន់ប្រជាពលរដ្ឋ,តាមការតែងតាំងមាតាព្រះ

អង្គជាក្សត្រីទេពារក្ស(gardienne)នៃរាជបល្ល័ង្គក៏ដោយ,ក៏វាមិនអាចលាក់នូវមហិច្ជិតាគ្មានកំ

រិត,ដើម្បីអំណាចនោះបានទេ:លុបបំបាត់មហាក្សត្រដែលជាប្រមុខរដ្ឋ,តែបង្កើតដំណែង

ប្រមុខរដ្ឋអស់មួយជីវិត,ឲស្របច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ហើយមានលក្ខណៈជាតំណែងអចិន្ត្រៃយ,គឺ

ជាការធ្វើរដ្ឋប្រហាររដ្ឋធម្មនុញ្ញម្តងទៀត,ដើម្បីរំលាយរបបរាជានិយមចោលនោះឯង។.តែ

ការរំលាយនេះទៀត,ជាទង្វើចំឡែកណាស់,គឺសីហនុនៅរក្សាជានិច្ចនូវ,ឯកសិទ្ធិ,និងបុព្ធសិទ្ធិ

មហាក្សត្រ,ក្នុងដំណែងប្រមុខរដ្ឋទាំងអស់,ដូច្នេះព្រះអង្គក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋផង,ជាប្រមុខ

អំណាចនយោបាយផង,សួរថា,តើលក្ខណៈបែបនេះ,គេហៅវាថាអ្វីទៅ?.មិនមែនជាជនផ្តាច់

ការនោះឫ?

របបដែលសីហនុបង្ខំឲពលរដ្ឋខ្មែរយកមកប្រតិបត្តិនៅពេលនោះ,គឺជារបប«វិជ័យនៃអវិជ្ជា»

និង«ល្ងង់ខ្លៅដាច់អហង្ការ»ជាប្រមុខរដ្ឋ,មានមារយាទជាឪត្ថានភាព(vulgaire)គិតតែពីថត

កុន,បង្កើតព្រឹត្តិប័ត្រ«ផ្សេងៗ»ចុះផ្សាយរូបថតខុសសីលធម៏(érotique)ថោកទាបប្រមាថ

មើលងាយតម្លៃប្រពៃណីខ្មែរ,របបនេះ,មានឈ្មោះថា«សង្គមរាស្រ្តនិយម»,ដែលជារបបកើត

ចេញពីសេពមេថុនកម្ម,រវាងរបបសិទ្ធិអំណាច(autoritaire)និងរបបសមស្ត(totalitaire)។

 

ដើម្បីបំភាន់រាស្រ្តខ្មែរ,ថាព្រះអង្គជាអ្នកសង្គមរាស្ត្រនិយមលេខ១,សម្តេចសីហនុធ្វើសង្គមមូប

និយកម្ម,យកលំអានចិនកុម្មុយនិស្តជាគ្រិះនយោបាយ,យកគំនិតកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចអ្នក

ឆ្វេងនិយមខ្មែរមកធ្វើជាមធ្យោបាយឧបសាធន(accessoire)យកប្រជាភិថុតិជាឧបករណ៏នៃ

ការឃោសនា,ទាំងអស់នេះ,គឺក្នុងគោលបំណងតែមួយគឺ”អំណាចអញសីហនុ”។.គួររំលឹកបន្តិច

ដែរថាក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៦,១៩៥៧,សម្តេចសីហនុ,បានអនុញ្ញាតឲរាជរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយ

លោកសាន.យុន,យកគំនិតពួកអ្នកជឿនលឿនមកសាកល្បងអនុវត្តិ,គំនិតនោះមានចុះ

ផ្សាយនៅក្នុងព្រឹត្តិប័ត្រនៃសមាគមន៏សហភាពនៃនិស្សិតខ្មែរ(U.E.K)នៅពេលនោះលោក

ខៀវ.សំផនជាប្រធាន,ហើយលោកតែងតែផ្ញើថ្វាយសម្តេចសីហនុគ្រប់លេខជានិច្ច:ការប៉ុន

ប៉ងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលសាន.យុន,គឺយកផែនការកសិកម្មបែបកុម្មុយនិស្ត,និងធ្វើទំនើមកម្ម

នៃរចនាសម្ព័ន,ក្នុងវិស័យសិប្បកម្ម,និងការកកើតជាដំបូងនៃមូលធន(précapitaliste)ក្នុងវិ

ស័យសេដ្ឋកិច្ច,ឧស្សាហកម្មតូចៗជាចាំបាច់។,ក្រោយមក,គេឃើញលោកខៀវ.សំផន,យក

បន្ទាត់គំនិតនេះមកធ្វើអធិប្បាយយ៉ាងក្បោះក្បាយនៅក្នុងនិក្ខេបបទរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ

១៩៥៩១០។.តែគំនិតនេះ,គេធ្លាប់បានឃើញវានៅក្នុងសៀរភៅមួយ,មានចំណងជើងថាៈ

បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច,របស់សង្គមនិយមនៅសហភាពសូវៀត(១៩៥២),និពន្ធដោយលោកស្តា.លីន,

ដែលអ្នកឆ្វេងនិយម,នៅជំនាន់នោះ,យកវាមកអាន,ហើយទុកជាទិដ្ឋិ(dogme)សំរាប់គោរព។

 

សកម្មភាពយោបាយនៅក្នុងប្រទេស

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦០,សម្តេចសីហនុ,ដាក់ក្នុងរបៀបវិរៈសំរាប់ជូនសមាជជាតិលើកទី៩និងទី១០ឲ

ពិនិត្យជាលើកដំបូងលើផែនការប្រាំឆ្នាំរបស់សង្គមរាស្រ្តនិយម។.ជាលើកដំបូងដែរ,សីហនុយក

សេដ្ឋកិច្ចសង្គមនិយមមកអនុវត្តន៏ជាផ្លូវការក្នុងកម្មវិធីនយោបាយរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។

នៅថ្ងៃទី១៨ធ្នូឆ្នាំ១៩៦១,សម្តេចសីហនុបានបង្កើតគណកម្មាធិការប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ,

ដែលជាជម្ងឺរាំរ៉ៃរបស់រដ្ឋបាលខ្មែរ។.ដូចធ្លាប់បានជំរាបពីខាងលើកមុនមកហើយ,ថារាជ

ក្រមការនៅស្រុកខ្មែរ,ជាវណ្ណៈមួយ,មានបុព្ធសិទ្ធិ,មានអំណាចខ្លាំងក្លាណាស់លើប្រជារាស្រ្ត,មិន

ត្រឹមតែជាវណ្ណៈនៃអំណាច,អង្កការនេះ,ជាមន្ទីរជាតិសំរាប់រកស៊ីឲមានបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។.អ្វី

ដែលជាកិច្ចការរាជការ,ពួកមន្ត្រី,គាត់នាំគ្នាយកទៅលក់ដូរដូចជាទំនិញ,បើចង់បានកន្លែង

ខ្លាញ់,ត្រូវមានលុយទិញ,ទើបអាចទទូលដំណែងនោះបាន:អ្នកធំស៊ីតាមធំ,អ្នកតូចស៊ីតាមតូច,

ព្រោះអំពើពុករលួយ,វាក្លាយជាវប្បធម៌ជាតិ។.អនានុភាពនៅចំពោះមុខបញ្ហានេះ,ខ្មែរយើង

នៅសល់តែការលួងចិត្តខ្លួនឯងថា,ជម្ងឺត្រាំត្រែងនេះ,វាមាននៅពេញពិភពលោក,ឯចំណែក

អ្នកសីហនុនិយម,នាំគ្នាត្អូញត្អែរអាណិតព្រះករុណារបស់គេ,ថា,សម្តេចព្រះអង្គខំប្រយុទ្ធបំបាត់

អំពើរពុករលួយខ្លាំងណាស់ដែរ,តែព្រះអង្គតែម្នាក់ឯង,គ្មានជំនួយសោះពីសំណាក់មន្រ្តី,គ្មាន

អ្នកណាហ៊ានប្តឹងបើកមុខមន្រ្តីពុករលួយ,តើធ្វើដូចម្តេចទៅនឹងអាចឲវិធានការទ្រង់,មាន

ប្រសិទ្ធិភាពកើត?.ក្នុងបញ្ហាពុករលួយ,ខ្មែរយើងមានវិស័យមតិផ្សេងៗគ្នា,តែសុទ្ធតែមានឆន្ទះ

ល្អៗប្រឆាំងនឹងអំពើនេះ,សួរថា,តើហេតុដូចម្តេចបានជាជម្ងឺពុករលួយ,វាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរៗឡើង

ជានិច្ចនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ?

នៅក្នុងខែមករាឆ្នាំ១៩៦៣,សម្តេចសីហនុ,បានថ្លែងនៅចំពោះសមាជជាតិថា,ព្រះអង្គមិន

ប្រឆាំងនឹងការប្រកាសរបបសាធារណរដ្ឋនៅស្រុកខ្មែរនោះទេ។.ការនេះ,វាជាទម្លាប់នៃការ

មួម៉ៅ,និង,កបិចិត្តរបស់ទ្រង់តែប៉ុណ្ណោះ,នយោបាយដឹកនាំជាតិរបស់ទ្រង់គឺឈរលើកបិចិត្ត

នេះឯង,ម្សឹលមិញ,និងថ្ងៃស្អែករសប់សីហនុ,គឺបង្កើតជានិច្ចនូវបញ្ហាដល់ប្រជាជាតិខ្មែរ,ព្រោះ

ម្សឹលមិញ,ទ្រង់ថាក្រហម,តែដល់ថ្ងៃស្អែក,ទ្រង់ថាខៀវ,អ្វីដែលជាការពិត,វាគ្មាននោះឡើយនៅ

ក្នុងការត្រិះរិះរបស់សម្តេចឪ។

ក្នុងខែវិច្ជិការឆ្នាំ១៩៦៣,ទ្រង់ធ្វើ,ជាតូបនីយកម្មធនាគារ,និងអាហរណករ.នីហរករ,ដែលជា

ផ្នែកពីរសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចសេរី។.ជំហាននេះ,ជាជំហានមួយទៀត,ដើរឆ្ពោះទៅរកសេដ្ឋកិច្ច

សង្គមនិយម,ដែលជារោគលក្ខណៈ(symptôme)នៃរោគស្ពឹកនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិខ្មែរ។

នៅថ្ងៃទី១៣មករាឆ្នាំ១៩៦៤,ទ្រង់ធ្វើកំណែទំរង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ,បង្កើតប្រជាតុលាការ។

 

សកម្មភាពនយោបាយនៅក្រៅប្រទេស

-.ថ្ងៃទី១៦ឧសភាឆ្នាំ១៩៦១:ទ្រង់ធ្វើជាប្រធាននៃសន្និសិទនៅទីក្រុងស៊ឺណែវស្តីអំពីបញ្ហានៅ

ប្រទេសលាវ។

-.ពីថ្ងៃទី១ដល់៥កញ្ញាឆ្នាំ១៩៦១:ទ្រង់ចូលរួមការប្រជុំក្នុងសន្និសិទនៃបណ្តាប្រទេសមិនចូល

ប្រតិព័ន្ធណាមួយនៅទីក្រុងបែលក្រាត។

-.ថ្ងៃទី១៥មិថុនាឆ្នាំ១៩៦២:តុលាការអន្តរជាតិ(C.I.J)សំរេច,ឲកម្ពុជាឈ្នះក្តី,ក្នុងជម្លោះទាក់ទង

នឹងប្រាសាទព្រះវិហាររវាងខ្មែរ.សៀម។

-.ថ្ងៃទី២០កក្តដាឆ្នាំ១៩៦២:សីហនុសុំឲបើកសន្និសិទទាក់ទងនឹងអព្យាក្រិតរបស់ប្រទេស

កម្ពុជា។

-.ក្នុងឆ្នាំ១៩៦២:សីហនុបើកឲមានតំណាងពាណិជ្ជកម្មយួនខាងជើងនៅភ្នំពេញ។

-.ថ្ងៃទី១វិច្ជិការឆ្នាំ១៩៦៣:សីហនុផ្តាច់ទំនាក់ទំនងតាមផ្លូវទូតជាមួយយួនខាងត្បូង។

-.ថ្ងៃទី១៩វិច្ជិកាឆ្នាំ១៩៦៣:សីហនុបដិសេធជំនួយសហរដ្ឋអាមេរិក,ហើយធ្វើការអំពាវនាវសុំឲ

ចិនកុម្មុយនិស្តបញ្ចូនអ្នកឯកទេសចិនមកជួយខ្មែរ។

-.ថ្ងៃទី១៩វិច្ចិកាឆ្នាំ១៩៦៣:សីហនុអនុញ្ញាតឲបាតុករខ្មែរ,ឡោមព័ទ្ធ,ហើយវាយចូលស្ថាន

ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋងាមេរិក,និងអង់គ្លេសនៅកម្ពុជា។

-.ថ្ងៃទី១១មិនាឆ្នាំ១៩៦៤:ប្រទេសកម្ពុជាដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅក្រុមព្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការ

សហប្រជាជាតិ,អំពីការឈ្លានពានកងទ័ពអាមេរិកកាំង,និងយួនខាងត្បូងមកក្នុងប្រទេស

ខ្មែរ។

-.ក្នុងខែតុលាឆ្នាំ១៩៦៤:មានការជួបជជែកគ្នារវាងខ្មែរនិងយួនខាងជើងនៅទីក្រុងប៉េកាំង។

-.ក្នុងខែមិនាឆ្នាំ១៩៦៥:មានបើកសន្និសិទនៃប្រជាពលរដ្ឋឥណ្ឌូចិននៅទីក្រុងភ្នំពេញ។

-.ថ្ងៃទី៣មេសាឆ្នាំ១៩៦៥:កម្ពុជាផ្តាច់ការទាក់ទងតាមផ្លូវទូតជាមួយសហរដ្ឋងាមេរិក។

-.ថ្ងៃទី១១មេសាឆ្នាំ១៩៦៦:កម្ពុជា,និងយួនខាងជើង,ចាប់ផ្តើមមានទំនាក់ទំនងតាមផ្លូវ

ទូត។

-.ថ្ងៃទី៣០កក្តដា,លោកឧត្តមសេនីយ,ស៊ាល.ដឺង៉ូល,ប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋបារាំងសែស,

បានអញ្ចើញមកធ្វើទស្សនកិច្ចជាផ្លូវការនៅប្រទេសកម្ពុជា។.លោកបានធ្វើសុន្ទរកថាមួយ,ស្តី

អំពីបញ្ហាសង្គ្រាមនៅយៀកណាម,ក្នុងនោះ,លោកបានឲវិស័យមតិលោកថា,ដំណោះស្រាយនៃ

សង្គ្រាមនេះ,មានតែផ្លូវនយោបាយប៉ុណ្ណោះទើបអាចបញ្ចប់សង្គ្រាមបាន។

 

បើយើងធ្វើការសង្ខេបនយោបាយសម្តេចសីហនុក្នុងរយៈពេល៥ឆ្នាំ(១៩៦០ដល់ដល់១៩៦៥),គឺ

ជាដំណើរដើរចូលដោយខ្លួនឯងទៅរស់នៅក្នុងទ្រុងកុម្មុយនិស្ត,ហើយក៏ជាការលុបបំបាត់

ដោយខ្លួនឯងនូវធម្មានុរូប(légitimité)របស់ទ្រង់,ដែលវាមានពីប្រជាប្រីយភាព,អភិវឌ្ឍន៏និង,

នយោបាយអព្យាក្រិតរបស់ព្រះអង្គ។.យើងនឹងបន្តការសិក្សារបស់យើងអំពីផលវិបាក,ដែល

កើតចេញមកពីការបែរនយោបាយរបស់សម្តេចសីហនុ,ដែលនាំឲសេដ្ឋកិច្ចជាតិវិនាស,ហើយ

ឲប្រជាជាតិខ្មែរ,ធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាម,ដែលបង្កើតឡើងដោយពួកកុម្មុយនិស្ត,ដែលជា

ប្រិយមិត្តរបស់ព្រះករុណាសីហនុ៕

 

 

ការប្រើពាក្យ

របបសិទ្ធិអំណាច(régime autoritaire)=របបហាមប្រជាពលរដ្ឋមិនឲធ្វើ។របបនេះ,វាយកម្ទេចអ្នកប្រឆាំង។

(Annah Arendt)

របបសមស្ត(régime totalitaire)=របបបង្ខំប្រជាពលរដ្ឋឲធ្វើ,ជារបបមានគណបក្សតែមួយ។

បញ្ចុះបញ្ចូលប្រជាពលរដ្ឋតាមការបង្ខំឲធ្វើតាមមនោគមវិជ្ជារបស់គណបក្ស។

មហាជន=La masse.

ឯកសារនិងសៀវភៅយោង

Conférence S.A.R. Le Prince Norodom Sihanouk, Chef de l’Etat du Cambodge à la faculté de Droit de Paris(1964).

 

J.LACOUTURE; ​P.DEVILLIERS;​ P.PRESCHEZ

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យអឌ្ឍដោយចំពោះ=Démocratie semi-directe

សភាប្រជាជន(Assemblées Populaires)របៀបបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងគឺដូចគ្នានឹងការបោះឆ្នោតជ្រើសើសតាំណាងរាស្រ្តរដ្ឋសភា,ចំនួនមានពី៥នាក់ទៅ១៨នាក់

ទៅតាមជំនួនប្រជាជនក្នុងខេត្ត,នៅទីក្រុងភ្នំពេញមានតំណាង៧នាក់។

៤ ដកស្រង់ពីសន្និសិទសម្តចសីហនុនៅសាកលវិទ្យាល័យច្បាប់នៅទីក្រុងប៉ារីស,នាថ្ងៃទី២៩មិថុនាឆ្នាំ១៩៦៤។

ចុះផ្សាយនៅក្នុងទស្សដាវដ្តីច្បាប់,និងនយោបាយ,នៅក្នុងលេខទី៤,ខែតុលា.ធ្នូ,ឆ្នាំ១៩៦៤។

៥ ប្រពៃណីនិយម=Folklore.

៦ បដិបត្តិបូជា=បូជាពីការប្រតិបត្តិត្រឹមត្រូវតាមធម៍ព្រះពុទ្ធ។

ជនាធិបតី=Souveraineté populaire

៨ កាគោរពឥស្សរជន=Culte de personnalité.

 ជារជ្ជទាយាទអភ័ព្ធ,ព្រោះក្រោយពីបិតាព្រះអង្គ,ហ្លួងសីសុវត្ថិមុនីវង្សសុគត,បារាំងមិនរើសយកព្រះអង្គឲគ្រងរាជ្យ,បែរជាទៅជ្រើស

រើសសម្តេចសីហនុ,ជាក្មួយរបស់ព្រះអង្គឲគ្រងរាជ្យទៅវិញ។

[10]១០ Thèse de Khieu Samphan : L’économie du Cambodge et ses problèmes d’industrialisation,(សេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជា,និងបញ្ហ

ឧស្សហូបនីយកម្ម។

Partager cet article

Published by ឧប​សង្ហា - dans សតវត្សអធម៍
commenter cet article
6 mars 2014 4 06 /03 /mars /2014 06:57

 

DSC05407 សតវត្សអធម៍ (Le siècle du Mal)

 

សម័យឯករាជ្យ

(១៩៥៣,១៩៧០)

 

សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម

 

ដើម្បីស្រួលពិនិត្យមើលសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម,យើងចាំបាច់បែងចែកសម័យនេះជាបីរយៈ

ពេល៖

១.រយៈពេលពីឆ្នាំង១៩៥៥,ដល់ឆ្នាំ១៩៦០;

២.រយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៦០,ដល់ឆ្នាំ១៩៦៦;

៣.រយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៦៦,ដល់ឆ្នាំ១៩៧០។

 

១.រយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៥៥,ដល់ឆ្នាំ១៩៦០

 

១.១.ការកកើតចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម

អ្នកសីហនុនិយម,តែងតែលើកយកស្ថិរភាពនយោបាយមកធ្វើជាហេតុផលនៃការកកើត

ចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម។.អ្នកទាំងនោះ,ទុកកំណើតនេះ,ជាស្នាប្រហស្តប្រកបទៅដោយទេព

កោសល្យរបស់ព្រះឧបយុវរាជសីហនុ,ដើម្បីការពារប្រជារាស្រ្តពីការគំរាមពីចលនាកុម្មុយនិស្ត,

និងពីអនាធិបតេយ្យនយោបាយនៅក្នុងប្រទេស,ដូច្នេះអង្គការនេះ,ជាចលនានយោបាយផង,

និងជាការប្រមូលខ្មែរគ្រប់ស្រទាប់ក្តី,គ្រប់គណបក្សនយោបាយក្តី,ដែលមានចិត្តស្រឡាញ់

និងការពារប្រយោជន៌ជាតិជាចាំបាច់។

ចលនានេះ,បង្កើតបាន,ព្រោះមានជំនួយដ៏ថ្លៃថ្លាពីវរជនបីរូប,លោកស៊ិម.វ៉ារ,សម.សារី,និង

យ៉ែម.សំបូរ,ដែលជាអ្នកស្តាំនិយម។.លោកស៊ីម.វ៉ារ,ជាអតីតរដ្ឋមន្រ្តី,អតីតវរជននៃគណបក្ស

ប្រជាធិបតេយ្យ,ដែលជាមេខ្យល់សំខាន់មួយក្នុងគណបក្ស;លោកយ៉ែម.សំបូរ,អតីតនាយករដ្ឋ

មន្រ្តី,និងអតីតប្រធានគណបក្សតំកើងប្រជាជាតិ;លោកសម,សារី,បវរជន១នៃអ្នកសីហនុ

និយម។.សីហនុបានកោះប្រជុំ,នៅថ្ងៃទី១៩កុម្ភះឆ្នាំ១៩៥៥,អង្គទូត,និងគណកម្មការត្រួតពិនិ

ត្យនៃការដកទ័ពបរទេសចេញពីស្រុកខ្មែរ,ដើម្បីថ្វាយជូនជាព័តមាន,នូវគោលបំណងបង្កើត

ចលនានេះ,ក្រោយ១៧ថ្ងៃនៃការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសគណកម្មធិការនាយកនៃគណបក្សប្រជា

ធិបតេយ្យ,ក្នុងនោះ,មានអ្នកឆ្វេងនិយម១០នាក់,ក្នុងចំណោមចំនួនទាំងអស់១២នាក់។.តាម

លោកកេង.វាន់សាក់,ការបង្កើតចលនាសង្គមនិយមនេះ,គឺជាកលល្បិតនយោបាយរបស់សីហ

នុ,សំរាប់ប្រឆាំងនឹងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យនៃអ្នកឆ្វេងនិយម២,ដែលជាគណបក្សតែងតែ

មានជ័យជំនះជានិច្ចតាំងពីឆ្នាំ១៩៤៦មកម្លេះ។.ស្តេចសីហនុ,បញ្ចើរាស្រ្តខ្មែរក្នុងគំនិតបោក

ប្រាស,បង្ហាញគម្រោងការ,កែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ដូរ,របបគណបក្សនយោបាយ,ឲទៅជារបប«លទ្ធិ

ប្រជាធិបតេយ្យដែលអាចឲប្រជាពលរដ្ឋយល់ដឹងបាន៣»,មានន័យថា,ចង់ឲប្រជាពលរដ្ឋ

ក្លាយជាម្ចាស់អំណាច,លែងនៅក្រោមការដឹងនាំនៃបុព្ធសិទ្ធិជនមួយក្បាប់តូច។.

តាមពិត,គម្រោងការនេះ,គ្មានអ្វីក្រៅ,ពីការបន្តនយោបាយពង្រឹងអំណាចផ្តាច់ការរបស់ស្តេច

សីហនុ,ក្រោយពីព្រះអង្គ,បានធ្វើរដ្ឋប្រហាររដ្ឋម្មនុញ្ញ,កាលពីថ្ងៃទី១៥មិថុនាឆ្នាំ១៩៥២,និង

បំបាត់ចោលឲអស់គណបក្សនយោបាយប្រឆាំងនឹងព្រះអង្គ,ដើម្បីឆក់យកអំណាចគ្រប់មុខ

មកប្រើតាមទំនើងចិត្តព្រះអង្គ។

រដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី១៥មិថុនាឆ្នាំ១៩៥២

រដ្ឋប្រហារនេះ,ជាដុំឥដ្ឋទី១របស់ហ្លួងសីហនុ,យកវាមកផ្គុំគ្នា,ដើម្បីសាងវិមាននៃអំណាចផ្តាច់

ការរបស់ព្រះអង្គ។.សួរជាសំណួរថា,តើហ្លួងសីហនុបានធ្វើអ្វីខ្លះ,បានជាយើងអាចចាត់ទុកអំពើ

នេះ,ដោយយកច្បាប់ជាយោង,ជារដ្ឋប្រហាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ?

ហ្លួងសីហនុ,បានប្រើបុព្ធសិទ្ធិរបស់ព្រះអង្គជាមហាក្សត្យ,លុបរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុយ.កន្ធុល,ដែល

សភាជាតិ,បានបោះឆ្នោតប្រគល់សេចក្តីទុកចិត្ត,ឲដឹកនាំកិច្ចការជាតិ,ដូច្នេះ,រដ្ឋាភិបាលនេះ,

ជារដ្ឋាភិបាលដំណាងរដ្ឋសភា,ដែលជាដំណាងប្រជារាស្រ្តខ្មែរ។.ហ្លួងសីហនុលើកយកហេតុផលពីរ

មកសំអាង,ទី១,ចោទរដ្ឋាភិបាលនេះថា,ខ្វះសមត្ថភាព,បង្ក្រាបពួកអ្នកខ្ខែងមតិនយោបាយ

(dissident)ភាពធូរនេះ,បណ្តោយ,ឲលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,អាចភាសខ្លួនចេញពីភ្នំពេញបាន;

ទី២,ប៉ូលិស,រកឃើញកាំភ្លើង,និងខិតប័ណ្ណកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិ,នៅក្នុងគេហដ្ឋានលោក

យ៉ែម.សំបូរ,របស់មេឧទ្ទាមម្នាក់,នៅពេលដែលប៉ូលិសធ្វើការឆែកឆេរតាមបង្គាប់តុលាការ,

ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុយ.កន្ធុល,បញ្ញាឲប៉ូលិស,ចាប់ឃុំលោក,ដោយចោទប្រកាន់លោក,

ថាមានទំនាក់ទំនងនឹងពួកឧទ្ទាម។

សំណួរសួរថា,ការលុបរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុយ.កន្ធុលដោយហ្លួងសីហនុ,ហើយទ្រង់យកដំណែង

នាយករដ្ឋមន្រ្តី,មកកាន់ខ្លួនឯងផ្ទាល់,តើវាជាទង្វើស្របច្បាប់ដែរឫទេ?

ចម្លើយមាននៅក្នុងនិក្ខេបបទសំរាប់ថ្នាក់បណ្ឌិតរបស់លោកផឿង.តុន៤,ដែលយើងយល់

ស្របតាម,ព្រោះការធ្វើវិភាគជាគតិយុត្តនេះ,វាមានមូលដ្ឋានច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាយោង។.

យើងយកវា,មករៀបរាប់តាមសម្រួល,ជូនជ្រាបដូចខាងក្រោមនេះ៖

«ក្នុងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤៧,មិនមានចែងទុក,ថាព្រះមហាក្សត្យមានសិទ្ធិអាចផ្តួលរាជរដ្ឋា

ភិបាលបាននោះឡើយ,សិទ្ធិនេះ,មានតែរដ្ឋសភាប៉ុណ្ណោះអាចធ្វើបាន,តាមការបោះឆ្នោតដក

សេចក្តីទុកចិត្តពីរាជរដ្ឋាភិបាល(មាត្រា៨៥)។.ម្យ៉ាងមួយទៀត,រាជរដ្ឋាភិបាល,មិនទទួលខុស

ត្រូវនៅចំពោះមុខព្រះរាជាទេ,តែខ្លួនចាំបាច់ទទួលខុសត្រូវនៅចំពោះមុខសភាជាតិ(មាត្រា

៨១)ព្រោះសភាជាតិនេះហើយ,ដែលរាជារដ្ឋាភិបាលត្រូវធ្វើសេចក្តីរាយការណ៏ជាចាំបាច់,អំពី

សកម្មភាពនៃកិច្ចការរដ្ឋ,របស់ខ្លួន,តើវាជាសកម្មភាពសម្របនឹងប្រយោជន៏ជាតិដែរឫទេ?

ដូច្នេះមានតែសភាជាតិទេ,ដែលអាចមានសិទ្ធិ,វាយតម្លៃនូវសកម្មភាពនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិ

បាល,ហើយអាច,ស្តីបន្ទោសឬសសើរ,តាមការវិនិច្ជ័យដែលខ្លួនយល់ឃើញ,ព្រោះខ្លួនជាដំណាង

ប្រជាពលរដ្ឋ,ហើយជាអ្នកទទួលខុសត្រូវនៅចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ។.ឯចំណែកមហាក្សត្រវិញ,

នៅក្នុងរបបគ្រប់គ្រងអាស្រ័យរដ្ឋសភា,ព្រះអង្គគ្មានការទទួលខុសត្រូវអ្វីនៅចំពោះប្រជា

ពលរដ្ឋ,ដូច្នេះ,ព្រះអង្គពុំអាចមានសិទ្ធិ,ផ្នួលរដ្ឋាភិបាល,ដែលជាស្ថាប័ន,គ្មានការទទួលខុសត្រូវ

នៅចំពោះមុខព្រះអង្គនោះឡើយ។.ដូច្នេះ,នៅពេលណាដែលរដ្ឋាភិបាល,គ្មានការដកសេចក្តីទុក

ចិត្តពីរដ្ឋសភា,រដ្ឋាភិបាលនេះ,នៅតែជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ជានិច្ច»។

ឯចំណែក,រាជរដ្ឋាភិបាលដែលហ្លួងសីហនុបង្កើតឡើង,ហើយដឹលនាំដោយព្រះអង្គផ្ទាល់,ជារដ្ឋា

ភិបាលក្រៅច្បាប់,ឬជា,រដ្ឋាភិបាលដណ្តើមអំណាច,កើតចេញមកពីរដ្ឋប្រហារនោះឯង។

នុះឯងហើយ(ainsi)ដែលអ្នកឯកទេសខាងច្បាប់រដ្ឋម្មនុញ្ញ,គេទុកទង្វើហ្លួងសីហនុ,នៅថ្ងៃទី១៥

មិថុនាឆ្នាំ១៩៥២,ជារដ្ឋប្រហាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

រំលាយរដ្ឋាភាដោយហ្លួងសីហនុនៅថ្ងៃទី១៣មករាឆ្នាំ១៩៥៣

ទង្វើនេះ,ជាការបន្តជាធម្មតានៃការពង្រឹងអំណាចផ្តាច់ការរបស់ហ្លួងសីហនុ,ព្រោះព្រះអង្គ,

ក្នុងឋានៈជានាយករដ្ឋមន្រ្តីឥតស្របច្បាប់,ទ្រង់មានការពិបាកចាត់ចែងកិច្ចការរដ្ឋ,ព្រោះ

ទ្រង់គ្មានការគាំទ្រពិតប្រាកដពីសំណាក់រដ្ឋសភា,ដែលមានគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ជាគណ

បក្សភាគច្រើន,ដូច្នេះឆ្លៀតឪកាសនៅពេលដែលរដ្ឋសភា,បោះឆ្នោតប្រឆាំងនឹងគម្រោងការ

ថវិការជាតិ,របស់រាជារដ្ឋាភិបាល,ដឹកនាំដោយទ្រង់ផ្ទាល់,ទ្រង់ប្រកាសរំលាយរដ្ឋសភាតែម្តង។.

សួរជាសំណួរថា,ហេតុអ្វី,បានសភាជាតិ,បោះឆ្នោតប្រឆាំងនឹងគម្រោងការថវិការជាតិរបស់រាជ

រដ្ឋាភិបាល?

ទំនាស់នោះ,មាននៅក្នុងការវាយតម្លៃលើស្ថានភាពជាតិ,រវាងរដ្ឋសភា,និងរាជរដ្ឋាភិបាល។.រាជ

រដ្ឋាភិបាលយល់ឃើញថា,អទិផាត(priorité)លើនយោបាយការពារជាតិ,និងសន្តិសុខប្រជាជាតិ,

ចំណែករដ្ឋសភាវិញ,ឲអទិផាតទៅលើការអភិវឌ្ឍន៏សេដ្ឋកិច្ច,និងសង្គមកិច្ច,ព្រោះការលើក

យកស្ថានភាពអស្ថិរវន្ត(instable)នៃប្រជាជាតិ,របស់រាជរដ្ឋាភិបាល,ដើម្បីតម្លើងថវិការជាតិ

ក្នុងវិស័យការពារជាតិ,និងសន្តិសុខប្រជាជាតិ,ជាហេតុផលឥតសមហេតុ,ព្រោះសន្ថាភាពនេះ,

វាកើតមានមកពីរដ្ឋប្រហាររដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅថ្ងៃទី១៥មិថុនាឆ្នាំ១៩៥២នោះឯង,ដែលនាំប្រជា

ពលរដ្ឋគ្រប់ស្រទាប់,ក្រមការគ្រប់ក្រសួង,និងយុវជន,មិនសប្បាយចិត្ត,នាំគ្នា,ធ្វើកូដកម្ម,

ប្រឆាំងនឹងរាជរដ្ឋាភិបាល,ដូចយ៉ាង៖

.កូដកម្មសិស្សអនុវិទ្យាល័យបច្ចេកទេស,និស្សិតសាលាគរុកោសល្យ,សិស្សវិទ្យាល័យស៊ីសុវត្តិ,អនុ

វិទ្យាល័យយុវតី,និងវិទ្យាល័យ,និងអនុវិទ្យាល័យសំខាន់ៗឯទៀតនៅតាមបណ្តាខេត្តនានា;

.ការតវ៉ាពីសំណាក់និស្សិតខ្មែរនៅប្រទេសបារាំង,ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី១៥មិថុនាឆ្នាំ

១៩៥២,នាំឲហ្លួងសីហនុមានប្រតិកម្មកម្រោល,ផ្តាច់អាហារូបករណ៏និស្សិតខ្មែរចំនួន២០នាក់

ហើយស្នើសូមឲអាជ្ញាធរបារាំងរំលាយសមាគមនិស្សិតខ្មែរនៅប្រទេសបារាំង,ជាពិសេស,សមា

គមខេមរៈនិស្សិត,មាននិន្នាការនយោបាយឆ្វេងនិយម,ដែលបានសរសេរលិខិតថ្វាយព្រះអង្គ

ផ្ទាល់,នៅថ្ងៃទី៦កក្កដាឆ្នាំ១៩៥២,រិះគន់,នយោបាយទ្រង់,ចោទថា,ជានយោបាយបំផ្លាញសេរី

ភាពរបស់រាស្រ្តខ្មែរ,ចោទរបបរាជាធិបតេយ្យ,ថាជារបបមនុស្សជិះជាន់មនុស្ស;

.កូដកម្មអ្នករាជការ,នាយទាហាន,ព្រះសង្ឃនៃសាលាជាន់ខ្ពស់ភាសាបាលី(ថ្ងៃ១២មករាឆ្នាំ

១៩៥៣)។

នៅថ្ងៃរំលាយរដ្ឋសភានោះ,ហ្លួងសីហនុប្រកាសជាសាធារណៈថាទ្រង់«នឹងប្រឆាំងដាច់ខាតដល់

គ្រប់ជនណា,ឬគណបក្សនយោបាយណា,ប្រឆាំងនឹងកម្មវិធីនយោបាយរបស់ទ្រង់,ហើយទ្រង់

ទុកអ្នកប្រឆាំងជាជនក្បត់ជាតិ»។.ប្រកាសបែបនេះ,គឺមានបំណងយកការទាមទារឯករាជ្យ

ជាសកម្មភាពផ្តាច់មុខរបស់ទ្រង់,ដោយបំបែកស្រុកខ្មែរជាពីរពួក,គឺពួកព្រះអង្គ,ធ្វើតាមព្រះ

អង្គឥតអាចប្រកែកបាន,និងពួកដែលគេមានគំនិតទាមទារឯករាជ្យជូនជាតិដែរ,តែមិន

ធ្វើតាមរបៀបព្រះអង្គ,ឬមិនរួមនឹងព្រះអង្គ។.នយោបាយបែបនេះ,មានតែអ្នកដឹកនាំផ្តាច់

ការទេ,ដែលយកមកអនុវត្តន៏។

សួរថា,ការរំលាយរដ្ឋសភានេះ,ជាទង្វើស្របច្បាប់ដែរឫទេ?

ម្តងទៀត,ចម្លើយមាននៅក្នុងនិក្ខេបបទសំរាប់ថ្នាក់បណ្ឌិតរបស់លោកផឿង.តុន៖

«មាត្រា៣៨នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤៧,អនុញ្ញាតិឲសិទ្ធិមហាក្សត្រ,អាចរំលាយសភាជាតិបានមួយ

ដង,តែត្រូវចាំបាច់មានការស្នើពីនាយករដ្ឋមន្រ្តី;ដូច្នេះមហាក្សត្រ,មិនមានសិទ្ធិខ្លួនឯង,ប្រើ

អំណាចពិត(pouvoir.réel)ជាក់លាក់,ដែលព្រះអង្គគ្មាន,យកមករំលាយរដ្ឋសភាបាននោះឡើយ

ព្រោះក្នុងរបបគ្រប់គ្រងអាស្រ័យរដ្ឋសភា,មានតែនាយករដ្ឋមន្រ្តីទេ,អាចស្នើសុំទៅព្រះរាជា,សុំឲ

ព្រះអង្គរំលាយរដ្ឋសភា,សិទ្ធិនេះអ្នកតែងច្បាប់គេបង្កើតឡើង,ក្នុងគតិ(esprit)រកសមតានៃ

អំណាចនីតិប្រត្តិបត្តិ,និងនីតិបញ្ញាតិនេះឯង»។

«ក្នុងមតិផ្ទាល់របស់ខ្ញុំ(ផឿង.តុន)គេអាចធ្វើការសង្កេតមួយថា,នៅពេលនោះមហាក្សត្រ,

ជានាយករដ្ឋមន្រ្តី,ដូច្នេះ,ព្រះអង្គអាចស្នើទៅខ្លួនព្រះអង្គ,ជាព្រះរាជា,ឲរំលាយរដ្ឋសភា។.ការ

សង្កេតបែបនេះ,វាគ្មានភាពសមហេតុផលទេ,ព្រោះនៅពេលណា,មានអំណាចណាមួយនៃស្ថាប័

នទាំងបី(មហាក្សត្រ,នីតិប្រត្តិបត្តិ,និងនីតិបញ្ញាតិ)ឈប់មានអានុភាព,ពេលនោះ,គេមិន

អាចយកមាត្រា៣៨មកអនុវត្តន៏បាននោះឡើយ,ព្រោះច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ,មានបែងចែកដាច់

គ្នាច្បាស់នៃសមត្ថភាព,របស់ស្ថាប័ននិមួយៗ,ហើយសមត្ថភាពនេះ,វាពុំអាចរលាយចូលគ្នាបាន

នោះឡើយ,ព្រោះថា,គេពុំអាចធ្វើជាអាជ្ញាកណ្តាលផង,និងជាអ្នកប្រកួតកីឡាផង,ដូច្នេះ,អំពើ

ដែលហ្លួងសីហនុបានធ្វើនេះ,វាមាននៅតែក្នុងរបបផ្តាច់ការតែប៉ុណ្ណោះ»។

គួរដឹងដែរថា,នៅពេលដែលហ្លួងសីហនុ,រំលំរដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុយ.កន្ធុល,ទ្រង់បានកំញើញ

សភាជាតិ,ឲធ្វើច្បាប់មួយឡែក,ហាមមិនឲបុគ្គលណា,ឬគណបក្សណា,ធ្វើអំពើល្មើសព្រះករុណា។

រាជានិយមផ្តាច់ការ

នៅពេលហ្លួងសីហនុ,ចាប់ផ្តើមធ្វើ«ព្រះរាជបូជនីយ៌កិច្ចសម្រាប់ឯករាជ្យកម្ពុជា»នៅថ្ងៃទី១៥

មិថុនាឆ្នាំ១៩៥២,ព្រះអង្គបានសុំស្នើតាមតែសំដីទ្រង់ទៅប្រជាពលរដ្ឋ,ដែលជាកិច្ចសន្យា,គ្មាន

និយតកម្ម(ឥតត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់)ថាព្រះអង្គសុំរយៈពេលបីឆ្នាំ,សំរាប់ធ្វើសម្មភាពទាមទារឯក

រាជ្យពីបារាំងយកមកជូនជាតិ,ហើយស្បថចំពោះទេវតាថានឹងខំប្រឹងធ្វើឲសំរេចទាល់តែបាន

នូវគោលបំណងនេះ។.សំណើឥតមូលដ្ឋានច្បាប់នេះ,គឺសំរាប់តែបង្វែងនូវការចាប់អារម្មណ៌

ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើរដ្ឋប្រហារ,ដែលព្រះអង្គកំពុងធ្វើដោយរំលោភច្បាប់រដ្ឋ,នៅថ្ងៃនោះដែរ,គឺរំលំ

រដ្ឋាភិបាលលោកហ៊ុយ.កន្ធុល,ដែលជារដ្ឋាភិបាលដំណាងសភាជាតិ,ដែលជារដ្ឋសភាពដំណាង

រាស្រ្ត,ហើយរឿងទាក់ទងនឹងសំបថនោះទៀត,គឺគ្មានអ្វីក្រៅពីការចំអករបស់ហ្លួងសីហនុ,យក

ជំនឿឥតហេតុផល,មកបោកប្រាស់ប្រជាពលរដ្ឋឆាប់ជឿនោះឯង។

ម្យ៉ាងមួយទៀត,នៅថ្ងៃទី១៥មករាឆ្នាំ១៩៥៣,ព្រះអង្គប្រកាសក្រម,ថាប្រទេសជាតិមានអាសន្ន,

ការប្រកាសនេះ,គឺសំរាប់តែបង្វែង,ម្តងទៀត,នូវការចាប់អារម្មណ៏ប្រជាពលរដ្ឋ,ទៅលើការ

រំលាយរដ្ឋសភា,ដោយទ្រង់,នៅថ្ងៃទី១៣មករាឆ្នាំ១៩៥៣នោះដែរ។.ក្នុងចំណុចនេះ,ហ្លួងសីហនុ

បានបំពានជាក់ស្តែងលើច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ព្រោះរបបគ្រប់គ្រងអាស្រ័យរដ្ឋសភា,ស្ថាប័នអាច

វាយតម្លៃនូវ,ភារពលនៃកាវឹកវរដែលមានកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេស,មានតែរដ្ឋសភានោះឯង,

ដោយហេតុនេះ,រដ្ឋសភា,ជាអ្នកប្រកាសនូវភាពអាសន្ននៃប្រជាជាតិ,មិនមែនមហាក្សត្រអាច

យកអំណាចខ្លួន,ដែលជាអំណាចជានិមិត្តរូប(pouvoir.symbolique)មកប្រកាសប្រជាជាតិ

មានអាសន្នបាននោះឡើយ។

តាំងពីប្រទេសខ្មែរយករបបគ្រប់គ្រងអាស្រ័យរដ្ឋសភាមកអនុវត្តន៏,ហ្លួងសីហនុបានរំលោភពីរ

ដងនូវដំណើរប្រក្រតីនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ,គឺយកអំណាចកម្រោលមករំលាយរដ្ឋសភាដែលជា

សភាដំណាងរាស្រ្តខ្មែរ,ហើយនាំឲមានវិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅកម្ពុជា,លើកទី១នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩,

លើកទី២,នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣,ហើយលើកទី២នេះឯង,ដែលជាអំពើជាក់ស្តែងក្នុងបំណងបំបាត់

ចោលលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីនៅស្រុកខ្មែរ,ដើម្បីប្រត្យាស្ថាបនា,របបរាជានិយមផ្តាច់ការ,ក្នុង

របបនេះ,ទ្រង់មានអំណាច,អាចនឹងធ្វើអ្វីបានគ្រប់បែបយ៉ាង,តាមតែទំនើងចិត្តខ្មៅរបស់

ទ្រង់,ដូចយ៉ាង៖

.ដណ្តើមយកអំណាចទាំងមូល,មិនត្រឹមតែអំណាចនីតិប្រត្តិបត្តិ,និងនីតិបញ្ញាតិ,ថែមទាំង

យកអំណាចតុលាការ,មកធ្វើជាអាវុធនយោបាយ,ដូចយ៉ាងតែងតាំងចៅក្រមធំៗ,សុទ្ធតែជា

ជនស្មោះនឹងព្រះអង្គ;

.ចាប់ដាក់គុកសមាជិករដ្ឋសភាជាច្រើននាក់,ដោយឥតរវល់ឈឺក្បាលនឹងអភ័យឯកសិទ្ធិរបស់

អ្នកតំណាងរាស្រ្តនោះឡើយ;

.លប់ចោលសេរីភាពបុគ្គល,សេរីភាពមតិ,សេរីភាពរួមប្រជុំគ្នា,ហើយបង្កើតប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យ

(censure)គ្រប់វិស័យ,ដែលគេឃើញមាន,នៅតែក្នុងប្រទេស,ដឹកនាំដោយរបបផ្តាច់ការ។

ដូច្នេះ,អ្វីដែលហ្លួងសីហនុបានធ្វើ,ដូចបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ,វាមានចរិកលក្ខណៈជារបប

ផ្តាច់ការ,ដែលវិទូនយោបាយ(politologue),គេសំគាល់ឃើញជាទូទៅ.នូវធាតុបីយ៉ាងរបស់វា,គឺ៖

១.អំណាចផ្តាច់ការ,ច្រើនតែប្រកាសប្រើដោយខ្លួនឯង,ដោយគ្មានកំរិតអាណត្តិ,ឬអាណត្តិមួយ

មានរយៈពេលយូរ;

២.អំណាចផ្តាច់ការ,តែងតែជ្រើសរើស,លុះកាលវេលាមកដល់ជាសុទិន(temps.favorable)ធ្វើ

ប្រជាមតិក្តី,ឬរៀបចាំការបោះឆ្នោតក្តី,ព្រោះដឹងច្បាស់ថាពិតជាឈ្នះជាពុំខាន;

៣.អំណាចផ្តាច់ការ,នៅពេលធ្វើប្រជាមតិ,ជ្រើសរើសដោយខ្លួនឯង,នូវសំណួរណាដែលខ្លួនដឹង

ច្បាស់ជាមុននូវចម្លើយជាវិជ្ជមានសំរាប់ខ្លួន។

គម្រោងការកែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ដែលសីហនុយកមកលាតត្រដាង,នៅថ្ងៃទី១៥កុម្ភៈឆ្នាំ១៩៥៥,នៅ

ចំពោះមុខអង្គទូត,និងគណកម្មាធិការអន្តរជាតិត្រួតពិនិត្យ(c.i.c.)ការដកទ័ពបរទេសចេញ

ពីស្រុកខ្មែរ,ជាដំណាក់ការទីបំផុត,សំរាប់បង្កើតឡើងវិញនូវរបបរាជាផ្តាច់ការតែប៉ុណ្ណោះ។.គួរ

ដឹងដែរថា,គម្រោងការនេះ,មានប្រតិកម្មជាអវិជ្ជមាន,ជាផ្លូវការ,ពីសំណាក់គ.អ.ត(c.i.c.).

ព្រោះគេមើលឃើញរួចស្រេច,ថាជាឧបាយកលសំរាប់ដាំរបបផ្តាច់ការ,ដែលវាខុសពីគតិនៃសន្និ

សិទនៅទីក្រុងស៊ឺណែវ,ស្តីពីសន្តិភាពនៅឥណ្ឌូចិន។

យោងទៅលើឧបធិ(ការបោកប្រាស)របស់ហ្លួងសីហនុ,ដែលយើបានរៀបរាប់ខាងលើនេះ,ការ

បង្កើតចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម,គឺជាការបង្កើតចលនាមួយសំរាប់ធ្វើជាវាំងនន,បិតបាំង

ការវឹលត្រឡប់មកវិញនៃរបបរាជានិយមផ្តាច់ការ,ឬរបបសីហនុនិយមតែប៉ុណ្ណោះ។.ហ្លួងសីហនុ

ដាក់រាជ្យនៅថ្ងៃទី២មិនាឆ្នាំ១៩៥៥,ព្រោះរាជសម្បត្តិ,វាគ្មានតម្លៃអ្វីទៀតទេ,សំរាប់ទ្រង់,ព្រោះព្រះ

អង្គដណ្តើមអំណាចបានអស់ទៅហើយ,មួយវិញទៀត,ទ្រង់ប្រើអំណាច,ចែកអំណោយថ្វាយដល់

បិតាទ្រង់ថែមទៅទៀត,គឺផ្ទេររាជសមប្បត្តិ,ថ្វាយអ្នកមានគុណព្រះអង្គ។.ការថ្វាយអំណោយរាជ

សម្បត្តិ,ដល់បិតានេះទៀត,ជាល្បិចវៀរ(éviter)មិនឲមានអ្នកណាមួយនៅពីលើទ្រង់បានតែ

ប៉ុណ្ណោះ។.អំណាចពិត,ព្រះអង្គក្តោបបានអស់ហើយ,ដូច្នេះ,ត្រូវធ្វើយ៉ាងដូចម្តេច,ឲអំណាចជា

និមិត្តរូប,ជាអំណាចមហាក្សត្រ,ថិតនៅលើដែទ្រង់ដដែល,គឺគ្មានល្បិតអីល្អជាងប្រគល់ថ្វាយ

បិតា,ឲគ្រប់គ្រង,ដោយដឹងច្បាស់,ថាអ្នកមានគុណព្រះអង្គ,មិនយកវា,មករំខានអំណាចពិត

របស់ទ្រង់នោះទេ,ដូចព្រះអង្គ,តែងតែយកវាមកប្រើ,ដើម្បីរំខានរដ្ឋសភាតាមទំនើងចិត្តទ្រង់។

យើងអាចឧបមាថា,សីហនុនិយមជាដំណាងអំណាចផ្តាច់ការ,រាជានិយមជាដំណាងសីហនុ,

សីហនុជាដំណាងសីហនុ។.តើប្រជាជាតិខ្មែរជាអ្វី?.ចំពោះខ្ញុំ,នៅពេលណា,ខ្មែរម្នាក់ៗ,នៅតែ

រំលឹកគុណដល់ខ្មោចព្រះករុណសីហនុ,គឺច្បាស់ជាស្រុកខ្មែរនៅមានទុកវេទនាជានិច្ច,ព្រោះសីហ

នុនេះឯង,ជាទុក្ខវេទនារបស់ជាតិខ្មែរ,តាំងពីនៅមានជីវិត,រហូតចាកលោកនេះទៅបរលោក។

 

១.២.គតិនៃចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម

បើលើកយកទ្រឹស្តី”សង្គមរាស្រ្តនិយម”មកពិនិត្យ,តាមការឃោសនានៃអ្នកសីហនុនិយម,គឺពិត

ជាឃើញមានភាពផូផង់ពីកំណើតមក,ដូចយ៉ាង៖

១.ជាសហគមន៏ដើម្បីកិត្តិយសសីលធម៌,សំរាប់ដំកើងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ,ដោយ

មានការធានានៃការចំរើនសង្គមកិច្ច,សេដ្ឋកិច្ច,និងវប្បធម៌,ពីចលនានេះ;

២.ជាសហគមន៏,ជាដំណាងនូវសេចក្តីប្រាថ្នានៃប្រជាពលរដ្ឋពិត,មាតុភូមិ,ជាសហគមន៏រួបរួម

ជាតិដើម្បីប្រឆាំងនឹងអំពើអយុត្តិធម៌,អំពើពុករលួយ,ការរឹបជាន់,និងការក្បត់ចំពោះប្រជា

ពលរដ្ឋ,និងប្រជាជាតិ;

៣.ជាសហគមន៏ការពារឯកភាពជាតិ,ការពារប្រពៃណីដ៏ល្អថ្លៃថ្លារបស់ជាតិខ្មែរ,ដែលវាធ្លាប់ធ្វើ

ឲប្រជាជាតិស្គាល់នូវសេចក្តីរុងរឿងក្នុងអតីតកាល។.ប្រពៃណីនេះ,កើតពីការរួបរួមនៃរាស្រ្ត,ជា

មួយឧបត្ថម្ភកៈ(protecteur)ជាធម្មជាតិពីរយ៉ាង,គឺពុទ្ធសាសនា,និងរាជបល័ង្គ។

តាមពិត,ទ្រឹស្តីសង្គមរាស្រ្តនិយម,ជាទ្រឹស្តីកើតចេញពីគ្រឿងផ្សំ,បង្កើតដោយបុគ្គលសីហនុ,ពី

មួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ,ទាញយកប្រសិទ្ធិភាព,ពីក្នុងអារម្មណ៏(réalisme)របស់ព្រះអង្គផ្ទាល់,យកវា

មកនិយាយឃោសនា,បញ្ជើចរាស្រ្តឆាប់ជឿ,ដូចយ៉ាង,កាន់ចបកាប់ដីលើកត្រនប់ទឹក,ដោះ

ស្រាយបញ្ហាយុត្តិធម៏ជូនរាស្រ្តក្នុងសួនផ្កាកណ្តាលថ្ងៃ,លេងកីឡាទាត់ប៉ាល់,ទះបាល់,រាល់ល្ងាច,

ជាមួយ,កុង្សីសេនាបតី,ដំណាងរាស្រ្ត,ឬឯកអគ្គរដ្ឋទូត,នៅក្នុងដំណាក់ចំការមន,ដើម្បីថតជា

ខ្សែភាយន្ត,សំរាប់បញ្ចាំងជូនប្រជារាស្រ្តមើលក្នុងរោងកុន,និងទីលានសាធារណៈ។.ទង្វើនេះ,គឺ

សំរាប់ឲរាស្រ្តគោរព,និងស្រឡាញ់រូបសីហនុឲដូចជាទេពតា,ចុះពីឋានសួគ៌មកចាប់កំណើតជា

មនុស្ស,ក្នុងឋានលោកីយនោះឯង។

ស្នេហ៏ស្តេចសំរាប់បំពេចិត្តរាស្រ្ត,និងអ្នកនយោបាយខ្មែរ

សួរជាសំណួរថា,រាស្រ្តទៅចុះ,មានចិត្តស្រាល,ឆាប់ជឿគេ,ព្រោះស្រឡាញ់ដោយខ្លាចស្តេច,តាម

ទម្លាប់,ជាប់ស្នេហ៏ស្តេចតាំងពីបុរាណកាលមក,ចុះហេតុអ្វីបានជា,មានអ្នកនយោបាយសម័យ,

អ្នកចេះដឹងចំណេះទំនើប,នាំគ្នាត្រូវត្រូវស្នេហ៏ស្តេចហ្នុះដែរ?

នៅពេលដែលរបបគ្រប់គ្រងអាស្រ័យរដ្ឋសភា,បានក្លាយទៅជារបបរាជានិយមផ្តាច់ការ,ចរិក

អាក្រក់តពូជខ្មែរ,ក៏បានអង្រូនឡើងវិញនៅក្នុងគំនិតខ្មែរ,ទាំងរាស្រ្ត,ទាំងមន្រ្តី,ទាំងអ្នក

នយោបាយ,ភាគច្រើន,ខ្លាច,ឃ្លានអំណាច,នាំគ្នាមើលឃើញហ្លួងសីហនុជាព្រះបាទធម្មិក,ជា

ព្រះថ្មី,មានចិត្តក្តីស្រង់ប្រជាជាតិខ្មែរពីគ្រោះអាសន្ន,តែឥតបាននាំគ្នាគិតពិចារណា,ឲបាន

ច្បាស់លាស់ថា,គ្រោះអាសន្ននោះ,គឺព្រះថ្មីនេះឯងជាអ្នកសាបព្រោះការវឹកវរនៅក្នុងនគរនោះឯង,

ហើយនាំគ្នាចុះចូលក្នុងចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម,ឥតមានល័ក្ខខណ្ឌ។.ពេលនោះនៅសល់វរជន

ភាគតិចបំផុត,ក្នុងចំណោមអ្នកនយោបាយខ្មែរ,នៅមានឧត្តមគតិមិនព្រមចាញ់ស្នហ៏ស្តេច,

តែជាអកុសល,ពួកអ្នកតស៊ូគំនិតទាំងនោះ,ច្រើនតែមាននិន្នាការនយោបាយជាអ្នកឆ្វេង

និយម,ឬកុម្មុយនិស្តនិយម,ដោយហេតុនេះ,ក្នុងរបបសីហនុនិយម,គឺឃើញមានតែនិន្នាការ

នយោបាយអច្ចន្តភាព(extrême)ពីរតែប៉ុណ្ណោះ,ប្រឈរមុខទល់គ្នា,លើងឆាកនយោបាយនៅ

ក្នុងស្រុកខ្មែរ,គឺអ្នកសីហនុនិយម,និងអ្នកឆ្វេងនិយម។.ការបោះបង់ចោលការតស៊ូមតិ,នៃ

អ្នកស្តាំនិយម,អ្នកជាតិនិយម,ដែលជាអ្នកប្រជាធិបតេយ្យសេរីពិត,ហើយនាំគ្នាទៅចុះចូល

ហ្លួងសីហនុ,ឧបមានាំគ្នា,យកអាហារទៅចិញ្ចឹមចិញ្ចឹមខ្លា,ឲបានធាន់ធំ,សំរាប់ស៊ីខ្លួនឯងទៅថ្ងៃ

ក្រោយនោះឯង។.ដូចខ្ញុំបានជំរាបពីខាងលើរួចមកហើយ,អ្នកនយោបាយខ្មែរជំនាន់នោះ,

គាត់មិនសូវស្គាល់ថាអ្វីទៅជាមនោគមវិជ្ជាដែលគាត់ត្រូវប្រកាន់យកជាដាច់ខាត,ដើម្បីរក្សា

សេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់គាត់ជាមនុស្សផង,និងជាកម្លាំងនយោបាយរបស់គាត់ផង។.ខ្វះមនសិកា

ជាតិនេះឯង,ដែលជាកត្តា,នាំគ្នារត់ទាំងហ្វូង,ទៅចូលសីហនុ,ព្រោះគាត់យល់ច្រឡំថា,នយោ

បាយ,គឺជាយស័ក្តិ,ដែលជាក្អែលក្រាសឃ្មឹកនៃទំនៀមខ្មែរ។.តើគតិខ្មែរបែបនេះ,វាមានអ្វីខុស

គ្នាទៅនឹងគតិក្នុងសម័យនេះ?អ្នកនយោបាយបែបជាអ្នករកអត្ថប្រយោជន៏,គឺជាវរជននៃ

អំណាចតែប៉ុណ្ណោះ។

ចំណែករាស្រ្តខ្មែរ,នៅពេលគាត់ឃើញការវឹលត្រឡប់របបរាជានិយមផ្តាច់ការមកវិញ,ពេលនោះ

គំនិតបាក់ស្បាត,ខ្លាចអំណាចហ្លួង,ក៏វាវឹលត្រឡប់មកវិញខ្លួនឯក,ក្នុងគតិរបស់គាត់ដែរ,ព្រោះ

ការខ្លាចអំណាច,វាក្លាយជាធម្មជាតិនៃជនខ្មែរម្នាក់ៗអស់ច្រើនសតវត្សរួចមកហើយ។.មួយវិញ

ទៀត,អ្វីដែលរាស្រ្តខ្មែរ,គាត់លែងយល់ទៅទៀត,គឺគាត់ឮពាក្យបញ្ជោរជានិច្ច,ពីសំណាក់អ្នក

នយោបាយផង,អ្នកចេះដឹកផង,ថាប្រជារាស្រ្តខ្មែរជាពូជពង្សខ្មែរអង្គរ,តែពេលដែរគាត់ឮ

ពាក្យផ្អែមបែបនេះ,គាត់នាំគ្នាស្រណោះ,គិតក្នុងចិត្តថា,ឪព្រះអើយ!.បើអញសព្វថ្ងៃនេះ,អញ

វេទនាបែបនេះ,ចុះនៅក្នុងសម័យមហាចក្រស្តេច,មហាក្សត្រ,មានអំណាចស្មើនឹងយោមរាជ,

តើខ្មែរអង្គរ,ដែលជាញាតិសន្តានរបស់អញ,តើគាត់វេទនាចិត្តកាយបែបណាទៅក្នុងរបប

មនុស្សជិះជាន់មនុស្ស?

សួរថាតើកត្តាមនុស្សនេះឯងឫ,ដែលនាំឲរបបរាជានិយមផ្តាច់ការ,អាចនៅថែរក្សាបាននូវ

ឯកសិទ្ធិមហាក្សត្រឲគង់វង់ជានិច្ច,ដែលនាំឲដាំលែងដុះនូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីនៅស្រុក

ខ្មែរ?

យើងឃើញច្បាស់ហើយថា,ចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម,កើតចេញពីរបបផ្តាច់ការ,ហើយអ្នក

បង្កើតសោតទៀត,គឺពួកជនមួយក្តាប់តូច,មានហ្លួងសីហនុជាសេនាប្រមុខ។.ដូច្នេះ,វាគ្មាន

ការអ្វីគួរឲងឿងឆ្ងល់ទេ,អំពីជ័យជំនះដាច់មុខនៅក្នុការបោះឆ្នោត,នៅថ្ថៃទី១១កញ្ញាឆ្នាំ

១៩៥៥,របស់សង្គមរាស្រ្តនិយម,ព្រោះជាការបោះឆ្នោតគ្មានសេរី,យុត្តិធម៌,ផ្គងរៀបចំឡើង,ពី

ក្រុមអ្នកសីហនុនិយម,ដើម្បីជ័យជំនះរបស់ព្រះករុណារបស់ខ្លួន។.ដូច្នេះ,យើងអាចសន្និដ្ឋាន

បាន”សង្គមរាស្រ្តនិយម”បង្កើតឡើងសំរាប់តែបុគ្គលសីហនុតែប៉ុណ្ណោះ។

 

១.៣.សកម្មភាពនយោបាយ,របស់សង្គមរាស្រ្តនិយម,ពីឆ្នាំ១៩៥៥ដល់១៩៦០

 

សកម្មភាពនយោបាយក្នុងប្រទេស

គឺគ្មានអ្វីក្រៅពីការខំពង្រឹងអំណាចផ្តាច់ការសម្តេចសីហនុហ្នុះទេ,ដូចយ៉ាង៖

នៅថ្ងៃទី១៤មករាឆ្នាំ១៩៥៦,ការប្រកាសប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី,ដែលជារដ្ឋធម្មនុញ្ញតម្រូវអំពើល្មើស

សម្តេចសីហនុតែប៉ុណ្ណោះ។

នៅក្នុងខែវិច្ជកាឆ្នាំ១៩៥៧,បង្កើតចលនាយុវជនសង្គមរាជានិយមខ្មែរ,ដើម្បីឲឈរចាំទះដៃ,

និងស្រែកថា”ជ័យយោសម្តេចឪ,បិតាឯករាជ្យជាតិ!”។

នៅថ្ងៃទី៨មករាឆ្នាំ១៩៥៨,សម្តេចសីហនុ,រំលំរាជរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយលោកស៊ីម.វ៉ា,ដោយ

សារលោក,ជំទាស់នឹងទ្រង់,អំពីចំណង់របស់ទ្រង់,ចង់យកសមាជជាតិមកធ្វើជាស្ថាប័នជាតិ

មួយនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

នៅថ្ងៃទី៨មករាឆ្នាំ១៩៥៨,សម្តេចសីហនុប្រកាសរំលាយរដ្ឋសភា,ក្នុងចិត្តខ្មៅរបស់ទ្រង់,គឺសភា

ជាតិនេះ,មិនសូវជួយដិតដល់នូវចំណង់ហួសហេតុរបស់ទ្រង់,គឺពង្រឹងអំណាចផ្តាច់ការ។

នៅថ្ងៃទី២៦មករាឆ្នាំ១៩៥៨,សម្តេចសីហនុធ្វើប្រជាមតិអំពីច្បាប់បោះឆ្នោត,ដើម្បីប្រយោជន៏

ទ្រង់,តែទ្រង់ប្រើឧបាយកល,ដូចដែរទ្រង់ធ្លាប់ធ្វើដើម្បីបំភាន់មតិរាស្រ្ត,ល្បិចនោះគឺ,ឲសិទ្ធិស្ត្រី

អាចបោះឆ្នោតបាន។

នៅថ្ងៃទី២៩មករាឆ្នាំ១៩៥៨,បោះឆ្នោតរើសមាជិកសភាជាតិ។.ជោគជ័យជាអតិបរិមាណរបស់

ចលនាសង្គមរាស្រ្តនិយម។

ក្នុងខែមករាឆ្នាំ១៩៥៩,លោកសម.រង្សី,ដែលជាសិប្បករដ៏សំខាន់មួយនៃការបង្កើតចលនា

សង្គមរាស្រ្តនិយម,រត់ចូលព្រៃ,ព្រោះមានទំនាស់មតិនយោបាយជាមួយសម្តេចសីហនុ។.ទំនាស់

នោះគឺនៅត្រង់,លោក,ប្រកាសតាមលិខិត,ហើយចុះផ្សាយក្នុងកាសែត”រដ្ឋាធិបតេយ្យ”នៅថ្ងៃទី

១មករា,បង្កើតចលនាប្រឆាំងនឹងសង្គមរាស្រ្តនិយម។.ចលនាលោក,មានឈ្មោះថា”ចលនា

រួបរួមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ”,ស្ថាបទជនសំខាន់មានលោកសម.សារី,និងលោកចៅ.បូរី។.សម្តេច

សីហនុ,មានប្រតិកម្មប្រឆាំង,ទាំងកម្រោលនឹងសារលិខិតនេះ,ហើយចោទប្រកាន់ថាជាអំពើ

ក្បត់ជាតិ។.គេដឹងច្បាស់ថា,លោកសម.សារី,លោកមិនមែនជាសន្តជនទេ,តែសិទ្ធិបង្កើតគណ

បក្សនយោបាយ,ជាសេរីភាពរបស់មនុស្សម្នាក់ៗដែលមានចែងក្នុងសេចក្តីថ្លែងប្រកាសជា

សាកលនៃសិទ្ធិមនុស្ស។.ចោទលោកថាជាជនក្បត់ជាតិ,អ្នកដែលចោទនោះទេ,ជាជនក្បត់រាស្រ្ត

ដែលជាម្ចាស់របស់ប្រជាជាតិ។

គួរដឹងដែរថា,ថ្ងៃក្រោយមក,សម្តេចសីហនុ,ចាប់លោកចៅ.បូរី,យកទៅបាញ់ប្រហារជីវិត,ជាសា

ធារណៈនៅត្រពាំងក្រឡឹង,ក្នុងខេត្តកំពង់ស្ពឺ,ដោយគ្មានជំនុំជំរះទោស។.ដើម្បីទុកជាមេរៀន,

សីហនុឲថតកុននូវការបាញ់ប្រហារជីវិតលោកចៅ.បូរី,ហើយឲយកកុននេះ,ទៅបញ្ចាំងតាម

សាលារៀនគ្រប់ថ្នាក់,ជាពិសេសបង្ខំឲកុមារា,កុមារីទៅទស្សនាភាពយន្តនេះ។.នេះហើយជាអំពើ

ព្រៃផ្សៃរបស់សីហនុ។

ក្នុងខែកុម្ភៈឆ្នាំ១៩៥៩,ស្តេចសីហនុអនុញ្ញាតឲកងខេមរៈភូមិន្ធ,សម្លាប់លោកដាប.ឈួន,អតីត

ខ្មែរឥស្សរៈ,មេគណបក្ស,និងរដ្ឋមន្រ្តី,ដោយចោទប្រកាន់លោក,ថាមានបំណងជាក់ច្បាស់ចង់

ធ្វើរដ្ឋប្រហារ,ដោយមានយួនខាងត្បូងនៅពីក្រោយ។

ថ្ងៃទី២៦វិច្ជកាឆ្នាំ១៩៥៩,សម្តេចសីហនុបញ្ញាឲព្យូរសកម្មភាពសភាជាតិ។

ក្នុងខែមិថុនាឆ្នាំ១៩៦០,សម្តេចសីហនុធ្វើប្រជាមតិ,សុំឲប្រជាពលរដ្ឋជ្រើសរើសរវាង

នយោបាយព្រះអង្គ,នឹងនយោបាយលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាន់,និងអ្នកកុម្មុយនិស្តនិយម។

ថ្ងៃទី១៧ធ្នូឆ្នាំ១៩៦០,សភាទាំងពីរ(រដ្ឋសភាព,និងក្រុមព្រឹក្សាព្រះរាជាណាចក្រ)បោះឆ្នោត

តែងតាំងសម្តេចសីហនុជាប្រមុខរដ្ឋអស់មួយជាជិវិត។

ថ្ងៃទី៣មេសាឆ្នាំង១៩៦០,មហាក្សត្រនរោត្តម,សុរាម្រិត,ទ្រង់ប្រឈួនរោគសគតទៅនៅក្នុងព្រះ

ជន្មាយុ៦៤វស្សា។

 

សកម្មភាពនយោបាយក្រៅប្រទេស

ក្នុងខែមេសាឆ្នាំ១៩៥៥,សម្តេចសីហនុបានចូលរួមប្រជុំក្នុងសន្និសិទនៅទីក្រុងប៉ង់ឌុងនៅ

ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។.សន្និសិតនេះមានគោលបំណងបង្កើតជាអង្គការនៃប្រទេសមិនចូលរួម

ក្នុងប្រតិព័ន្ធណាមួយ។.សន្និសិតនេះទៀត,បង្កើតឲមានអត្ថសញ្ញាណនៃតតិយកប្រទេស

(Tiers.monde)ក្នុងឆាកអន្តរជាតិ,ដែលកើតឡើងពីការរួបរួមនៃប្រទេសទើបនឹងទទួលបាន

ឯករាជ្យ។

នៅថ្ងៃទី១៦ឧសភាឆ្នាំ១៩៥៥,អាមេរិកាំង,និងខ្មែរ,ចុះហត្ថលេខាទាក់ទងនឹងជំនួយយោធា

សហរដ្ឋអាមេរិក,ផ្តល់ឲកម្ពុជា។

ថ្ងៃទី១៤ធ្នូឆ្នាំ១៩៥៥,ប្រទេសខ្មែរ,បានចូលជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។

ថ្ងៃទី១៣កុម្ភៈឆ្នាំ១៩៥៦,សម្តេចសីហនុយាងទៅធ្វើព្រះរាជទស្សនាកិច្ចជាផ្លូវការ,ជាលើកដំបូង,

នៅប្រទេសចិនកុម្មុយនិស្ត។.រាជទស្សនាកិច្ចនេះ,ជាអន្ទាក់កុម្មុយនិស្តទាក់បានសីហនុឲជាប់

នៅក្នុងទ្រុងចិន,តែក៏ជាលាភរបស់សីហនុដែរ,ព្រោះទ្រង់អាចបន្តពង្រឹងនយោបាយផ្តាច់ការ

នៅក្នុងស្រុកខ្មែរ,ដោយសំអាងថាមានចិនកុម្មុយនិស្ត,ជាអ្នកគាំទ្រព្រះអង្គលើឆាកអន្តរជាតិ។

ថ្ងៃទី២មិថុនាឆ្នាំ១៩៥៦,រាជាណាចក្រខ្មែរ,និងសាធារណរដ្ឋយៀកណាមខាងត្បូង,យល់ស្របគ្នា,

ឲមានការទំនាក់ទំនងតាមផ្លូវទូត។

ថ្ងៃទី៤វិច្ជកាឆ្នាំ១៩៥៧,សម្តេចសីហនុ,ប្រកាសក្រម,ដាក់ប្រទេសខ្មែរជាប្រទេសអព្យាក្រិត,

ក្រមនេះត្រូវបានសមាជជាតិលើកទី៤,យល់ព្រមនៅក្នុងខែមករាឆ្នាំ១៩៥៧។

នៅថ្ងៃទី១៨មិថុនាឆ្នាំ១៩៥៨,មានឧប្បត្តិហេតុយោធា,រវាងខ្មែរនិងយួនខាងត្បូងនៅតាមព្រំ

ដែននៃប្រទេសទាំងពីរ។

ថ្ងៃទី១៨កក្តដាឆ្នាំ១៩៥៨,មានការថ្លែងរួមចិនខ្មែរ,ប្រកាសតាំងស្ថានទូតទៅវិញទៅមក,រវាង

ប្រទេសទាំងពីរ,ដោយហេតុនេះ,ខ្មែរផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាផ្លូវការជាមួយចិនជាតិនិយម(ចិន

តៃវ៉ាន់)។

នៅថ្ងៃទី១៨វិច្ជកាឆ្នាំ១៩៥៨,ខ្មែរប្រកាសផ្តាច់ទំនាក់ទំនងតាមផ្លូវទូតជាមួយរាជាណាចក្រ

ថៃ។

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩,សង្គ្រាមនៅប្រទេសយៀកណាម,បានផ្ទុះឡើងជាលើកទី២។

នៅថ្ងៃទី១៨ធ្នូ,ឆ្នាំ១៩៦០,ខ្មែរចិន,ចុះហត្ថលេខារួមទាក់ទងនឹង”មិត្តភាពចិនខ្មែរ,និងមិន

ឈ្លានពានគ្នាទៅវិញទៅមក។

នៅក្នុងការសាកល្បងសិក្សារបស់យើង,នៅពេលក្រោយ,យើងនឹងលើកមកពិនិត្យបន្តទៀត

នូវសម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម,ហើយនឹងវិភាគ,អំពីការយល់ឃើញរបស់អ្នកឯកទេសបារាំងមួយ

ចំនួន,ដែលជាអ្នកគាំទ្រនយោបាយសីហនុ,ដោយបានសរសេរការពារ,ចលនា”សង្គមរាស្ត្រ

និយម”ថាជា”ផ្លូវកណ្តាល”រវាងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីនៅបស្ចឹមប្រទេស,និងរបបសង្គម

និយម,ម៉ាស៊ីសនិយម,ដែលគ្រប់ប្រទេសលោកខាងកើតយកវាមកអនុវត្តន៏។

 

កំណត់នៃការប្រើពាក្យៈ

ប្រជាពលរដ្ឋ(Peuple)

ប្រជាជន(Population)

ប្រជារាស្រ្ត(Sujets)

គតិ(Esprit)

ការត្រិះរិះ(Pensée)

គំនិត(Idée)។

ឯកសារនិងសៀវភៅយោង៖

វិបត្តិកម្ពុជា,និពន្ធដោយលោកសៅ.ឆាត;

គុកនយោបាយ,និពន្ធដោយប៊ុនចន្ទ,ម៉ុល(១៩៧១);

 

បវរជន=Eminence grise

អ្នកប្រជាធិបតេយ្យឆ្វេងនិយម=Démocrate des progressistes

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលអាចប្រជាពលរដ្ឋយល់ដឹងបាន=Démocratie compréhensible pour le peuple

La crise cambodgienne ; Thèse pour le doctorat, par Phung Thon ; Faculté de droit de Paris(1954)

Partager cet article

Published by ឧប​សង្ហា - dans សតវត្សអធម៍
commenter cet article
27 février 2014 4 27 /02 /février /2014 23:15

 

DSC05407 សតវត្សអធម៍ (Le siècle du Mal)

 

សម័យឯករាជ្យ

(១៩៥៣,១៩៧០)

 

រយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៥៣ដល់១៩៥៥

បុព្វយោគ

 

បារាំងសុខចិត្តប្រគល់ឯករាជ្យទាំងស្រុងឲខ្មែរ,ប្រកាសឡើងជាផ្លូវការដោយមហាក្សត្យខ្មែរ,

នៅថ្ងៃទី៩វិច្ជិកាឆ្នាំ១៩៥៣។.ចំពោះខ្មែរយើងភាគច្រើន,ជោគជ័យជាប្រវត្តិសាស្រ្តនេះ,គឺពិត

ជាស្នាដៃឥតប្រកែកបានរបស់ហ្លួងសីហនុ,ដូច្នេះព្រះអង្គមានគុណជាភិយ្យោភាពចំពោះប្រ

ជាជាតិខ្មែរ,សមសុក្រិតថ្វាយឋានៈជា”រាជបិតាឯករាជ្យជាតិខ្មែរ”។.ឋានៈជាសារាណីយនេះ,

គឺសមមូល្យ(équivalent)នឹងបិតារបស់ប្រជារាស្រ្ត,ដែលកំពុងរស់នៅក្រោមឆាយារាជបារមី

ព្រះបាទធម្មិក,ជាស្តេចល្បីល្បាញអាចយកជ័យជូនជាតិបាន។

តាមលោកសឺន.សាន,ទោះបីគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ទទួលការរងគ្រោះយ៉ាងខ្លាំងពីនយោ

បាយហ្លួងសីហនុប្រឆាំងនឹងខ្លួនយ៉ាងណាក៏ដោយ,ពួកអ្នកដឹកនាំគណបក្ស,សំរេចចិត្តក្នុង

ផលប្រយោជន៏ជាតិ,ផ្តួចផ្តើមធ្វើមហាបាតុកម្មប្រជារាស្រ្ត,គាំទ្រទាំងស្រុង,បេសកកម្មព្រះ

រាជបូជនីយកិច្ចដើម្បីឯករាជ្យកម្ពុជា,របស់ហ្លួងសីហនុ,តែលោកបន្ថែមថាៈ”ពួកបារាំងសែស

ចុះខ្សោយដោយសារបរាជ័យនៅឌៀនបៀនភូ,ក៏បានសុខចិត្តយល់ព្រមប្រគល់ឯករាជ្យពេញ

លេញដល់យើងវិញ(១)”។

តែក្នុងគតិខ្មែរអ្នកសង្គមនិយម,ឬអ្នកវឌ្ឍននិយម(ឆ្វេងនិយម),ឋានៈ”បិតាឯករាជ្យខ្មែរ”

របស់ហ្លួងសីហនុ,គឺជាប្រជាភិថុតិ,ប្រយោជន៏បំភាន់គំនិតរាស្រ្តៈ”ប៉ុន្តែព្រះករុណា,វាំង្គនិងជើង

វាំង្គ,បានឆ្លាតចេះលាក់ពុតអាក្រក់នេះ,ដោយបានប្រើប្រជាភិថុតិ(démagogie)ប្រយោជន៏

បំភាន់គំនិតរាស្រ្តថា,ព្រះករុណានេះហើយ,ដែលទ្រង់ប្រោសមេត្តាប្រទានរដ្ឋធម្មនុញ្ញឲមក

រាស្រ្តខ្មែរ,ព្រមទាំងបានតាំងព្រះអង្គឯងជាអ្នកដណ្តើមយកឯករាជ្យផង(២)”។

ឯចំណែកចលនាខ្មែរសេរីវិញ,ដែលមានលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,ជាប្រមុខ,យល់ឃើញថា,ឯករាជ្យ

ជាតិ,ដែលហ្លួងសីហនុយកវាមកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិខ្លួន,ជាឯករាជ្យសំរាប់តែរំលេចព្រះសង្ហារថ្លៃថ្លា

នៃវណ្ណៈក្សត្យ,និងជាឧបករណ៏នយោបាយ,និងយុទ្ធសាស្រ្ត,អាណានិគមបារាំងនៅឥណ្ឌូចិនតែ

ប៉ុណ្ណោះ,ដូចកាលបារាំងគេលុកចូលមកក្នុងស្រុកខ្មែរក្នុងឆ្នាំ១៨៦៣នោះដែរ។.ឧទាហរណ៌ជាក់

ស្តែងគឺ,បារាំងគេប្រគល់ទឹកដីខ្មែរកម្ពុជាក្រោមឲទៅយួន,ឥតមានបានប្រាប់ម្ចាស់ទឹកដីនោះ

ឡើយ។.បេសកកម្មព្រះរាជបូជនីយកិច្ចដើម្បីឯករាជ្យកម្ពុជា,របស់ហ្លួងសីហនុ,គឺគ្រាន់តែជា

ល្បែងល្ខោន(jeu.de.rôle)មានបារាំង,និងសីហនុ,ជាតួឯក,នាំគ្នាលេងរឿងល្ខោន,បំភាន់ចិត្ត

រាស្រ្តខ្មែរ,ក្នុងគោលបំណងសម្លាប់គំនិតអ្នកស្នេហាជាតិ,ដែលស្រឡាញ់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

សេរីពិតប្រាកដ។.ការប្រគល់ទឹកដីខ្មែរកម្ពុជាក្រោមឲទៅយួន,ជាពស្តុតាង,បង្ហាញការបរា

ជ័យខ្លាំងណាស់,នៃបេសកកម្មអាណាព្យាបាលបារាំង(១៨៦៣,១៩៥៣)ក្នុងការការពារបូរណ

ភាពទឹកដីខ្មែរ។

ដូចលោក,លោកស្រីមិត្តអ្នកអានបានជ្រាបរួចដែរមកហើយ,នូវវិវទកម្មនៃឋានៈ”បិតាឯក

រាជ្យ”របស់សម្តេចសីហនុនេះ,ដូច្នេះខ្ញុំមិនលើកមកបង្ហាញជូនបន្ថែម,ជាឧទាហរណ៏នៅទី

នេះទៀតទេ,ខ្ញុំគ្រាន់តែធ្វើសេចក្តីសន្និដ្ឋានថា,រឿងនេះគឺច្បាស់ជាគ្មានភាពជា”ឯកច្ជន្ទ"

ក្នុងគតិខ្មែរជាទូទៅ,ខ្មែរម្នាក់ៗ,តែងតែមានគំនិតខុសគ្នា,ព្រោះវាជារឿងនយោបាយ,

ដូច្នេះភាពមិនស្របគ្នា,គឺជាការធម្មតាទៅវិញទេ,តែរឿងសំខាន់ដែលយើងគួរលើកវា,

មកពិចារណា,គឺសម័យឯករាជ្យ,តើវា,ជារស្មីនៃភាពចម្រើន,ដល់ប្រជាជាតិខ្មែរដែរឫទេ ?

 

សមាសភាគនៃសង្គមខ្មែរ

ពិនិត្យលើសម័យមួយ,តម្រូវឲយើងស្គាល់នូវសមាសភាគនៃសង្គមក្នុងសម័យនោះ។.

សមាសភាគនោះ,វាមានដូចរៀបរាប់,ជាសង្ខេបខាងក្រោមនេះ៖

 

១.ព្រះរាជវាំង,និងព្រះរាជវង្ស

ព្រះរាជវាំងខ្មែរ,លែងជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចដូចសម័យបុរាណនោះឡើយ។.តាំងពីបែក

បន្ទាយលង្វែកមក(១៥៩៤),គ្រប់មហាក្សត្យខ្មែរ,លែងមានអំណាចដូចស្តេចច័ក្រក្នុងសម័យ

បុរាណទៀតហើយ,មិនតែប៉ុណ្ណោះ,ថែមទាំងរស់ជាខ្ញុំបរទេស,ដូចយ៉ាងក្នុងរាជ្យព្រះបាទអង្គ

ដួង,(១៨៤១,១៨៦០)ក៏ដូចព្រះបាទនរោត្តម(១៨៦០,១៩០២)នៅអមព្រះរាជាខ្មែរ,មានមហា

មន្រ្តីសៀម,ជាអ្នកសំរេចកិច្ចការរដ្ឋពីលើស្តេចខ្មែរ,ហើយនៅពេលដែលមហាមន្រ្តីនោះ,ដឹងពី

បំណងស្តេចនរោត្តមចង់ចុះហត្ថលេខានៃសន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលជាមួយបារាំង,មហាមន្រ្តី

នោះខឹងណាស់,ដកស្បែកជើងខ្លួន,យកទៅវៃក្បាលហ្លួងនរោត្តម,ការនេះបញ្ចាក់ឲឃើញថា,

ទាសភាព,ស្តេចខ្មែរចំពោះស្តេចសៀម,គឺថិតនៅក្នុងកំរិតជា”ខ្ញុំនឹងម្ចាស់”។.មកដល់ជំនាន់

អាណាព្យាបាលបារាំង,ស្តេចខ្មែរ,តាំងពីនរោត្តម,ស៊ីសុវត្ថិ,ស៊ីសុវត្ថិមុនីវង្ស,មកដល់ស្តេច

នរោត្តមសីហនុ,ស្តេចទាំងនោះ,មានមុខនាទីជាស្តេចប្រថាប់ត្រាតែប៉ុណ្ណោះ,គ្រប់កិច្ចការរដ្ឋ

ទាំងអស់,គឺអាជ្ញាធរអាណាព្យាបាលបារាំង,គេជាអ្នកសំរេច។

ម្យ៉ាងមួយវិញទៀត,ក្នុងរាជ្យហ្លួងស៊ីហនុ,នាំបង្កឲមានជម្លោះជាកំបាំង,ដែលធ្លាប់មានពី

អតីតកាលមក,រវាងពង្សាលី,នរោត្តម,នឹងស៊ីសុវត្ថិ,ព្រោះតែគ្មានសាមគ្គីវណ្ណៈនៅក្នុងព្រះ

រាជវង្ស។.ជាពិសេសទៅទៀត,នៅក្នុងព្រះរាជវង្ស,មានបែងចែកជាច្រើនស្រទាប់នៃជាតិ

ក្សត្យ,ដែលនាំឲមានបង្កើតជាវណ្ណៈ,ស្តេចធំ,ស្តេចតូច,ស្តេចអ្នកមាន,ស្តេចអ្នកក្រ,ស្តេចមាន

យសស័ក្តក្នុងរាជក្រមការ,ស្តេចឥតមានការធ្វើ,រស់បែបជាអ្នកកំហែងយក(extorqueur)

អ្វីគ្រប់បែបយ៉ាងពីមនុស្សកញ្ជោត(innocent)ទុកជារបរចិញ្ចិមជីវិត។.រូបភាពក្នុងរាជត្រកូល

បែបនេះ,នាំធ្វើឲស្អាប់កិត្តិនាមវណ្ណៈក្សត្យ,ដែលនាំឲរាស្រ្តលែងចង់គោរពកោតបារមី,រហូត

លួចមើលងាយនៅក្នុងចិត្តថា,ពូជស្តេចជាពូជឥតចេះជួយគ្នាផង,តើចង់តាំងខ្លួន,ជាអង្គ

ម្ចាស់(prince),ជួយដោះទុក្ខរាស្រ្តម្តេចហ្នុះបាន។.ម្យ៉ាងមួយវិញទៀត,ចរិតសាវ៉ានៃហ្លួងសីហនុ,

នាំបង្កើតអរិភាព(hostilité)ក្នុងរាជវង្ស,ដែលមានអង្គម្ចាស់ខ្លះ,មានតម្រិះថា,ជាគ្រោះមរណៈ

ដល់របបរាជានិយមទៅទៀត។

 

២.រាជក្រមការ

ដូចមាននៅគ្រប់បណ្តាប្រទេសទើបតែបានទទួលឯករាជ្យ,នៅស្រុកខ្មែរ,រាជក្រមការ,ជាវណ្ណៈ

ពិតមួយក្នុងសង្គមខ្មែរ,ជាទូទៅ,វណ្ណៈនេះ,មានភក្តីភាពនឹងរបបរាជានិយម,តែភក្តីភាពនេះ,

មានការចុះអន់ថយ,នៅពេលដែលលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យចាប់ផ្តើមដុះឡើងក្នុងស្រុកខ្មែរ,ព្រោះ

វានាំឲខ្លួនចាប់ចេះដឹងពីតួនាទីរបស់ខ្លួន,ជាអ្នកបំរើជាតិ,ដែលដើមឡើយខ្លួនយល់ថាជាសីទ្ធិ

សំរាប់តែត្រួតត្រាប្រជារាស្រ្ត,ដើម្បីបំរើមហាក្សត្យ។.តែទោះបីស្មារតីនេះចាប់ផ្តើមមានកំណើត

ក្នុងគតិរបស់អង្គក្រមការយ៉ាងណាក៏ដោយ,តែវាមិនអាចជាកត្តា,អាចប្តូរនៃឫសកែវក្នុងចិត្ត

គំនិតនាម៉ឺនចាស់(mandarin)នោះដែរ,ហេតុនេះឯង,គេចាប់ផ្តើមសង្កេតឃើញមានអរិភាព

រវាងមន្រ្តី(fonctionnaire)មានវ័យក្មេង,ដែលបានសិក្សាក្នុងសាលារដ្ឋបាល,ដែលអាណាព្យា

បាលបារាំងគេបង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩០៧,តែមានការកែទម្រង់ជាថ្មីក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩២០,

ដើម្បីបង្រៀនជាថ្មីនូវលំនាំរដ្ឋបាលសម័យ។.តែចិត្តគំនិតថ្មីនេះ,បានទង្គិចយ៉ាងខ្លាំងនឹង

ទម្លាប់ចាស់,មន្រ្តីថ្មីខ្លះ,ដែលមានមនសិការជាតិខ្ពង់ខ្ពស់,មិនព្រមចាញ់,ហើយតាំងចិត្ត

យកវិធី,និងចិត្តគំនិតសម័យ,មកអនុវត្តន៏,មិនគិតក្លាចខូចអត្ថប្រយោជន៏,ឯចំណែក

មន្រ្តីខ្លះទៀត,ទន់ទោរតាមទម្ងន់ទម្លាប់ចាស់,ព្រោះជ្រួលច្រាស់រកប្រយោជន៏ផ្ទាល់ខ្លួន។.

តែទោះបីយ៉ាងណា,ទម្លាប់ចាស់នៅមានប្រៀបលើគតិ(esprit)ថ្មីជានិច្ច,ព្រោះ៩០ឆ្នាំ

ក្រោមអាណានិគមបារាំង,ម្ចាស់អំណាចនេះ,គេមិនបានយកចិត្តទុកដាក់លើកំណែទំរង់

ចិត្តគំនិតប្រជារាស្រ្តខ្មែរនោះឡើយ,ព្រោះគេខ្លាចប្រជាពលរដ្ឋមានគំនិតថ្មី,ក្លាយជា

សត្រូវនឹងគណៈចាស់,គឺរាជានិយមនេះឯង,ដែលបារាំង,គេមានតួនាទីដាច់មុខជាអ្នក

ការពារសុវត្ថភាព។

 

៣.បញ្ញវន

បញ្ញវននៅទីនេះ,គឺយើងមិនយកនិយមន័យ,បែបប្រទេសបស្ចិមមកប្រដូចនោះទេ,

ព្រោះក្នុងទស្សនៈ(concept)ខ្មែរ,ពាក្យបញ្ញវននេះ,វាមានន័យរិតត្បិតណាស់។.តាមគំនិត

ខ្មែរជាទូទៅ,បញ្ញវន,គេសំដៅតែអ្នកមានសញ្ញប័ត្រថ្នាក់ឧត្តមសិក្សាតែប៉ុណ្ណោះ,ដែលភាគ

ច្រើនជាអ្នកបច្ចេកទេស។.តែយើងដឹងថា,នៅដើមសម័យឯករាជ្យ,អ្នកមានសញ្ញាប័ត្រថ្នាក់

ឧត្តមសិក្សាមានតិចតួចបំផុត,ស្ទើតែមិនលើសពីចំនួនម្រាមដៃទាំងពីរផង,ព្រោះនៅស្រុក

ខ្មែរគ្មានមហាវិទ្យាល័យទេ,អ្នកមានសញ្ញាប័ត្រសាកលវិទ្យាល័យបីបួនគ្រាប់នោះ,គឺបានមក

ពីបរទេស,ជាពិសេសពីបារាំងហ្នឹងឯង។.ខ្មែរដែលបានរៀនសូត្រនៅក្នុងប្រទេស,នាំគ្នាទុក

ខ្លួនឯងត្រឹមតែជាអ្នកចេះដឹងតូចតែប៉ុណ្ណោះ,ព្រោះខ្លួនខ្លាចអ្នកផងសើច,បើនិយាយថាខ្លួន

ជាអ្នកចេះដែរ,នាំគ្នាទុកបារាំង,សៀម,យួន,គេជាអ្នកប្រសើរជាងខ្លួនជានិច្ច,បើខ្មែរណាបាន

ទៅរៀននៅស្រុកសៀម,យួន,គឺសុទ្ធជាអ្នកគ្រាន់បើជាងខ្មែរអាយ,ហើយបើមានសញ្ញាប័ត្រ

បារាំង,គឺខ្មែរយើង,នាំគ្នាអច្ជាវ័ទចំពោះបុគ្គលនោះ,ព្រោះគេជាជាអច្ជរិយជន។.ហិនមានៈ,

កើតមកពីភាវជាជនខ្ញុំបរទេសជាច្រើនសតវត្ស,លុះត្រាតែភ្លេចអស់នូវតម្លៃជាតិសាសន៏

ខ្លួន,ជាពិសេស,លែងដឹងថាខ្លួនជាអ្វីទៅទៀត,ហើយអ្វីដែលជាការខំប្រឹងប្រែងលើកតម្លៃ

ជាតិ,ជាពិសេស,អ្នកចេះដឹងខ្មែរ,គឺគាត់យល់ថា,ជាកិច្ចការមួយពិបាកក្រៃលែង,មិនតែ

ប៉ុណ្ណោះ,នាំគ្នាទុកការចេះដឹងវិជ្ជាជាតិ,ជាការខ្មាសអៀនថែមទៅទៀត។.ក្នុងសម័យនោះ,

រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នកាល,បើខ្លួនតាំងខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯង,ជាបញ្ញវនរួចហើយ,អ្នក

ទាំងនោះ,គេឈប់ចង់សរសេរជាភាសាជាតិ,ព្រោះខ្លាចគេថាខ្លួនមិនមែនជាបញ្ញវន(៣)

ហើយមិនចេះសរសេរបារាំង។.ការដាក់កំហុសលើបច្ចេកទេស,វាហូសសម័យទៅហើយ,

ព្រោះបច្ចុប្បន្ននេះ,ការសរសេរជាភាសាខ្មែរក្នុងកំព្យូទ័រ,វាលែងជាការពិបាកជាពិស្តារ

ទៀតហើយ,ការពិបាកដែលនៅមានសល់,គឺប្រហែលជានៅត្រង់ការដូរចិត្តគំនិតខ្មែរ

តែប៉ុណ្ណោះ។.ដូច្នេះ,កុំនាំគ្នាជេរយួន,ថាវាចេះនិយាយ,និងសរសេរអក្សរខ្មែរ។.យើងនិយាយនេះ

មិនសំដៅដល់កូនខ្មែរ,ដែលមិនបានចេះភាសាម៉ែឪខ្លួននោះឡើយ,ហើយក៏មិនថា,ត្រូវតែ

សរសរភាសាជាតិឲបរទេសអាននោះដែរ,នៅពេលណា,តម្រូវឲសរសេរភាសាបរទេស,ជាការ

ចាំបាច់,ក៏សរសេរវាទៅ,តែគួរខំបកប្រែជានិច្ចជាភាសាជាតិ,ឲខ្មែរដឹងផង,បើការសរសេរនោះ

មានសារៈសំខាន់សំរាប់ជាតិខ្មែរ។.តែទោះបីយ៉ាងណា,ខ្មែរនៅបរទេស,ទាំងក្មេងចាស់,បើគិត

ពីជាតិពិត,គួរនាំគ្នាឲតម្លៃអក្សរជាតិ,ខំរៀនឲចេះ,ខំសរសេរឲបានច្រើន,ដើម្បីរក្សាអត្ត

សញ្ញាណខ្មែរ,បើមិនដូច្នេះទេ,គឺច្បាស់ជាយួនដែលបានមករស់នៅស្រុកខ្មែរ,គេថាគេចេះខ្មែរ

ច្រើនជាងកូនខ្មែរកើតនៅបរទេសទៅទៀត,ហើយវានាំគ្នាសួរថា,តើនរណាជាខ្មែរពិត?

បន្ទាប់ពីបានទទួលឯករាជ្យ,មានការប្តូរបន្តិចក្នុងទស្សនៈខ្មែរស្តីអំពីលក្ខន្ធិកៈបញ្ញវន,គឺការ

ទុកអង្គគ្រូបង្រៀនថ្នាក់មធ្យម,និងថ្នាក់បថមជាបញ្ញវន,តែទោះបីមានការទទួលស្គាល់លក្ខ

ន្ធិកៈនេះយ៉ាងណាក៏ដោយ,ក៏នៅតែមានការប្រមាថ,ដោយយកពាក្យរួញតូចមកដាក់បន្ថែម

ថាជា”បញ្ញវនតូចតាច”។.សួរថាតូចតាច,ប្រៀបធៀបទៅនឹងនរណា,បើយើងដឹងថា៨០%នៃ

ប្រជាជនខ្មែរជំនាន់នោះ,សុទ្ធជាជនមិនចេះអក្សរផង។

ទីនេះ,យើងមិនលើកមកនិយាយ,ពីអ្នកសិល្បករ,អ្នកចម្រៀងល្បីៗ,វិចិត្រករ,អ្នកនិពន្ធសៀវ

ភៅប្រលោមលោក,អ្នកសរសេរកាសែត,ដែលក្នុងប្រទេសបស្ចិមគេចាត់ទុកជាបញ្ញវន,ព្រោះ

សុទ្ធតែជាបិកា(អ្នកបង្កើតអ្វីមួយ)គំនិត,បិកាមនោសញ្ចេតនា,បិការូបភាពប្រកបទៅដោយ

សោភ័ណភាព,និងអ្វីៗឯទៀត,នៅក្នុងវិស័យសិល្បៈ,តែនៅក្នុងស្រុកខ្មែរយើងវិញ,អ្នកទាំងនោះ,

ខ្មែរយើងភាគច្រើន,ទុកគ្នាជាជនគ្មានតម្លៃសំរាប់សង្គម,ព្រោះមានមុខរបររកស៊ីត្រឹមតែជា

អ្នកបំពេ,មនោសញ្ចេតនាជាឪកាស(occasionnel)សំរាប់អ្នកដទៃតែប៉ុណ្ណោះ។

តែទោះបីមានសញ្ញប៍ត្រធំប៉ុណ្ណាក៏ដោយ,នៅក្នុងរបបរាជានិយម,ឬសីហនុនិយម,បើអ្នកចេះ

ទាំងនោះ,មិនចូលខ្លួនមកបំរើ,គ្មានលក្ខខ័ណ្ឌ,មហាក្សត្យ,ហើយគ្មានងារជាឧត្តមមន្រ្តី,សេនា

បតីទែ,អ្នកនោះ,ត្រូវគេទុកជាជនចោលម្សៀត។.លុះចំណេរមក,នៅក្នុងគតិអ្នកឆ្វេងនិយម,

គេចាត់ទុកជនណាជាបញ្ញវនពិត,គឺអ្នកចេះហើយ,ជាអ្នកស្អាតស្អំថែមទៀត,និងអ្នកប្រឆាំង

សីហនុតែម្តង។

៤.ពិភពអ្នកស្រែ

ពិភពនេះ,មានចំនួនប្រមាណ៨០%នៃចំនួនប្រជាជន(population)ខ្មែរ,ដែលអ្នកក្រុងតែង

វិនិច្ជ័យទុកជាមុន(préjuger)ថាជាអ្នកល្ងង់ខ្លៅ,ឥតស្គាល់សុជីវធម៍។.តែយើងដឹងថា,សម្មាន

ការ(considération)ចំពោះអ្នកស្រែ,វាផ្លាស់ប្តូរទៅតាមការរកប្រយោជន៏ពីពិភពនេះ។

ទី១,គេយល់ថា,អ្នកស្រែ,គឺសុទ្ធជាអ្នករាជានិយមពិតប្រាកដ,ចាត់ទុកព្រះមហាក្សត្រជា

សារៈជន(être.essence)ឬជាអាទិទេពតែម្តង,ដែលជាអ្នកថែរក្សា,ការពារប្រជាពលរដ្ឋ(peuple)

ប្រឆាំងនឹងការរំលោភពីសំណាក់នាម៉ីនស៊ីសំណូក។.ចិត្តគំនិតនេះ,មិនសូវមានវិវឌ្ឍន៌ទេតាំងពី

បុរាណកាលមក,ហើយជំនឿនេះកាន់តែរិកខ្លាំងៗឡើងក្នុងរយៈ១៥ឆ្នាំដែលសម្តេចសីហនុ,ទ្រង់

កាន់អំណាច,ត្បិតទ្រង់,ខំប្រឹងថែទាំបដិក្ខេប(réflexe)របស់រាស្ត្រនេះ,ដើម្បីប្រយោជន៏អំណាច

របស់ព្រះអង្គ។

ទី២,គេយល់ថា,អ្នកស្រែនឹងក្លាយ,ក្នុងរយៈពេលដ៏ឆាប់មួយ,ទៅជាកម្លាំងបដិវត្តន៏,ព្រោះសង្គម

ខ្មែរនៅតែមានសភាពជាសង្គមសក្តិភូមិជានិច្ច,ថ្វីបើអ្នកស្,រែជាពុទ្ធបរិស័ទក៏ដោយ។.បដិ

វត្តន៏នេះ,នឹងមិនអាចរៀរបាន,ព្រោះអយុត្តិធម៏ក្នុងសង្គម,វាមានកំរិតមួយដែលមិនអាចឲអ្នក

ស្រែទ្រាំបាន,ដូចយ៉ាងការជិះជាន់រកប្រយោជន៏ពីសំណាក់នាម៉ឺនស៊ីសំណូក,មន្រ្តីពុករលួយគ្រប់

ថ្នាក់,និងនយោបាយប្រជាភិថុតិរបស់សម្តេចសីហនុតែម្តង។

ទី៣,គេយល់ថា,អ្នកស្រែ,តាមធម្មជាតិគាត់ជាពុទ្ធបរិស័ទ,ជាអ្នកប្រឆាំងនឹងកុម្មុយនិ្តសដាច់

ខាត,ព្រោះលទ្ធិនេះ,វាប្រឆាំងនឹងសសានា,ដូច្នេះពុទ្ធសាសនាជាថ្នាំបន្សាបស័ក្តិសីទ្ធិនឹងអតិ

សុខុមប្រាណ,លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត,មិនអាច,ឲវារុលចូលមកក្នុងសង្គមខ្មែរបាន។

 

៥.ពិភពអ្នកជំនួញ

ស្ទើរតែ១០០%,អ្នកជំនួញ,គឺជនជាតិចិន,ឬខ្មែរមានកំណើតជាចិន។.ក្នុងសម័យអាណាព្យា

បាលបារាំង,អ្នកជំនួញចិន,មានអំណាចលើខ្មែរណាស់,ហើយពួកគេមិននៅក្រោមច្បាប់ខ្មែរ

នោះទៀត,ព្រោះអាជ្ញាធរអាណាព្យាបាលបារាំង,គេអនុញ្ញាតឲជនជាតិចិនមានលក្ខន្តិកៈ

ពិសេសនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ។.គួរកត់សំគាល់ថា,ពួកអ្នកជំនួញចិននៅកម្ពុជាក្រោមនេះហើយ,

ដែលរួមជាមួយយួន,ដើម្បីឲយួនមានលទ្ធភាពយកទឹកដីខ្មែរកម្ពុជាក្រោមបានងាយ

ស្រួល(៤)។

សេដ្ឋកិច្ចខ្មែរថិតនៅក្នុងកណ្តាប់ដៃទាំងស្រុកពួកអ្នកជំនួញចិន,គេអាចធ្វើព្យុះភ្លៀងបាន,

មានសិទ្ធិលើសខ្មែរម្ចាស់ស្រុកទៅទៀត,ព្រោះពួកគេមានបារាំងជាអ្នកការពារ,ដូចយ៉ាងថៅ

កែតាន់.ប៉ា,គាត់មានអំណាចណាស់,រហូតដល់ហ្លួងសីហនុចង់តែងតាំងគាត់ជានាយករដ្ឋ

មន្រ្តីទៅទៀត។.ការសំគាល់មួយ,គឺគុណសម្បត្តិជនចិន,ជាអ្នកធ្វើការស៊ូទ្រាំនឹងការលំបាក

គ្រប់បែប,ដូចយ៉ាងជនជាតិចិនដែលបានមករស់នៅក្នុងស្រុកខ្មែរ,ប្រកបរបរ”អេតចាយ”

ដើរត្រុកៗពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយរកទិញរបស់ដែរគេបោះចោលយកទៅសំអាតលក់វិញ,រហូត

មានលុយក្លាយជាថៅកែ,គុណសម្បត្តិមួយទៀត,គឺការឧបត្ថម្ភគ្នា,បង្កើតជាសមាគមជួយ

ការពារគ្នាយ៉ាងម៉ត់ចត់ណាស់។នៅស្រុកស្រែចំការ,ទោះបីអ្នកស្រែ,នាំគ្នាស្អប់ចិន,តែភាគ

ច្រើន,សុទ្ធជាកូនបំណុល"អាចឹកអាហៀ"។

 

៦.សហធម្មិក(clergé)ពុទ្ធសាសនា

អង្គការពុទ្ធសាសនានៅស្រុកខ្មែរ,ថិតនៅក្រោមអំណាចមហាក្សត្យ,ព្រះអង្គជាអ្នកតែងតាំង

ម្តេចសង្ឃរាជ្យនៃធម្មយុត្តិកនិកាយ,និងមហានិកាយ។.បុព្ធសិទ្ធិនេះ,បង្ហាញឲឃើញនូវហិន

ភាពរបស់សាសនា,នៅក្នុងប្រព័ន្ធនៃរាជអំណាច,ទោះបីបាវចនារដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤៧,ទុក

សាសនាស្មើនឹងព្រះមហាក្សត្យក៏ដោយ។.បដិវាទកម្មនេះ,គឺជាហេតុផល(conséquence)នៃការ

លាយគ្នារវាងព្រហ្មញ្ញសាសនា,និងពុទ្ធសាសនា,ក្នុងវប្បធម៌នយោបាយខ្មែរ។.ទុកណា,ពុទ្ធ

សាសនាមានប្រៀបខ្លាំងក្លាលើព្រហ្មញ្ញសាសនា,ចាប់ពីសតវត្សទី១៣មក,គ្រប់មហាក្សត្យខ្មែរ,

ទ្រង់នៅតែរក្សា,របៀបដឹកនាំបែបព្រហ្មញ្ញសាសនាជានិច្ច,គឺការទុកព្រះមហាក្សត្យជាប្រជាបតិ

(ម្ចាស់នៃសត្វលោក),ប្រកបទៅដោយសច្ចធម៌។.គតិនេះ,ជាការកែប្រែនៃអត្ថរស(fond),តែនៅ

រក្សាទម្រង់(forme)នៃអង្គការដឹកនាំជាតិៈគឺថា,យកលទ្ធិពុទ្ថសាសនាមកធ្វើជាយោងនៃសីល

ធម៌សំរាប់អ្នកដឹងនាំ,តែរាជបារមី,នៅមានសារពើឋានឬមាននៅសព្វកន្លែង(omniprésence)

ជានិច្ច;នុះ(ainsi)ព្រះមហាក្សត្យ,ទ្រង់ឈប់ជាអវតា(incarnation)នៃអទិទេព,តែទ្រង់ប្រែក្លាយ

ដោយខ្លួនឯង,ទៅជាអវតានៃពុទ្ធវចនៈ។.ពុទ្ធសាសនានៅស្រុកខ្មែរ,គេទុកជាច្បាប់សីលធម៌

(système.éthique)ជាជំនឿហេតុផល,តែដោយមហាជន(masse)មានទន្លាប់ជឿលើជំនឿឥត

ហេតុផល,យកការបន់ស្រន់អង្វរករ,ព្រះ,អ្នកតា,អារក្ស,ឲជួយស្រោចស្រង់ខ្លួនពីទុក្ខភ័យគ្រប់

ប្រការ,ឲបានត្រូវឆ្នោត,ឬឲឈ្នះល្បែងប៉ោលែគ្រប់មុខ,ហើយជាពិសេស,មានព្រះសង្ឃខ្លះ,ឆ្លៀត

រកប្រយោជន៏,ក្នុងទម្លាប់អាក្រក់នេះ,តាំងខ្លួនធ្វើជាគ្រូរពិធី,ឬគ្រូរទាយ,ដើម្បីលុយកាក់ជា

សគុណ,នាំឲបេះពាល់ដល់កិត្តិយសពុទ្ធសាសនាក្រៃលែង។.តែជំនឿឥតហេតុនេះ,ត្រូវបានព្រះ

សម្ពុទ្ធមានឪវាតថា,ជាការប្រព្រឹត្តឥតប្រយោជន៏,ជាការបន្ទាបបន្ទោកខ្លួនប៉ុណ្ណោះ

រួមសេចក្តីមក,ព្រះពុទ្ធសាសនានៅស្រុកខ្មែរ,ជាលទ្ធិមួយល្អណាស់សំរាប់មនុស្សលោក,តាមព្រះ

វិរិយបណ្ឌិតតោប៉ាង.ខាត់,គឺៈធម៌ប្រាកដនិយម,មានលក្ខណៈជាវិទ្យាសាស្រ្ត,បើបុគ្គលណាបាន

សិក្សាធម៌ទាំងនេះហើយ,នឹងបានយល់ច្បាស់,ឃើញច្បាស់,មើលអ្វី,មើលឃើញពិតដោយពិត,

ដោយយថាភូតទស្សនញ្ញាណ(objectivisme)ជាធម៌ដែលអ្នកប្រាជ្ញបច្ចុប្បន្នកាលនេះទទួល

ស្គាល់ថាត្រឹមត្រូវ,ហើយគេកោតស្ញើចក្រៃលែង។.ជាធម៌យកគោលការណ៌”ខ្លួនទីពឹងខ្លួន”ជា

មាគ៌ារកការចាកទុក្ខទាំងពួងនុះឯង។

ចំពោះយើង,យើងក៏មានគំនិតដូចព្រះអង្គប៉ាង.ខាត់ដែរ,តែបញ្ហាពុទ្ធសាសនានៅស្រុកខ្មែរ,

គឺមិនថិតនៅលើពុទ្ធធម៌នោះទេ,គឺនៅលើអង្គការ,ដែលវាមានរូបភាពជាអង្គការនៅក្រោម

អំណាចអ្នកដឹកនាំ,រហូតក្លាយជាសាសនាបំរើអំណាច,និងនៅលើ,ការអនុវត្តន៌មិនត្រឹមត្រូវ

នៃសាធុជនជាច្រើន,ទុកធម៌ព្រះពុទ្ធជា,ឧបករណ៌សំរាប់ស្វែងរក,ផលជាសម្ភារៈច្រើនជាង

ស្វែងរកបរមមត្ថសច្ច(vérité.spirituel)គឺសច្ចធម៌នេះឯង;នុះពុទ្ធសាសនា,ថិតនៅនិច្ចជា

ប្រធានបទនៃការជជែកពិភិក្សាគ្នារវាងខ្មែរពុទ្ធសាសនិកជន(pratiquant)និងខ្មែរស្រឡាញ់

គោរពពុទ្ធធម៌(non.pratiquant),ដែលគ្រាន់តែយកធម៏នេះមកធ្វើជាសីលធម៌សំរាប់ការរស់នៅ

ជាប្រក្រតីរបស់ខ្លួន។

 

រយៈពេលពីឆ្នាំ១៩៥៣,ដល់ឆ្នាំ១៩៥៥

ថ្ងៃទី៩វិច្ចការឆ្នាំ១៩៥៣,សន្មតទុកជាថ្ងៃឯករាជ្យជាតិខ្មែរ។.ទើបតែបានឯករាជ្យភ្លាម,ក្នុង

ថ្ងៃទី១២មេសា,ពួកយៀកម៉ីញ(យួនកុម្មុយនិស្ត)បានវាយប្រហារផ្លូវរថភ្លើងភ្នំពេញ.បាត់

ដំបង,នាំឲខ្មែរយើងមានប្រតិកម្មរហ័សភ្លាម,គឺបើកប្រតិបត្តការសឹកនៃកងខេមរៈភូមិន្ទ

ប្រយុទ្ធនឹងពួកយៀកម៉ីញក្នុងរយៈពេលពីខែ(ឧសភាដល់កក្តដា)ដើម្បីដេញពួកវាឲចេញពី

ស្រុកខ្មែរ។.ប្រតិបត្តការសឹកនេះ,ត្រូវបានបញ្ចាប់សព្វគ្រប់,នៅថ្ងៃទី២០កក្តដាឆ្នាំ១៩៥៤,

ដែលជាថ្ងៃចុះហត្ថលេខានៅទីក្រុងស៊ឺណែវ(Genève)ស្តីអំពីកិច្ចព្រមប្រៀង,បញ្ចប់វិវាទសឹក,

នៅឥណ្ឌូចិន,រវាងយួនកុម្មុយនិស្ត,និងបារាំង។.កិច្ចព្រមប្រៀងនេះ,តម្រូវឲពួកយៀកម៉ីញ,

និងបារាំង,ដកទ័ពរៀងខ្លួន,ចេញពីស្រុកខ្មែរ,ក្រោមការត្រួតពិនិត្យជាក់លាក់ជាអចិន្រ្តៃយ,

នៅក្នុងផ្ទៃដីស្រុកខ្មែរ,នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។

ជោគជ័យថ្មីរបស់ប្រជាជាតិខ្មែរនេះ,ក៏ជាឪកាសថ្មីល្អមួយទៀត,សំរាប់ហ្លួងសីហនុ,យកវាមក

ពង្រឹងពង្រីក,អំណាចផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ទ្រង់,ក្នុងឋានៈអធិអធមជាព្រះបិតាឯករាជ្យជាតិខ្មែរ,

និងជាព្រះបិតាជាសរណៈរបស់កូនចៅខ្មែរ(រាស្រ្ត)។.គួរវឹលមកពិនិត្យឡើងវិញក្នុងរយៈពេល,

បេសកកម្ម“ព្រះរាជបូជនីយ៌កិច្ចសម្រាប់ឯករាជ្យកម្ពុជា”របស់ហ្លួងសីហនុ,ពេលដែលទ្រង់

យាងចេញទៅបំពេញបេសកកម្មនៅបរទេស,នៅថ្ងៃទី៩កុម្ភៈឆ្នាំ១៩៥៣,ព្រះអង្គបានប្រគល់

តំណែងរបស់ទ្រង់ជានាយករដ្ឋមនម្រ្តីឲទៅលោកប៉ែ.នុត,និងតាំងព្រះបិតាទ្រង់,នរោត្តម.

សុរាម្រិត,ជារាជានុសិទ្ធិ,តែនៅអមព្រះអង្គនៅក្រៅប្រទេស,ទ្រង់បង្កើតរាជរដ្ឋាភិបាលមួយ

ទៀត,ដឹកនាំដោយលោកចាន់.ណាក់,ដូច្នេះ,នៅក្នុងរយៈនោះ,ស្រុកខ្មែរមានរដ្ឋាភិបាលពីរ,

មួយជាផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេស,មួយទៀតក្រៅផ្លូវការ,នៅក្រៅប្រទេស;ការនេះជាទម្លាប់អា

ក្រក់របស់ហ្លួងសីហនុ,គឺប្រើយុទ្ធសាស្រ្ត”បំបែកដើម្បីងាយស្រួលត្រួតត្រា”។.គួរកត់សំគាល់ថា,

បេសកកម្ម,ព្រះរាជបូជនីយ៌កិច្ចសម្រាប់ឯករាជ្យកម្ពុជានេះ,ហ្លួងសីហនុមិនបានទទួល

ដំណាងអំណាចពីរដ្ឋសភានោះទេ,វាជាបេសកកម្មដោយទំនើងចិត្តព្រះអង្គ,ហើយរាជរដ្ឋ

ភិបាល,ប៉ែន.នុតក្តី,ចាន់,ណាក់ក្តី,ក៏ជារដ្ឋាភិបាលឥតស្របរដ្ឋធម្មុញ្ញនោះដែរ។

ដូច្នេះ,ក្រោយពីបារាំងបានប្រគល់ឯករាជ្យឲស្រុកខ្មែរ,បញ្ហានយោបាយផ្ទៃក្នុង,នៅក្តៅគគុក,

ទោះបីមានបង្កើតរាជរដ្ឋាភិបាលបង្រួបបង្រួមជាតិ,នៅថ្ងៃទី២២វិច្ជិកាឆ្នាំ១៩៥៣,ដឹកនាំ

ដោយលោកចាន់.ណាក់,ដែលមានអាយុចាស់ជរាណាស់ហើយ,ហើយជាមនុស្សរាជវាំង,មាន

ការស្មោះគ្មានខ្ចោះនឹងព្រះមហាក្សត្យ,ដែលនាំឲអ្នកជាតិនិយមគ្មានសេចក្តីទុកចិត្តបន្តិច

នោះឡើយលើគំនិតរួបរួមជាតិនេះ។

ក្នុងរដ្ឋាបាលនេះ,មានការចូលរួមពីសមាជិគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យម្នាក់,គឺលោកហាក់.ម៉ុង

ហេង,ដែលគេទុកលោកជាអ្នកឆ្វេងនិយម,ក្នុងរដ្ឋាភិបាលនោះដែរ,មានលោកយ៉ែម.សំបូរ,

ដែលគេទុកលោកជាអ្នកស្តាំនិយម;សហត្តិភាពរវាងអច្ចន្តិកជន(extrémiste)ទាំងពីរនេះ,

ចោទជាបញ្ហាច្រើនដល់ដំណើរការនៃរដ្ឋាភិបាល។.គួរកត់សំកាល់ដែរ,អំពីការមិនសុខចិត្ត

ចូលរួមក្នុងរដ្ឋាភិបាលនេះ,ពីសំណាក់លោកសឺន.សាន,វរជនម្នាក់នៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,

ទោះបីមានការស្នើ,ឲលោកទទួលតំណែងជា,ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីក៏ដោយ,ការមិនព្រមទទួល

តំណែងនេះ,ថិតនៅជាភាពអាថ៌កំបាំងជានិច្ច,សូម្បីនៅក្នុងកំណត់ការចងចាំរបស់លោក

សឺន.សាន,ក៏លោកមិនបានប្រាប់ហេតុផលនេះដែរ។

ដើម្បីបំបាត់កម្លាំងនយោបាយគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ដែលចុះខ្សោយខ្លាំងណាស់ទៅហើយ,

ឲអស់តែម្តង,ក្នុងឆាកនយោបាយខ្មែរ,ហ្លួងសីហនុបានយកប្រជាមតិ(ថ្ងៃទី៧កុម្ភៈឆ្នាំ១៩៥៥)

មកធ្វើជាអាវុធនយោបាយ,សូមឲប្រជារាស្រ្ត(sujets)ឆ្លើយនឹងសំណួរទ្រង់ថាតើ”ព្រះរាជបូជ

នីយ៌កិច្ចសម្រាប់ឯករាជ្យកម្ពុជា”បានទទួលជោគជ័យសព្វគ្រប់រួចស្រេចអស់ហើយឫនៅ?

ហើយប្រជារាស្រ្តពេញចិត្តឫទេនឹងរាជបេសកកម្មនេះ?

លទ្ធផលនៃប្រជាមតិនេះ,វាគ្មានអ្វីឲមានការភ្ញាក់ផ្អើលនោះទេ,អត្រា៩៩,៨០%នៃចំនួនអ្នក

បោះឆ្នោត(៩២៥.៨១២នាក់)យល់ឃើញថា,រាជបេសកកម្មរបស់ព្រះមហាក្សត្យជាការល្អប្រសើរ

ណាស់,ហើយបានទទួលជោគជ័យទាំងអស់។.ដូចបានជំរាបរួចហើយថា,ទង្វើនេះធ្វើឡើងក្នុង

គតិនៃឧបាយបញ្ជោតរបស់ហ្លួងសីហនុដើម្បីរៀបជើងព្រួលសំរាប់រំលាយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

ដែលកំពុងដុះឡើងនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ។.ដូចនេះ,យើងអាចសួរជាសំណួរថា,តើលទ្ធផលនៃប្រជា

មតិនេះជាលទ្ធផលវិស្សសៈ(sincère)ដែរឬទេ?

វិស្សសភាពគឺប្រកដជាគ្មានពិតក្នុងឧបាយបញ្ជោត,តែសម្លេងឆ្នោតនេះ,វាអាចជាលទ្ធផល

យថាភូត(authentique)ព្រោះមហាជនខ្មែរយើងនៅពេលនោះ,ឆាប់ជឿណាស់លើអ្វីៗដែលអ្នក

ដឹកនាំ,គេយកមកបង្ហាញថា,ជាអំពើល្អ,ឬគោលដៅត្រឹមត្រូវសំរាប់ជាតិ,ឬជឿងប់ងល់លើទិដ្ឋិ

(dogme)។.បាតុភូតបែបនេះ,ដែលនាំលើកទឹកចិត្តអ្នកដឹកនាំ,ឲអនុវត្តឧបាយបញ្ជោត,សំរាប់

បក់បោយយកអត្ថប្រយោជន៏,លើសពីនេះទៅទៀត,អ្នកដឹកនាំមានស្នេហ៏,នៅក្នុងសង្គម

ហួសសម័យ,ច្រើនតែមាននិន្នាការ,យកជ័យជំនះតាមការបោះឆ្នោត,មកសំអាង,ហើយគ្នេរ

គ្នាន់(កាត់តម្រូវ)ថាខ្លួន,មានប្រជាប្រិយភាពជានិច្ចនិរន្ត។.គតិបែបនេះឯង,ដែលនាំឲអ្នក

ដឹកនាំមានស្នេហ៏បែបនេះ,ក្លាយខ្លួនទៅជាជនផ្តាច់ការ។

ក្នុងខែកុម្ភៈឆ្នាំ១៩៥៥,គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យដូរពណ៌នយោបាយ,ព្រោះគណៈកម្មាធិការថ្មី,

ក្នុងចំណោមចំនួនទាំងអស់១២នាក់,១០នាក់សុទ្ធជាអ្នកឆ្វេងនិយម,ហើយក្នុចំណោមចំនួន

១០នាក់នោះទៀត,៧នាក់សុទ្ធជាអតីតនិស្សិតបានទៅរៀននៅប្រទេសបារាំង,ដូចយ៉ាង

លោកកេង.វ៉ាន់សាក់,ទើបតែវឹលត្រឡប់ចូលមកក្នុងប្រទេសវិញ។.សមាសភាពគណកម្មាធិការ

ថ្មីនេះ,ត្រូវបានប្រតិភូរបស់គណៈបក្សចំនួន២០០០នាក់,ភាគច្រើនបំផុត,បោះឆ្នោតប្រគល់

សេចក្តីទុកចិត្ត,ឲដឹកនាំគណបក្សផង,និងរៀបចំធ្វើការបោះឆ្នោតរើសសមាជិកសភាជាតិ,

នៅថ្ងៃទី១៧មេសាផង។.លទ្ធផលនេះ,កើតចេញមកពីការបោះឆ្នោតដាក់ទណ្ឌកម្មពីសំណាក់

ប្រតិភូ,ដល់គណកម្មាធិការចាស់,ដែលអនុវត្តនយោបាយ,យកចិត្តហ្លួងសីហនុ,ដោយអនុញ្ញាត

ឲវរជនគណបក្សចូលធ្វើសហការក្នុងរដ្ឋាភិបាលដឹកនាំដោយព្រះអង្គ,ជាមហាក្សត្យ,ដែលជា

អំពើផ្តុយនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ;នុះហ្លួងសីហនុ,ទ្រង់នឹងមានសត្រូវនយោបាយដ៏ខ្លាំងទាំងខាងស្តាំ,

ក៏ដូចខាងឆ្វេង,ទៅថ្ងៃមុខជាពុំខាន។.ខាងអ្នកស្តាំងនិយម,គណបក្សនយោបាយប្រាំ,មាន

គ្រោងការ,រួមបញ្ចូលគ្បង្កើតណបក្សតែមួយ,ដើម្បីចូលរួមបោះឆ្នោត;ក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ,

អ្នកស្រឡាញ់ឧត្តមគតិនយោបាយលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,ដែលជាអ្នករាជានិយមដែរ,មានចិត្ត

ប្រឆាំងដាច់ខាតនឹងលទ្ធិកុម្មុយនិស្ត,នាំគ្នាប្រមូលគ្នាឡើងវិញ,ក្រងជាកម្លាំងនយោបាយ,

ដើម្បីទាមទារឲហ្លួងសីហនុគោរពរដ្ឋធម្មុនុញ្ញពិតប្រាកដ;ជាមួយគ្នានោះដែរ,ក៏គេឃើញមាន

សកម្មភាព,របស់អច្ចន្តិកក្រុម,ដែលជាក្រុមខ្មែរកុម្មុយនិស្ត,ធ្វើសកម្មភាពបំរើនយោបាយយួន

កុម្មុយនិស្ត,ដើម្បីរំលំរបបរាជានិយម។.ពួកខ្មែរកុម្មុយនិស្តទាំងនោះ,គ្មានបានគិតថា,លេង

ល្បែងជាមួយយួន,បើមានការភាន់ច្រឡំ,គឺវាក្លាយភ្លាមជាការចំណេញដល់ជាតិសាសន៌យួន,

ឥតត្រឡប់ក្រោយបានវិញនោះទេ។

នៅចំពោះមុខកម្លាំងនយោបាយទាំងបួននេះហ្លួងសីហនុ,ទ្រង់បើកយុទ្ធសាស្រ្តតបវិញភ្លាម,

តាមការសំរេចចិត្ត,ដាក់រាជម្យសម្បត្តិ,ដើម្បីបង្កើតចលនានយោបាយមួយ,ឈ្មោះថា,

”សង្គមរាស្រ្តនិយម”។.នុះ,ការប្រយុទ្ធនយោបាយក៏កើតមានឡើងបែបថ្មី,លើកនេះ,គឺពុំមែន

ជាការប្រយុទ្ធរវាងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជាមួយមហាក្សត្យដូចពីមុននោះទេ,តែជាការ

ប្រយុទ្ធរវាងអំណាចផ្តាច់ការ,និងពេលវេលាសំណឹងដោយខ្លួនឯងរបស់វាតែម្តង,ដែលយើងនឹង

លើកវា,យកមកពិនិត្យបន្តនៅថ្ងៃមុខទៀត៕

 

 

សៀភៅ,និងឯកសារយោង

ព្រះពុទ្ធសាសនាដូចម្តេច?.និពន្ធដោយព្រះវិរិយបណ្ឌិតតោប៉ាង.ខាត់(ឆ្នាំ១៩៧០)។

Essai sur la démocratie au Cambodge, par Philippe Preschez (Octobre 1961).។

កំណត់ការចងចាំរបស់អ្នកបំរើមាតុភូមិខ្មែរមួយរូប,និពន្ធដោយលោកសឺន.សាន(ឆ្នាំ២០០០)។

Le journal d’Extrême-Orient, 1954

 

កំណត់ការចងចាំរបស់អ្នកបំរើមាតុភូមិខ្មែរមួយរូប,និពន្ធដោយលោកសឺន.សាន។

ដកស្រង់ចេញពីថលិខិតនៃសមាគមខេមរៈនិស្សិតនៅស្រុកបារាំង,ថ្វាយហ្លួងសីហនុ,ចុះថ្ងៃទី៦កក្កដាឆ្នាំ១៩៥២។

៣សុំអ្នកអានសៀវភៅលោកប៉ុនចន្ទម៉ុល(គុកនយោបាយ)និងរកអានសៀវផ្សាយចេញពីគណៈកម្មាធិកអចិន្ទ្រៃនៃ

សមាគមចំ,រុះបោះពុម្ធក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧,មានចំណងជើងថា,ជយោភាសាខ្មែរ។

Histoire sommaire du Royaume de Cambodge, des origines à nos jours ; par Henri Russier (1914)

Partager cet article

Published by ឧប​សង្ហា - dans សតវត្សអធម៍
commenter cet article
21 février 2014 5 21 /02 /février /2014 22:23

 

 DSC05407សតវត្សអធម៍(Le siècle du Mal)

 

រយៈពេលមានគភ៌កូនឯករាជ្យជាតិ

(១៩៤៦-១៩៥៣)

 

 

អ្វីទៅដែលហៅថាឯករាជ្យជាតិ ?

និយមន័យនៃពាក្យឯករាជ្យគឺៈជាទូទៅ,ពាក្យឯករាជ្យ,គឺកំណត់លើអវត្តមាន,នៃទំនាក់ទំនង

រវាងមូលហេតុនឹងផលប្រតិកម្ម,អវត្តិមាននៃការទទួលឥទ្ធិពល,និងអវត្តិមាន,នៃការទទួល

សេចក្តីបង្ខិតបង្ខំ។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរមក,បារាំងគេមានបំណងនឹងបន្ត,របបអាណាព្យាបាលគេនៅ

ស្រុកខ្មែរ,តែចំណង់នេះ,មានឧបសគ្គធំៗជាច្រើន,ដូចយ៉ាង,និន្នាការ,មាននៅក្នុងគតិនៃ

ប្រទេសអានិគម,ទាមទារឯករាជ្យ,ដែលមានសហរដ្ឋអាមេរិក,ជាមហាអំណាចពិភពលោក,គាំ

ទ្រតាមផ្លូវចិត្តនូវចលនាគតិនេះ;ការប្រកាសឯករាជ្យជាតិនៅកម្ពុជា,នាថ្ងៃទី១២មិនាឆ្នាំ

១៩៤៥,ពីសំណាក់ព្រះមហាក្សត្យខ្មែរ,ព្រះបាទនរោត្តម.សីហនុ,ដែលជាការប្រកាសមួយស្រប

តាមច្បាប់ខ្មែរ,ដែលវាអាចលុបបាននូវសន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលបារាំង។.ពេលនោះលោក

ស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,ត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្រ្តី,តែដល់ពេលពួកសម្ព័ន្ធមិត្ត,គេចូលមក

ស្រុកខ្មែរ,ហើយឲបារាំង,ចាប់លោកបញ្ចូនទៅស្រុកបារាំងភ្លាម(១៥តុលាឆ្នាំ១៩៤៥)ដោយចោទ

លោកថាចូលដៃជប៉ុន,នាំចោទជា,កំហិតតាមផ្លូវច្បាប់,ដល់បារាំងអំពីលក្ខន្តិកៈរបស់ប្រទេស

ខ្មែរក្រោយពីបានប្រកាសឯករាជ្យ។.កំហិត(contrainte)នេះ,តម្រូវឲបារាំងចរចារជាថ្មី,ជាមួយ

រាជរដ្ឋាភិបាលខ្មែរ,ដើម្បីរកមូលដ្ឋានច្បាប់ថ្មី,សំរាប់ធ្វើឲស្របច្បាប់នៃការវឹលត្រឡប់ចូលមក

ស្រុកខ្មែរវិញ,ច្បាប់ថ្មីនោះគឺ,កិច្ចសន្យាបណ្ណោះអាសន្ន(៧មករាឆ្នាំ១៩៤៦)អនុញ្ញាត,នូវវត្តមាន

អាជ្ញាធរបារាំងនៅស្រុកខ្មែរ,ក្នុងរយៈពេលអន្តរកាលមួយ,តែកិច្ចសន្យាបណ្ណោះអាសន្ននេះ,

វាមានតម្លៃជាកិតិយុត្ត,បញ្ចប់នូវសន្ធិសញ្ញាអាណាព្យាបាលបាំរាំងនៅស្រុកខ្មែរដែរ,ក្នុងកិច្ច

នេះ,បានគ្រោងទុកឲមានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកសភាបញ្ញត្តច្បាប់,នៅថ្ងៃទី១

កញ្ញាឆ្នាំ១៩៤៦,ដើម្បីតាក់តែងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។.ពេលនោះ,មានគណបក្សនយោបាយជាច្រើន,

បានចូលប្រណាំងប្រជែកដណ្តើមអាសនៈក្នុងសភានេះ,ដូចជាៈគណបក្សប្រជាធិបេតយ្យ,

ដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ត.យុត្ថិវង្ស;គណបក្សសេរីភាព,ដឹកនាំដោយទ្រង់នរោត្តម.

នរិន្ទដេត;គណបក្សខេមរប៉ុន្នការ,ដឹកនាំដោយលោកលន់.នល់;គណបក្សតំកើងប្រជាជាតិ,

ដឹកនាំដោយលោកយ៉ែម.សំបូរ;គណបក្សចំរើនជាតិ,ដឹកនាំដោយលោកជា.ជិនកុក;គណ

បក្សឥ្ឍសានមានជ័យ,ដឹកនាំដោយលោកម៉ៅ.ចយ;គណបក្សរួមជាតិ;គណបក្សប្រជាជន;

គណបក្សរូបសំបុកឃ្មុំ,ដឹកនាំដោយលោកម៉ម.សុទ្ធ(១);គណបក្សរូបកណ្ឌៀវ;គណបក្សរូប

កណ្តាប់ស្រូវ,ដឹកនាំដោយលោកសំ.ញៀន

គណបក្សដែលបានឈ្នះគេដាច់,គឺគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ទទួលបានសម្លេងច្រើនជាងគេ

នៅក្នុងសភាបញ្ញត្តច្បាប់,បន្ទាប់មក,គណបក្សសេរីភាព,ដែលជាគណបក្សមានការគាំទ្រពី

អាជ្ញាធរអាណាព្យបាលបារាំង។.ភាពមិនដូចគ្នារវាងគណបក្សប្រជាធិបេតយ្យ,និងគណបក្ស

សេរីភាព,គឺ,គណបក្សទី១,មានគោលបំណង,ទាមទារឯករាជ្យជាតិពីបារាំង,ឯចំណែក,គណ

បក្សទី២,គេមានគោលបំណង,ទុកស្ថានភាពនៃការទាក់ទង,ខ្មែរ.បារាំង,ឲនៅដដែល,ជា

ណ្តោះអាសន្នសិន។.ក្នុងខែកក្តដា,ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ត.យុត្ថិវង្ស,ដែលខ្មែរយើងភាគច្រើន,

ទុកជាបីតារដ្ឋធម្មនុញ្ញ,ទ្រង់ប្រឈួនរោគសគត,មួយខែក្រោយពីបានប្រកាស,ឲប្រើរដ្ឋធម្ម

នុញ្ញទី១នៃរាជាណាចក្យកម្ពុជា(១៦ឧសភាឆ្នាំ១៩៤៧)ដែលមានរបបនយោបាយដឹកនាំជាតិ,

ជារបប,រាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។

បន្ទាប់មក,មានការបោះឆ្នោតជាសាកល,នៅថ្ងៃទី២១ធ្នូ,ក្នុងឆ្នាំដដែល,ដើម្បីជ្រើរើសសមាជិក

រដ្ឋសភា។.គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យបានទទួលអាសនៈច្រើនជាងគេដដែល,លោកអៀវ.កើស,

បានត្រូវតំណាងរាស្រ្ត,បោះឆ្នោតឲលោកធ្វើជាប្រធានរដ្ឋសភាដំបូងនៃសភាជាតិខ្មែរ។.ក្នុង

នីតិកាលទី១នៃសភាជាតិនេះ,មានដំណើររអាក់រអួលណាស់,ព្រោះហ្លួងសីហនុ,តែងតែធ្វើការ

បំពានជានិច្ច,ចេះតែកែរដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រឡប់ត្រឡិន,ដើម្បីរកប្រយោជន៏ខ្លួនផ្ទាល់។.មកដល់ថ្ងៃទី

១៧កញ្ញាឆ្នាំ១៩៤៩,ហ្លួងសីហនុ,បានរំលាយរដ្ឋសភានេះទៅ,គេសង្កេតឃើញថា,គ្មានប្រតិកម្មជា

អវិជ្ជមានពីសំណាក់ប្រជារាស្រ្តខ្មែរទេ,នៅចំពោះមុខទង្វើហ្លួងសីហនុនេះ,ព្រោះខ្មែរម្នាក់ៗភ័យ

ខ្លាចស្លាប់។.ថ្ងៃទី៨វិច្ជកា,រាជាណាចក្យខ្មែរ,យល់ព្រមទទួលយកលក្ខន្តិកៈជាប្រទេសឯករាជ្យ

នៅក្នុងសហភាពបារាំងៃសែស,លក្ខន្តិកៈនេះ,ប្រគល់សិទ្ធិ,ឲបារាំងបន្តគ្រប់គ្រងកិច្ចការ,នយោ

បាយការបរទេស,ការពារជាតិ,និងយុត្តិធម៍។.ថ្ងៃទី៣មីនាឆ្នាំ១៩៥១,មានការបោះឆ្នោតជាថ្មី

រើសសមាជិកសភាជាតិ,គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យទទួលជ័យជំនះម្តងទៀត។.លោកស៊ឺង.ង៉ុក

ថាញ់,បានវឹលត្រឡប់មកស្រុកវិញ,នៅថ្ងៃទី១៣តុលាក្នុងឆ្នាំដដែល។.អ្នកភ្នំពេញច្រើនកុះករ,

មាន,ទាំងព្រះសង្ឃ,អ្នករាជការ,ជនធម្មតា,យុវជន,នាំគ្នាធ្វើដំណើរ,ទៅទទួលលោកនៅ

ព្រលានយន្តហោះ,ដូចជាវិរបុរសជាតិ។.ប្រជាប្រិយភាពនេះ,ក៏ក្លាយជាគ្រោះថ្នាក់សំរាប់លោក

តែម្តង,ព្រោះហ្លួងសីហនុ,ទ្រង់ទុកវា,ជាការគំរាមកំហែកដល់រាជសិទ្ធិរបស់ទ្រង់,ដូច្នេះលោក

ស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,ក៏ក្លាយជាសត្រូវរបស់ហ្លួងសីហនុផង,ជាសត្រូវរបស់របបរាជានិយមផង។

ការផ្ទុយគ្នាស្រឡះ,មានលក្ខណៈជាវិវាទ,រវាងហ្លួងសីហនុ,និងលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,ថិតលើគំនិត

ទាមទារឯករាជ្យ,វិវាទនេះ,តម្រូវ,ឲលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,រត់ចូលព្រៃ,ដើម្បីរក្សាសន្តិសុខរបស់

លោកផង,និងអាចឲលោកមានលទ្ធភាពបន្តនយោបាយរំដោះជាតិពីអាណាព្យាបាលបារាំង

ជាបន្ទាន់ផង។.បើលោកមិនរត់ចូលព្រៃនោះទេ,វាសនាលោកគឺពិតដូចជាលោកអ៊ីវ.កើសជា

ពុំខាន,ព្រោះជំនាន់នោះ,អ្នកណាមានគំនិតខុសពីហ្លួងសីហនុ,គឺបារាំងគេទុកជាសត្រូវរបស់

គេដែរ,ដូច្នេះ,ការរត់ចូលព្រៃជាចម្លើយតែមួយគត់សំរាប់អ្នកប្រឆាំងដាច់ខាតនឹងគំនិតហ្លួង

សីហនុ

រយៈពេលមានគភ៌នោះ,ជារយៈពេលមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងជីវិតនយោបាយខ្មែរ,ព្រោះក្នុង

ពេលនោះ,មានពន្លឺថ្មីមួយ,ចាំងចែងឡើងក្នុងពិភពលោក,គឺគោលការណ៏នៃ”ប្រជាពលរដ្ឋ

និមួយៗមានសិទ្ធិនឹងសំរេចនូវជោគវាសនាខ្លួនដោយខ្លួនឯង”ដែលនាំបើកវិញ្ញាណប្រជា

ពលរដ្ឋទន់ខ្សោយ,ឲស្គាល់នូវសិទ្ធិរបស់ខ្លួនថា,វាមានតម្លៃឥតអាចនរណាទិញឬបង្ខំបាននោះ

ឡើយ។.តែនៅពេលជាមួយគ្នានោះដែរ,ពិភពលោករស់នៅក្នុងការប្រឈមមុខដាក់គ្នា,រវាង

សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងសហភាពសូវៀត,ដែលគេឲឈ្មោះថា”សង្គ្រាមត្រជាក់”គឺជា,សង្គ្រាមលោក

សេរីនឹងលោកកុម្មុយនិស្ត,ដែលតម្រូវឲប្រទេសតូចៗធ្វើការជ្រើសរើសរកបង្អែកនយោបាយខ្លួន។.

មួយទៀត,គឺជ័យជំនះពួកកុម្មុយនិស្តចិនលើពួកអ្នកជាតិនិយមចិន,ដែលជាកំណើតសាធារណ

រដ្ឋប្រជាមានិតចិននៅថ្ងៃទី១តុលាឆ្នាំ១៩៤៩,នាំបង្កើតជាស្ថានភាពថ្មីមួយនៅឥណ្ឌូចិនបារាំង,

ព្រោះទ័ពកុម្មុយនិស្តយួន,គេចាប់មានបង្អែកដ៏មាំមួយសំរាប់ប្រឆាំងពេញកម្លាំងនឹងកងទ័ព

បារាំង។.ឯចំណែកនៅស្រុកខ្មែរវិញ,អ្នកចេះដឹងមួយចំនួនតូច,ចាប់ផ្តើមដែរធ្វើសកម្មភាព

ប្រឆាំងនឹងបារាំង,គំនិតនេះ,វាមានឫសតាំងពីឆ្នាំ១៩៣៦,ដែលពួកគាត់នាំគ្នា,បង្កើត

កាសែត”នគរវត្ត”ក្នុងគោលបំណងដាស់មនសិកាជាតិខ្មែរឲភ្ញាក់ដឹង,ពីតម្លៃ,ជាតិសាសន៏,

នឹងប្រជាជាតិខ្មែរ,ដែលជាប្រជាជាតិមួយ,ធ្លាប់មានអារ្យធម៍ខ្ពង់ខ្ពស់មួយដែរក្នុងពិភពលោក។

ជំនាន់នោះ,បញ្ហាប្រឈមមុខ(défi)របស់អ្នកស្នេហាជាតិទាំងនោះ,មានបីយ៉ាង,ទី១.ទាមទារ

ឯករាជ្យជាតិ,ពីបារាំង,ទី២.រំដោះកម្ពុជាក្រោម,ពីការតាំងទីនៃជាតិសាន៏យួននៅក្នុងទឹកដី

ខ្មែរ,ទី៣.ទប់ទល់,ទុកជាមុន,នៃឥទ្ធិពលចលនាកុម្មុយនិស្តយួន,នៅឥណ្ឌូចិន។.គួរដឹងដែរ

ថា,មនោគមវិជ្ជានៃកាសែត”អង្គរវត្ត”គឺ”សេរីនិយម”,និង”ជាតិនិយម”ដែលមានលោកស៊ឺង.

ង៉ុកថាញ់,ជាតំណាងនៃឧត្តមគតិនេះ,ហើយត្រូវបាន,ហ្លួងសីហនុ,ទុកជាសត្រូវរបស់ព្រះអង្គ

ផ្ទាល់ផង,និងជាសត្រូវជាតិខ្មែរផង,ដូចដែរបានជំរាបខាងលើរួចមកហើយ,ដូច្នេះពាក្យ“ខ្មែរ

សេរី”ត្រូវបានខ្មែរ,សីហនុនិយម,ធ្វើយុទ្ធនាការ,ដោយការប្រមាណ,ទុកជាវេវចនសព្ធនឹងពាក្យ

”ឆ្កែក្បត់ជាតិ”ឧទាហរណ៏,ពេលដែលលោកសម.សារី,គាត់រត់ចូលព្រៃ,ហ្លួងសីហនុ,បង្គាប់ឲ

បរិវារទ្រង់,គូររូបលោកសម.សារី,ជាឆ្កែមានក្បាលជាមនុស្ស,ហើយតែងបទចម្រៀង,ឲយុវជន

ច្រៀងប្រមាថលោកថាៈសម.សារី,ជាឆ្កែក្បត់ជាតិ។.ទង្វើនេះឯងជាការបង្ហាញភាពកោង

កាចរបស់ហ្លួងសីហនុ

ក្នុងរយៈពេលមានគភ៌នោះ,បរិយាកាសនយោបាយនៅស្រុកខ្មែរ,ជាបរិយាកាសខ្មៅងងឹត,ពួក

ប៉ូលីសសម្ងាត់បារាំងសែស,បានប្រើល្បិចបង្កើតចលនា”នាគខ្មៅ”សំរាប់ប្រឆាំងនឹងពួកអ្នក

ប្រឆាំងនឹងអំណាចអាណានិគមខ្លួន,ដូចយ៉ាងការចាប់មាជិកគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ជា

ច្រើនដាក់គុក,អ្នកខ្លះទៀតត្រូវគេធ្វើទារុណកម្ម,អ្នកខ្លះទៀតត្រូវគេបញ្ចូនទៅដាក់គុកសំរាប់

ជនឧក្រិដ្ឋនៅមណ្ឌលប៉ូលូកុងឌ័រ។.នយោបាយបង្រាបអ្នកប្រឆាំងរបស់បារាំង,និងសីហនុ,

កើនកំរិតខ្លាំងឡើងៗជានិច្ច,ដូចយ៉ាង,នៅថ្ងៃទី១៤មករាឆ្នាំ១៩៥០,មានការធ្វើឃាតដោយ

បានចោលគ្រាប់បែកដៃ,លោកអៀវ.កើស,អតីតប្រធានរដ្ឋសភា,និងជាអគ្គលេខាធិការគណ

បក្សប្រជាធិបតេយ្យ។.ឃាតកម្មនយោបាយនេះ,ធ្វើឲមានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងនៅស្រុក

ខ្មែរ,ក្នុងមតិមហាជន,មានជំនឿថា,ឃាតកម្មនេះជាស្តាដៃរបស់ហ្លួងសីហនុតែម្តង,ព្រោះទ្រង់

ស្អប់ផង,និងច្រណែនផង,នឹងប្រជាប្រិយភាពនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,តែក្រោយបន្តិច

មក,ប៉ូលីស,បានផ្តល់បត៍មានថា,គេចាប់បានឃាតករ,ឈ្មោះនូយ៉ា,ជាសមាជិកនៃគណបក្ស

សេរីភាព,តែអ្នកភ្នំពេញ,នាំគ្នាខ្សឹបខ្សៀវថា,រឿងហ្នឹងជារឿងស្ពិតភ្នែកសុទ្ធសាត,ព្រោះវាគ្មាន

ហេតុផលអ្វីបន្តិចទាល់តែសោះ,ដែលនាំឲគណបក្សសេរីភាពធ្វើឃាតលោកអៀវ.កើស។.

តែទោះបីយ៉ាងណា,ក៏គេនៅតែទុកឃាតកម្មនេះជាឃាតកម្មនយោបាយ,គឺមានប្រភពពី

ទំនាស់នយោបាយរបស់ហ្លួងសីហនុ,ព្រោះទ្រង់មិនពេញចិត្តនឹងរបបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋ

ធម្មនុញ្ញនេះទេ,ហើយក៏មិនយល់ស្របដែរ,នឹងគោលនយោបាយ,របស់រាជរដ្ឋភិបាលនៃគណ

បក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ដែលមានទស្សនៈផ្ទុយពីព្រះអង្គ,គឺសេរីនិយម,ប្រជាធិបតេយ្យ,និងឯក

រាជ្យនៃកម្ពុជា,ជាបន្ទាន់។

ទំនាស់នេះ,វាក្លាយជានិមិត្តរូបនៃទំនាស់,រវាងអំណាចសម័យនឹងអំណាចចាស់,គឺថាលទ្ធិប្រជា

ធិបតេយ្យនឹងរាជាធិបតេយ្យ,ទោះបីមានចែងច្បាស់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៤៧,ថាលទ្ធិដឹកនាំ

ជាតិ,ជាលទ្ធិរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញៈព្រះមហាក្សត្យគ្រងរាជ្យសម្បត្តិ,ក៏ប៉ុន្តែព្រះអង្គមិន

មែនជាអ្នកដឹកនាំជាតិទេ,ក៏ហ្លួងសីហនុមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នឹងគោលការណ៌នេះដែរ,

ព្រោះវាធ្វើឲ,ហ្លួងសីហនុ,ឈឺចុកចាប់ណាស់។.តែទ្រង់មិនដេកនៅស្ងៀម,ទ្រាំលេបទុក្ខនេះឡើយ,

ពេលនោះ,ទ្រង់សង្កេតឃើញមានច្រកមួយ,អាចយកមកធ្វើជាឧបាយកល,ដើម្បីដណ្តើមរាជ

អំណាចវិញបាន,គឺផ្លូវ”ជាតិនិយម”ដែលកំពុងនៅទំនេរ,ព្រោះលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,បានរត់

ចូលព្រៃបាត់ទៅហើយ។.ដូច្នេះទ្រង់មិនឲឪកាសល្អនេះឆ្លងផុតទេ,ដូចយ៉ាង,ក្នុងឆ្នាំ១៩៥២,

ទ្រង់ចាប់ផ្តើមប្តូរនយោបាយតឹងតែងប្រឆាំងនឹងអ្នកជាតិនិយម,ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកប្រជា

ធិបតេយ្យដែរ,ការដូរនេះគឺ,ទ្រង់ចាប់ផ្តើម,ដើរតួជាអ្នកជាតិនិយមជំនួសលោកស៊ឺង.ង៉ុកថាញ់,

ដោយយកយុទ្ធនាការទាមទារឯករាជ្យជាបន្ទាន់ពីបារាំង,ដែលមានឈ្មោះថា”ព្រះរាជបូជនីយ៌

កិច្ចសម្រាប់ឯករាជ្យកម្ពុជា”ជាមនោគមវិជ្ជាទ្រង់ផង,ជាមធ្យោបាយផង,សំរាប់សម្លាប់គូរ

សត្រូវនយោបាយផង,និងជាការសម្របនឹងនិន្នាការនៃប្រជាពលរដ្ឋឮខ្មែរ,ចង់បានឯករាជ្យ

ជាបន្ទាន់ផង។.ត្រូវកត់សំគាល់ថា,នៅថ្ងៃទី១៦មិនា,ថ្ងៃផ្តើមព្រះរាជបូជនីយ៌កិច្ចនេះ,ទ្រង់បាន

ប្រើកល្បិចទំលាក់រាជរដ្ឋាភិបាលនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ដែលមានលោកហុយ.កន្ធុល,ជា

នាយករដ្ឋមន្រ្តី,ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មី,ដឹកនាំដោយព្រះអង្គផ្តាល់,ក្នុងគោលបំណងដណ្តើម

អំណាចរដ្ឋ។.បន្ទាប់មកទៀត,ដើម្បីបំបាត់សម្លេងអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ,ហ្លួងបានរំលាយរដ្ឋសភា

នៅថ្ងៃទី១៣មករាឆ្នាំ១៩៥៣,ហើយប្រកាសប្រជាជាតិ,មានអាសន្ន,ក្នុងគោលបំណងដណ្តើម

អំណាចនីតិបញ្ញាតិថែមទៀត,គឺថា,អំណាចរដ្ឋទាំងអស់,ដូច្នេះហ្លួងសីហនុ,ក៏បានក្លាយជា

មហាក្សត្យផ្តាច់ការ,ដែលវាផ្ទុយស្រឡះនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញជាតិខ្មែរ។.សួរថា,តើល្បិចកល់នេះ,គេ

អាចទុកវា,ជារដ្ឋប្រហារបានដែរឫទេ?តើមាននរណាខ្លះនៅពីក្រោយឧបាយសម្ងាត់នេះ?

អាជ្ញាធរអាណាព្យាបាលបារាំង?វរជនខ្មែរ?បញ្ញវន្តជន?ឬជាឆន្ទៈប្រជាពលរដ្ឋ?

យើងដឹងថានៅពេលនោះអ្នកដែលក្តាប់អំណាចនយោបាយស្របច្បាប់,គឺគណបក្សប្រជា

ធិបេតយ្យ៖

តើនៅក្នុងបក្សនេះ,មាននិន្នាការនយោបាយតែមួយឫទេ?

តើពាក្យជាតិនិយមជាគោលនៃការរួបរួមជាតិខ្មែរឫទេ?

ដូចយើងបានជំរាបពីខាងលើរួចមកហើយថា,តាំងពីដើមដំបូងមកម្លេះ,ហ្លួងសីហនុ,ទ្រង់បាន

បង្កើតបរិយាកាសនៃជម្លោះនយោបាយរួចស្រេចទៅហើយ,គឺជំហរនៃការប្រឆាំងរបស់ទ្រង់

នឹងការដាំលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងស្រុកខ្មែរ។.ជំហរនេះ,វាជារបងការពារបុព្ធសិទ្ធិនៃអំណាច

មហាក្សត្យផង,និងជាការសំដែងឲឃើញនូវខ្សែបន្ទាត់នយោបាយផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គផង,វាក៏

ជាគភ៌(fœtus)នៃសីហនុនិយមហ្នឹងឯង។.រូបភាពនៃការពុះជាពីរនេះ(clivage)ក៏ក្លាយជាការ

ពិតក្នុងជីវិតនយោបាយខ្មែរ,បំបែកអ្នកជាតិនិយមខ្មែរជាពីរបក្សពួកប្រឆាំងគ្នា,ក្រុមទី១,ជា

អ្នករាជានិយមដោយគ្មានលក្ខណ,ក្រុមទី២,ជាអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ។.ក្នុងជួរអ្នកប្រជាធិប

តេយ្យនោះទៀត,មានជាកូនក្រុមពីរ,អ្នកប្រជាធិបតេយ្យសេរី,ដែលយើងហៅថាអ្នកស្តាំនិយម,

និងអ្នកសង្គមនិយម,ដែលយើងហៅថាអ្នកឆ្វេងនិយម។.ក្នុងជីវិតនយោបាយប្រេះឆារនេះ,ក៏

មានពួកអ្នកឪកាសនិយម,និងពួកកុម្មុយនិស្ត,ដេករង់ចាំឪកាសល្អ,ដើម្បីទាញយកប្រយោជន៏

ផ្ទាល់ខ្លួន,ឬក្រុមខ្លួន។.គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យក៏មិនអាចជៀសវាងផុត,ពីសភាពប្រេះឆារ

នេះដែរ,ទោះបី,ខ្លួនមានការគាំទ្រពីសំណាក់ប្រជាជនភាគច្រើនយ៉ាងណាក៏ដោយ,តែសភាគ

ភាព(homogénéité)ដែលមានក្នុងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ជាសភាគភាពនៃសម្លេងអ្នក

បោះឆ្នោត,មិនមែនជាសភាគភាពនៃកម្លាំងរួមនយោបាយនោះឡើយ,ដូចយើងបានឃើញ

ស្រាប់ហើយ,ក្នុងរយៈពេលតែមួយទសវត្សប៉ុណ្ណោះ(១៩៤៦,១៩៥៦)បក្សនេះ,បានរលាយដោយ

ខ្លួនឯង,ដូចអំបិលត្រូវទឹកក្តៅអីចឹង,សភាពនេះក៏មិនខុសពីគណបក្សឯទៀតៗនោះដែរ។

 

មូលហេតុ

មូលហេតុមានច្រើនណាស់,ដែលយើងសាកល្បងយកវាមកពិនិត្យនៅទីនេះ៖

១.សង្គមខ្មែរ

ស្នូលនៃសង្គមខ្មែរ,គឺគ្រួសារ,ជាសង្គមឲតម្លៃទៅលើមាតា(អរិយធម៍ដើមខ្មែរ)ជាសង្គមមាន

ការវិវត្តន៌ជាបញ្ឈរ(vertical)ច្រើនជាងការវិវត្តន៌ជាផ្តេក(horizontal)ព្រោះអរិយធម៍ដើមរបស់

ពូជសាសន៌ខ្មែរ,មុនបានទទួលឥទ្ថិពលអរិយធម៍ឥណ្ឌា,មានធាតុជាការគោរពកោតខ្លាចអ្នក

មានគុណ(ម្តាយ)ដែលក្រោយមក,វាក្លាយទៅជាការគោរពអ្នកត្រួត(chef),ដែលខ្មែរយើងមាន

ទម្លាប់ហៅវាថា,លោក,បង,មេ,ហើយអ្វីដែលមានសភាពជា”ផ្តេក”ខ្មែរយើកមិនសូវយកចិត្ត

ទុកដាក់នោះឡើយ។.ធាតុបែបនេះ,សំរួលនូវការរិកចំរើននៃអំណាច,ជាងការលូតលាស់សាមគ្គី

ភាពនៅក្នុងសង្គម។.ហេតុនេះឯងបានជាអំណាចផ្តាច់ការ,ដុះលូតលាស់ឆាប់ណាស់,ក្នុងសង្គម

ខ្មែរ,ព្រោះមកពីកង្វាស់សាមគ្គីភាពនៃរាស្រ្ត,ជាអវត្តមាននៃនិយតកម្ម(régulateur)ដែលអាច

ទុកជាអំណាចទប់នឹងអំណាចនៃអ្នកដឹកនាំ។.យើងអាចប្រៀបសង្គមខ្មែរដូចជា,ដីមានជីជាតិ

ដ៏ល្អ,តែដីនេះ,គឺសំរាប់តែដាំដើម”សក្តិភូមិ”អាចឲវាមានផលជាបរិបូរណ៏,គឺផ្លែ”អំណាចផ្តាច់ការ”

ជាផ្លែស្លែង,មានជាតិពិសពុលដល់ប្រជាជាតិខ្មែរ។

បូកនឹងទំនៀមដើមនេះ,វាមានការលុកចូលនៃលទ្ធិព្រាហ្មណ៌មកក្នុងស្រុកខ្មែរ,ដែលនាំឲរិតតែ

ពង្រឹងអំណាចបញ្ឈរ,ដែលជាកម្លាំងជាន់មិន,ឲសាមគ្គីភាពនៃរាស្រ្ត,ដែលជាកត្តា,អាចនាំ

បង្កើតអំណាចផ្តេក,ងើបរួចបាន,ព្រោះលទ្ធិថ្មីនេះ,មានបែងចែកសង្គមជាកស្តិ(វណ្ណៈ)។.រីឯ

ឥទ្ថិពលពុទ្ធសាសនាវិញ,ក៏មិនបានបញ្រ្ចាស(inverser)ស្ថានភាពនេះដែរ,ព្រោះពុទ្ធសាសនាជា

លទ្ធិ,ឈរលើការខិតខំប្រឹងប្រែង,រកសេចក្តីសុខ,ដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់,ហើយជាសាសនារស់នៅ

ក្នុង,សាមគ្គីភាពរវាងរបបរាជានិយម,និងខ្លួន,មិនអាចអ្នកណាម្នាក់,រញ្ជួយវាបាន។.យើងលើក

មកនិយាយក្នុងចំណុចទី២នេះ,មិនមែនសំដៅលើធម៍ព្រះពុទ្ធនោះឡើយ,គឺសំដៅលើអង្គការ

សាសនានៅក្នុងស្រុកខ្មែរតែប៉ុណ្ណោះ។.បន្តមកទៀត,ស្រុកខ្មែរបានរស់,នៅក្រោមការត្រួតត្រា,

របស់បរទេសអស់រយៈពេលច្រើនសតវត្ស,ពីសៀម,យួន,រហូតមកដល់បារាំង,នាំឲខ្មែរយើងគ្មាន

ឪកាសធ្វើការកែទម្រង់សង្គមខ្លួនដោយខ្លួនឯង,ឲវាចាកផុតពីទម្លាប់ចាស់មិនល្អ,ដែលនាំឲវា

ដើរទៅមុខមិនរួច,មិនតែប៉ុណ្ណោះ,ក្រោមការត្រួតត្រាបរទេស,ខ្មែរយើងគិតតែពីនាំគ្នាឈ្លោះគ្នា,

ដើម្បីបំរើប្រយោជន៏បរទេស,ដែលជាកត្តា,នាំឲគេងាយស្រួលត្រួតស្រុកខ្មែរ,ព្រោះជនខ្មែរម្នាក់ៗ,

មិនសូវមានការយល់ដឹងអំពីប្រយោជន៏រួម,ដែលជាកត្តាអាចបង្កើតសាមគ្គីភាព។.បើនិយាយឲ

ខ្លី,គឺខ្មែរម្នាក់ៗមានគំនិត,ជ្រើសរើសវាសនាខ្លួន,សំរាប់តែខ្លួនឯងតែប៉ុណ្ណោះ។

២.ចិត្តគំនិតខ្មែរ

ក្នុងវគ្គនេះ,លោកប៉ុន.ចន្ទម៉ុល,បានធ្វើវិភាគយ៉ាងលំអិតរួចហើយ,ដូច្នេះ,យើងគ្មានអ្វីបន្ថែម

លើការសិក្សារបស់លោកទៀតទេ,គ្រាន់តែធ្វើការរំលឹកជាសង្ខេបតែប៉ុណ្ណោះ,ដើម្បីជូនដល់អ្នក

អាន,ដែលមិនទាន់បានអានវណ្ណកម្មដ៏ប្រណិតរបស់មហាបុរសខ្មែរនេះ។.តាមលោកប៉ុន.ចន្ទ

ម៉ុល,ចរិតខ្មែរដែលនាំឲជាតិខ្មែរស្លាប់មានច្រើនៈគំនិតមានតែអញ,គំនិតលួចយកយោបល់

គេ,គំនិតខ្លាចនយោបាយ,គំនិតសងសឹកសួរពូជ,គំនិតផ្ចាញ់ផ្ចាល,គំនិតលោភង្រេចពង្រឹល,

គំនិតចង្រៃ។.ល។.

យើងមានយោបល់បន្ថែមថា,នៅពេលណាខ្មែរយើងនាំគ្នារំលឹកអំពីអរិយធម៍ថ្កុំថ្កើងជាតិខ្មែរ,

ធ្លាប់មានក្នុងសម័យបុរាណ,គឺយើងកំពុងគិតដោយឥតដឹងខ្លួន,ថាអ្វីដែលយើងធ្លាប់មាន

នោះ,វាបាត់អស់ទៅវិញហើយ,ម្យ៉ាងទៀត,នៅពេលណាខ្មែរយើងនិយាយថា,ប្រជាជាតិខ្មែរ,

ជាមហានគរ,គឺយើងនាំគ្នានិយាយដោយឥតដឹងខ្លួនដែរថា,នគរខ្មែរធ្លាប់ជា,នគរចក្រពត្តិ

និយម,ប្រើអំណាចយោធាដើម្បីវាត,ឬពង្រឹងទឹកដីទៅលើប្រទេសជិតខាងខ្លួន,ដូចនគរខ្មែរ,

ត្រូវបានសៀមឈ្លានពានទឹកដីពីអតីតកាល,ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ,កំពុងរងគ្រោះនឹងការវាត

ទឹកដីពីសំណាក់យួនកុម្មុយនិស្តនោះដែរ។.ការរំលឹងនេះ,គឺធ្វើឡើងនៅក្នុងអារម្មណ៌ហេវ,ជា

អវិជ្ជមាន,និយាយចោល,ដែលចេញមកពីអត្ថា(moi),ត្បិតនៅក្នុងចិត្ត(soi)ខ្មែរម្នាក់ៗ,យើង

ដឹងច្បាស់ថា,កេរ៌្តនៃអតីតកាល,វាស្ទើរលែងមានលទ្ធភាពជាសសរទ្រទ្រង់វប្បធម៍,និងសង្គម

ធម៍ខ្មែរបានទៀតទៅហើយ,លើកលែងនៅសល់មាន,តែភាសា,អក្សរ,ទំនាមទំលាប់ខ្លះ,និង

ពុទ្ធសាសនា,ហើយបើយើងលើកយកអរិយធម៏ដើម(មូលធម៍ខ្មែរ.មន,មុន,គ.ស.)របស់ខ្មែរ

មករំលឹកវិញ,វាមិនអាចជាទំនៀមខ្មែរ,សំរាប់យកវាមកធ្វើជាលំអាន(modèle)សំរាប់សង្គម

សម័យនោះដែរ,ដូចយ៉ាងជឿព្រលឹង,អារក្ស,អ្នកតា;ទុកស្រ្តីជាធំ;បាចទឹកបញ្ចូលស្រែ;ផ្សាំង

សត្វ;កប់ខ្មោចក្រោមថ្មដុល,ក្នុងក្រឡ;ភាសាមានអន្តរបទ(infixe)។.ល។.

យើងនិយាយនេះ,មិនមែនមានន័យថា,ខ្មែរយើងត្រូវនាំគ្នាបំភ្លេចចោលអតីតកាលជាតិ

រុងរឿងនោះទេ,តែអ្វីដែលធ្លាប់មានកើតនោះ,ត្រូវរំលឹកឡើងបែបឧបទេស(didactique)

ដើម្បីឲមើលឃើញវិជ្ជាខ្មែរ,ដែលជាជារស្មីជាតិ,ដែលវាមានលើសលប់,លើអវិជ្ជា,លើកម្លាំង

បាយ,លើគំនិតសងសឹក,ដែលសុទ្ធជាកំណប់ទុក្ខជាអាថ៌កំបាំង,មានច្រើនអនេក,នៅក្នុង

សតិខ្មែរយើង។

មួយវិញទៀត,នៅក្នុងចរិកមិនល្អខ្មែរ,មានបង្កើតវប្បធម័”ភរកុហក”,ជាដំបូងសំរាប់រករស់,

បន្តៗក្រោយមក,វាក្លាយជាការភូតភរជាសាធារណៈ,រហូតទៅជាវប្បធម៏សង្គមខ្មែរបច្ចុប្បន្ន,

យកការភូតភរនេះ,ជារបបជីវភាព(mode.de.vie)តែម្តង។.របបនេះ,វាមានប្រភពចេញពី

ទម្លាប់រស់ក្នុងសភាព”រស់ដោយជំនួយ”(assistanat)ពីខាងក្រៅ,ដែលនាំឲខ្មែរយើងគ្មានការ

ទទួលខុសត្រូវលើអ្វីដែលខ្លួនបានធ្វើ,ព្រោះយល់ឃើញថាខ្លួនជាជនរងគ្រោះជានិច្ច,ដូចយ៉ាង,

កំហុសខ្លួន,គឺអ្នកទីទៃ,ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ។

៣.ធាតុនៃគណបក្សនយោបាយ

គណបក្សនយោបាយ,ដែលកកើតឡើង,គ្មានការចែកដាច់,ក្នុងការត្រិះរិះរបស់ខ្លួន,នូវអ្វីដែល

ជានយោបាយ,អ្វីជាមនោគមនវិជ្ជា,ដែលជាស្នូលរបស់គណបក្ស។.ហើយភាគច្រើន,មិនពិត

ប្រាកដជាគណបក្សនយោបាយ,វាគ្រាន់តែជាក្រុមនៃមនុស្ស,ឬបក្សពួក,គ្មានស្ថិរភាព,មិន

ថិតថេរ,ហើយងាយប្រែទ្រង់ទ្រាយរហ័សណាស់។.ជួនកាលបង្កើតឡើងសំរាប់តែបុគ្គលម្នាក់,

សំរាប់អ្នកនោះ,ស្វែងរកអ្នកគាំទ្រខ្លួន,ជាងកម្មវិធីនយោបាយខ្លួន,ជួនកាល,កម្មវិធីនោះ,វា

អត់មានផង។.ពេលនោះ,មានតែគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យទេ,ដែលគេអាចចាត់ទុកបានថា

ជាគណបក្សមានការគាំទ្រពីសំណាក់មហាជន(masse)ពិតប្រាកដ,ព្រោះខ្លួនបានបង្ហាញ

គោលដៅនយោបាយខ្លួនច្បាស់លាស់,គឺការទាមទារឯករាជ្យឲជាតិជាបន្ទាន់,តែនៅពេលដែល

ហ្លួងសីហនុ,ទ្រង់យកប្រធានបទនេះមកធ្វើជាកម្មវិធីនយោបាយរបស់ទ្រង់,ក៏ស្រាប់តែឃើញ

មានសមាជិកជាច្រើន,នាំគ្នាបែទៅគាំទ្របុគ្គលសីហនុវិញអស់,ព្រោះពួករត់ចូលក្រុមផ្សេង

(transfuge)ទាំងនោះ,គាត់គ្មានមនោគមនវិជ្ជាទេ,ហើយក៏មិនមែនជាអ្នកនយោបាយពិត

ប្រាកដែរ។.គេសង្កេតឃើញ,នៅពេលណាអ្នកនយោបោកណាម្នាក់,គេចង់ដូរអាវនយោបាយ,

អ្នកនោះ,តែងតែលើកហេតុផលថា,គេជាវរជនបច្ចេកទេស(élite.technique)នៅទីកន្លែងណា

ក៏ដោយ,ក៏គេអាចបំរើជាតិបានដែរ,ពួកបែបនេះ,គេហៅថា,អ្នកឪកាសនិយម,តែជាអកុសល

ណាស់,នៅក្នុងជីវិតនយោបាយខ្មែរ,ពួកហនយ្យំនេះ,វាមានចំនួនច្រើនជាងអ្នកស្នេហាជាតិ

៤.ហ្លួងសីហនុ

នៅស្រុកខ្មែរជំនាន់នោះ,ទ្រឹស្តី”ទេវរាជ”នៅមានឥទ្ធិពលខ្លាំងណាស់,ក្នុងសង្គមខ្មែរ។.ការដូរពី

របបរាជានិយមផ្តាច់ការ,មករាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ,បានដោយឥតបង្ហូរឈាមនោះ

និងជ័យជំនះជាសុទ្ធិនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,មិនជាកត្តាគ្រប់គ្រាន់,សំរាប់អាចប្តូរចិត្ត

គំនិតខ្មែរ,ទំនៀមសង្គម,ចរិតអ្នកចេះដឹង,និងជីវិតនយោបាយខ្មែរ,បាននោះទេ។.ពេលនោះ,

នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ,នៅមានជានិច្ច,ព្យាកុលភាព,រវាងលោកិយ(temporel)និងសាសនចក្រ

(spirituel)ដូចយ៉ាង,ហ្លួងសីហនុ,ទ្រង់ជាមហាក្សត្យលោកិយផង,ជាបុគ្គលពិសិដ្ឋមានជាតិជា

ព្រះផង,ការនេះ,នាំឲទ្រង់យល់ដឹងភ្លាមអំពីការមានប្រៀប(avantage)របស់ទ្រង់លើអ្នក

ជាតិនិយមឯទៀតៗ,ដូច្នេះ,ទ្រង់,យកវាមកប្រើ,ដើម្បីរកអត្ថប្រយោជន៏,គឺអំណាចផ្តាច់ការ,

ដោយយកជំនឿ,ទុកបុគ្គលជាវត្ថុសំរាប់បូជា(culte.de.personnalité)ជាមធ្យោបាយ,ដើម្បីស្វែង

រកប្រជាប្រិយភាពរបស់ទ្រង់,ក្នុងគោលបំណងដណ្តើមយកអំណាចពីប្រជារាស្រ្តតែម្តង,ដើម្បី

តែអំណាចតែប៉ុណ្ណោះ។.ចិត្តគំនិតបែបនេះ,វាជាបដិបក្ខមិត(antithèse)នឹងពហុបក្ស,ក្នុងលទ្ធិ

ប្រជាធិបតេយ្យសេរី,តែគេដឹងថា,រឿងខ្លាចខុសនឹងច្បាប់,វាគ្មានមាននៅក្នុងគុណសម្បត្តិ

របស់ហ្លួងសីហនុ,នោះឡើយ។

មូលហេតុមានច្រើនទៀត,ដែលយើងពុំអាចយកមកធ្វើវិភាគនៅទីនេះ,តែយើងនឹងលើក

យកវាមកធ្វើនៅថ្ងៃមុខទៀតនៅក្នុងអត្ថបទរបស់យើង។

 

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន

រយៈពេលមានគភ៌នេះ,វាមានមុខពីរ,មួយជាសេចក្តីសង្ឃឹម,មួយទៀត,ជាសេចក្តីអស់សង្ឃឹម,

សំរាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ,ដែលធ្លាប់រស់,និងកំពុងបន្តរស់,នៅក្រោមអំណាចបរទេស,មានសៀម,

យួន,បារាំង,អស់ជាងពីរសតវត្សរួចមកហើយ,ស្រាប់តែមានឪកាសជាអំណោយផង,អាចឲខ្មែរ

ងើបបំរះពីនឹមបរទេសបាន,ក៏នាំគ្នាខិតខំដើររកអ្នកដឹកនាំជាតិពិតប្រាកដ,ដើម្បីឲគាត់ដឹក

នាំចលនារំដោះជាតិពីសភាពខ្ញុំគេ។.នៅពេលនោះ,ជាដំបូង,សេចក្តីសង្ឃឹមរបស់ខ្មែរយើង,គឺ

គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ,ជាគណបក្ស,មានឈ្មោះថ្មី,ជាពាក្យ,ដែលខ្មែរមិនដែលបានឮ,គឺទុក

រាស្រ្តជាម្ចាស់អំណាច,មានគំនិតជាថាមវន្ត,អាចប្រស់ព្រលឹងខ្មែរស្នេហាជាតិឲរស់បានវិញ,មាន

សកម្មភាព,ស្របនឹងគំនិតបំរើជាតិ,ក្នុងគោលការណ៏រកប្រយោជន៏រួម,និងគោរពសេរីភាព

ប្រជាពលរដ្ឋ,ដែលជាកម្លាំងសំរាប់យកទៅទាមទារឯករាជ្យជាតិពីបារាំង,តែជាអកុសល,មុខ

ទី១ប្រកបដោយវិរិយៈ(énergie)និងសទ្ធា(confiance)នេះ,ត្រូវបានចរិតចង្រៃខ្មែរ,ដែលលោក

ប៉ុន.ចន្ទម៉ុល,បង្ហាញប្រាប់ក្នុងវណ្ណកម្មលោក,ដែលជាផ្កាវផោម,វាបានរីកខុសរដូវ,នាំក្លិនស្អុយ

របស់វា,មកធ្វើឲខ្យល់ក្រអូបផ្កាឈូកស,ដែលកំពុងរិកក្នុងស្រះទឹកថ្លាខ្យងខ្មែរ,ឲរំសាយអស់

ក្លិនបុប្ភាក្រអូបទៅវិញ,នាំឲរាស្រ្តគ្រលងគ្រលោងយំ,លាយនឹងសោច,ឥតស្ពើយឡើយ។

បរិយាកាសក្នុងរយៈពេលមានគភ៌នេះ,មានការបួកឡូក,ដោយគំនិតសេ្នហាជាតិផង,និងចរិត

ចង្រៃខ្មែរផង,ហើយ,អ្នកដែលឆ្លៀតរកចំណេញបានក្នុងភាពច្របូកច្របល់នោះ,គឺហ្លួងសីហនុ,

ទ្រង់ដើរតួជាអ្នកកសាងផង,និងជាអ្នកបំផ្លាញផង,ក្នុងគោលបំណងតែមួយគត់,គឺអំណាច

របស់ទ្រង់។.រួមសេចក្តីមក,រយៈពេលនេះ,មិនមែនមានគភ៌កូនភ្លោះ,ឯករាជ្យជាតិ,និងលទ្ធិ

ប្រជាធិបតេយ្យទេ,គឺមានគភ៌,កូនសីហនុនិយមទៅវិញ។.សីហនុនិយមនេះ,ជាពូជស្មៅព្រៃ,ដុះ

ពាសពេញក្នុងសួនច្បារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ,សំរាប់សម្លាប់ផលរបស់ប្រជាជាតិខ្មែរ៕

 

គន្ថនិទេស

 

លោកជាបីតាលោក ម៉ម-សាណង់ដូរ,ជាចាងហ្វាយវិទ្យុសំបុកឃ្មុំបច្ចុប្បន្ននេះ។

ចរិតខ្មែរ,និពន្ធដោយលោក ប៉ុណ-ចន្ទម៉ុល ;

  កំណត់ការចងចាំរបស់អ្នកបំរើមាតុភូមិខ្មែរមួយរូប,និពន្ធដោយលោក សឺន-សាន ;

  អរិយធម៍ខ្មែរ,និពន្ធដោយអ្នកស្រីត្រឹង-ងា។

Partager cet article

Published by ឧប​សង្ហា - dans សតវត្សអធម៍
commenter cet article

Présentation

  • : Le blog de Sangha OP
  • Le blog de  Sangha OP
  • : La grande Voie n'a pas de porte. Des milliers de routes y débouchent. (Proverbe zen)
  • Contact

Recherche

Liens

Partager cette page Facebook Twitter Google+ Pinterest
Suivre ce blog